ATATÜRK DÖNEMİ DİL KURULTAYLARıNDA
TÜRKDÜNYASI ll

Dil bakımından Atatürk'ün bir hedefi de bütün lehçeleri ile Türk dilinin
dünkü ve bugünkü durumunun ilmi yollarla tespit edilmesi idi
(Korkmaz: 1992, 268). Bu sebeple sözlük ve gramer meselesi Atatürk
döneminde yapılan bütün kurultayların çalışma programlarında yer
almıştır. Yapılan konuşmalarda bütün lehçeleriyle Türkçenin dünkü ve
bugünkü durumunu gösteren bir sözlük ve gramerin önemi üzerinde durularak
hazırlıklar başlatılmıştır .. Kurultaylarda sözlük ve gramer konuları
tartışılırken de Türk dünyası gündemdediL Mesela L Kurultay müzakere
programında "lehçeler" konusu ayn bir madde olarak yer almış ve
çalışma programına da "Türk lehçelerindeki kelimeler derlenerek lehçeler
lfigati... yapılmalıdır" şeklinde bir karar maddesi konulmuştur (I,
456). Bu lfigat, Türk Dili Tetkik Cemiyeti Nizamname Encümeni Reisi
Celiil Sahir Beyin ifadesi ile "Türk aslına mensup bütün dillerin muhtelif
lehçelerinin hepsinin mukayeseli lehçeler lfigati olacaktır" (I, 443). Bu
karar maddesinin ne ölçüde uygıılandığı sorusunun cevabını ise II. Kurultay
başında sunulan rapordan öğreniyoruz. Alınan karar doğrultusunda
tarama ve derleme faaliyetine girişiimiş, anketler düzenlenmiştir. Bu arada
çeşitli sözlüklerden Türk lehçeleriyle ilgili kelimeler taranmış, bir
söze karşılık olarak gösterilen Türkçe kelimelerin diğer lehçelerdeki
söylenişlerini de gösteren bir Tarama Dergisi hazırlanmıştır (1934).
Aynca lehçeler sözlüğü için taranacak kitapların listesinin hazırlanacağı
da raporda belirtilmektedir. II. Kurultay'ın sonunda kabul edilen iki yıllık
çalışma programında Radloff'un sözlüğünün, hazırlanacak sözlüğe esas
teşkil edeceği ve bu sebeple adı geçen eserin taranacağı hususuna yer
verilmiştir (II, 38).
II. Kurultay' da, sözlükle birlikte karşılaştırmalı lehçeler grameri için
de hazırlıklann yapılacağını öğreniyoruz (II, 39).
III. Kurultay'da karşılaştırmalı lehçeler sözlüğü ve grameri meselesi
önemini korur. Lfigat ve filoloji komisyonu raporunda, o güne kadar ter
cüme ettirilmiş çeşitli lehçe sözlüklerinin dil araştırmalarına hız
kazandırmak için hemen basımına başlanması gereği üzerinde durulur
(III, 344). ''Bütün Türk lehçelerinin lugatlerini dilimize çevirmek, bundan
Türk lehçelerinin lugat materyallerini toplamak, gerek büyük Türk Kamusu,
gerek Türk lehçeler lugati için kitaplar taratmak", bu komisyonun
görevleri arasında bulunmaktadır (III, 488) Kurultay sonunda hazırlanan
Türk Dil Kurumu çalışma programında Yakut, Çuvaş, Altay, Kırgız, Kazak
vb. sözlüklerden taranacak fişlerle, Tarama Dergisinin dizin
kısmının birleştirilerek bir Türk lehçeleri sözlüğünün yapılacağını, yarım
kalan lehçe sözlüklerinin tercümesi işine devam edileceğini öğreniyoruz
(III, 18, 496).
III. Kurultay' da gramer meselesinin diğer kurultaylara göre daha
fazla telaffuz edildiği dikkati çekmektedir. Bu husus Türk Dil Kurumu
çalışma programına şöyle yansımıştır: "Bütün Türk lehçelerinin ayn ayrı
gramerierini toplayarak bunlan yeni Türk dil tezinin ışığı altında mukayese
ettikten sonra mukayeseli Türk lehçeleri gramerini yazmak." (III,
496).
Atatürk döneminde gerçekleştirilen bu üç kunıltayın sonunda ortaya
bir karşılaştırmalı lehçeler sözlüğü ve grameri çıkmamış; ancak bu eserlerin
alt yapılan hazırlanmaya çalışılmıştır. 1932'den 1936'ya kadar geçen
4 yıl, bu iş için zaten yeterli bir süre değildir. Kurultaylar sırasında ve
kıırultaylar sonunda bu yolda birtakım somut adımlar atılmış ve
hazırlıklar yapılmıştır. E. K Pekarsky'nin Yakut Dili Sözlüğü 1937
yılında tercüme ettirilmiş, 1942'de örnek basımı yapılan eserin M. harfıne
kadar olan l.cildi 1945'te yayımlanmıştır. V. Verbitsky'nin AltayAladağ
Türk Lehçeleri Sözlüğünün yandan fazlası tercüme edilmiştir.
Paasonen'in Çuvaş Sözlüğü 1950'de yayımlanmış, Zolotnistky'nin Çuvaş
Söz Kökleri Sözlüğü, Kumuk ve Balkar Lehçeleri Sözlüğü tercüme edilmeye
başlanmıştır. Ubantey'in Çuvaş Grameri ile Kanayef'in Altay
Grameri, Böhtling'in Yakut Dili Gramerinin bir kısmı, Castren'in Koybal
ve Karagas Lehçeleri Grameri, Munkaçi'nin Çuvaş Filolojisine Ait
Notlan; Nemeth'in En Eski Yakut Foneliği ve Radloff'un Türk Dillerinin
Morfolojisine Giriş adlı eserleri tercüme edilmiştir (III, 17). 1936' da
Türk Lehçeleri Lfigati Hazırlama Programı, 1942'de Ahmet Cevat Emre'nin
Türkçe'nin Yapılışı, Mukayeseli Türk Gramerine Hazırlık
İrdemıeri, 1945'te Yudahin'in Kırgız Sözlüğünün 1 cildi, 1948'de Ilcildi
1943-1945'te H Kazım Kadri'nin sözlüğünün 3. ve 4. ciltleri, 1949'da
Ahmet Cevat Emre'nin Türk Lehçe/erinin Mukayeseli Grameri (I. kitap;
Fonetik) yayımlanmıştır.
Burada dikkat çekici bir hususa işaret etmek ıstıyorum
Karşılaştırmalı Lehçeler Sözlük ve Grameri hazırlama projesi, Atatürk'ün
ölümünden sonraki 1942, 1945 ve 1949'daki dördüncü, beşinci
ve altıncı kurultayların çalışma programlannda da yer almış, yani Atatürk'ün
çizmiş olduğu program aynen devam etıniş, ancak 1949'dan sonra
1983'e kadar yapılan kurultayların hiçbirinde bir daha lehçe sözlük ve
gramerierinden de, Türk dünyasından da bahsedilmemiştir. Yani Türk
Dil Kurumu, 1983'e kadar Türk dünyasını ihmal etmiştir. Atatürk
zamanında ilk adımı atılan Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü ve
Grameri projesi, bugün Türk Dil Kurumunun Atatürk'ten devraldığı ve
üzerinde önemle durduğu, en kısa zamanda bitirmeye ÇalıŞtığı projelerden
biridir.
Siyası görüşler, ideolojiler kültür politikalarının da belirleyicisidir.
Atatürk'ün Türk dünyasındaki siyası gelişmelere olan yakın ilgisi, kültür
alanında da kendisini göstermiş ve onun dünya Türklüğünü kucaklayan
kültür siyaseti, dönemindeki dil kurultaylarına yansımıştır. Türk dilinin
derinliğine ve genişliğine ele alındığı bu kurultaylarda aydınlar yüzlerini
Türk dünyasına çevirmişlerdir

1 Bu bildiride kurultaylarla ilgili bilgiler bibliyografyada künyeleri venlen kurultay kitaplanndan alınmıştır
Gerektiğinde L II, III rakamlanyla alıntının hangi kunıJtaya ait o:lduğu belutilecektir. -
2 Abdullah Battal'm "Dil Yenilemenin Y Qlları" başlıklı bildirisi II. Kurultay'da incelenmek üzere komisyona
havale edilmiştir
3 Hamit Zübeyr, II.Kurultay'da «SÜ01er-Türk Söz Kökleri" başlıklı bir bildiri sunmuştur.
4 Reşit Rahmeti, n. Kurultay'da "Uygur Türkçesinin Türk. Dili Tarihindeki Yeri" başlıklı bır bıldm
sunmuştur
, Bu durum tutanaklarda şöyle yer alır:" bu sözlerine dil mevzuu ve dil tetkik1eriyle hiçbir alôkası olmayan
yersiz ve gayrlmuvafik beyanat kanştırması üzerine miizakereleri takip buyuran Reisicumhur Hazreıleri
salonu terk etmiştir ve Kurultay Başkanı hatibin sözünil keserek kendisini kürsüya terke davet etmiştir "(1-
ı57).
6 Abdülkadir İnan, III.Kuru1tay'da "(v +K.) Ekı Kanunu" başlıklı bır bıldiri sunmuştur (III, 202-209).
7 ll. Kurultay'da Meşçaninot: "Dilin Neşvünema Tarihi", Samoyloviç de "Cuci Ulusu Edebi Dili" başlıklı
bıldiriler sunmuştur (11,65, 75)..
8 "Sosyalist Sovyet Cumhuriyetleri İUihadl Merlcez İcra Komitesinın İhm Şubesi Türk bsanctlanrun ilk
kurultayına en samimi tebriklerini sunar ve saylerinde muvaffak olmaIan için temennilerini arz eder. İlmi
Komite Reis Vekili Stoklor Diğertelgraf1ar için bkz. n, 16,46. m. 50.
Prof Dr. Leylô Karahan
                              KAYNAKÇA
Birinci Türk Dt/i Kurultayı, Devlet Matbaası, İstanbul 1933 .
Ahmet B. Ercilasun, Üçünca Türk Dil Kurultayı (1936) ve Değerlendırilmesi, 26
Eylül 1996 (Dil Bayramı ınünasebetiyle düzeulenen toplantıda sunulmuştur).
Ziya Gökalp, Türkçillüğan Esasları, Hz!. M. Kaplan, Kültür Bakaulığı Yayıulan,
Ankara 1990.
İkinci Tüık Dıli Kurultayı, Türk Dili, Eylül 1934, sayı. 8
Fatih Kirişçioğlu, "Atatürk ve Tüık Lehçeleri", Türk Yurdu, Sayı ıo7, Temmuz
1996, s. 57-59.
Zeynep Korkmaz,Atatürk ve Türk Dili- Belgele~ IDK Yaymlan, Ankara 1992
Zeynep Korkmaz,Atatürk ve Türk Dili- 2, IDK Yayınlan, Ankara 1997.
Zeynep Korkmaz, Türk Dilinin Tarihi Akışı İçinde Atatürk ve Dil Devrimı, DTCF
Yaymlan, Ankara 1963.
Fevziye Abdullah Tansel, 'Türkçenın Sadeleştirilme ve Tasfiyesı (1908-1910)",
TürkDünyaslAroştırınaları, 1982, s. 5-77.
Türk Dili- Belleten, S. 3, 1933.
Üçünca TürkDili Kurult~ı, Devlet Basımevı; İstanbul 1937

                                     DÜNDEN BUGÜNE TÜRKÇEMİZ

Dil, canlılar arasında iletişimi sağlayan seslerden örülü gizli bir anlaşma sistemidir. İnsanların
kullandığı ilk dilin ne zaman, ne şekilde ortaya çıktığı ve bu ilk dilin bugün yeryüzünde
kullanılan dillerden hangisi olduğu şu ana kadar öğrenilememiştir. Günümüzdeki dillerin bir
ana kaynaktan mı yoksa farklı diller şeklinde mi ortaya çıktığı hâlâ aydınlatılabilmiş değildir.
Türkçe köken bakımından Altay Dil Ailesinde, yapı bakımındansa Eklemeli Diller Grubunda
yer almaktadır.Türkçenin Sümerce ile ilişkisi Prof. Dr.Talat Tekin ve Doç. Dr. Mehmet
Ölmez tarafından Türkçeden Sümerceye geçmiş kelimeler dolayısıyla ileri sürülmüştür.
Ayrıca Ahmet B. Ercilasun da Türkçeyle Sümercenin akraba olduğunu ifade etmiştir.(Türk
Dili Tarihi,Akçağ Yay.)
Büyük Hun İmparatorluğu Döneminde İ. Ö. 1022' yılında meydana gelen bir olay sebebiyle
Türkçenin yazıya geçmiş ilk sözcüğü, Çin kaynaklarında, Hirth isimli bilgine göre, "king-lak"
; Kaşgarlı'nın sözlüğünde ise "kıngırak"tır .Anlamı ise Hunların tören kılıcıdır. Bu sözcük
bugünYeni Uygurcada"kingrak"tır ve anlamı kasap bıçağı, satırdır(Tekin,Talat, Ölmez
Mehmet (1999),Türk Dilleri, İstanbul, Simurg Yayınları.
Türkçe bugün kuşbakışı olarak kuzeyden güneye 3000, doğudan batıya yaklaşık 7000
km;başka bir ifadeyle Türkçenin konuşulduğu alan yaklaşık 20 milyon km karedir. Türkçemiz
200 milyon civarında kişi tarafından konuşulan bir dil, 1980'li yıllarda UNESCO'nun
açıkladığı araştırma raporu sonucuna göre dünyada en çok konuşulan ulusal diller içerisinde
5., anadiller içerisindeyse 3. sırada yer alan ve. günümüzde yirmi kadar çağdaş lehçesi
bulunan büyük bir dildir.
Türkçenin ele geçmiş ilk yazılı metni Güney. Moğolistan'da 726,732 ve 735 yıllarında üç
dikili taş üzerindeki yazılardan ibaret olan Orhun Âbideleri'dir.
Buradaki dil oldukça sadedir. Birkaç sözcük dışında hiç alıntı sözcük yoktur.Ama Uygurlar
Döneminde Budizm ve Manihaizm Çinceden, Karahanlılar Döneminde İslam dinin etkisiyle
Arapça ve Farsçadan kelimeler dilimize girmeye başlamıştır.Kaşgarlı Mahmut daha bu
dönemde Türklerin Arapçaya olan ilgisini görmüş ve Araplara
Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin Arapçadan üstünlüğünü savunmak için 1077 yılında Divanü
Lûgati't-Türk isimli eserini yazmıştır.
I07I'den itibaren Anadolu'yu Türk yurdu yapan Türkler Selçuklu ve Anadolu Selçukluları
Döneminde dillerinde sadece Arapça ve Farsça sözcükleri kullanmamışlar,bu dillerin
kurallarını da Türkçeye sokmuşlar hatta işi daha da ileri götürüp resmî dil ve sanat dili olarak
Arapça ve Farsçayı kullanmışlardır. Karamanoğlu Mehnet Bey dildeki bu kötü gidişi görerek
meşhur fermanını yayımlamıştır:"Bugünden sonra divanda, dergâhta, bârgâhta, mecliste,
meydanda Türkçeden başka dil konuşulmaya."diye. 14.yüzyılda Âşık Paşa Türkçeye
ilgisizliği şu mısralarla ifade etmiştir:
Türk diline kimesne bakmaz idi
Türklere hergiz gönül akmaz idi
Türk dahi bilmez idi
İnce yolu ol menzilleri.
Bu dörtlükle Türklerin daha 14. yüzyılın sonlarında birbirlerini sevmedikleri ve kendi
dillerine itibar etmedikleri, Türkçenin inceliğinden ve de güzelliğinden habersiz oldukları
ifade edilmiştir.Türkçedeki kötü gidişe çözüm Kaşgarlı ile ilmî şekilde başlayıp Karamanoğlu
Mehmet Bey’le resmî, Âşık Paşa’yla hissî yollarla sürmüş;Osmanlı Türkçesi Devresindeki
Türkçenin sanat dili olma açısından zirveye çıktığı ama Arapça ve Farsça sözcüklerle ek ve
tamlamaların da Türkçeye gereksiz yere sokulmasıyla dilde kirlenme meydana gelmiş, Namık
Kemal’n çırpınışı çözüm getirememiş ama bu çırpınışlar 1911 yılında Ziya Gökalp ve
arkadaşlarına şevk vermiş;Genç Kalemler isimli dergide Yeni Lisan Hareketi adında bir
bildirgeyle konuşma diliyle yazı dili arasındaki farklılığı ortadan kaldırma, Türkçeyi
sorunlarından arındırma çalışmalarıyla devam etmiş ve 1932'de Atatürk tarafından Türk Dil
Kurumunun kuruluşundan günümüze kadar dilimizin sorunları çözülemeden gelinmiştir.
"Öyle istiyorum ki Türk dili bütün yöntemleriyle kurallarını ortaya koysun ve yazı yazanlar
bütün terimleriyle çoğunluğun anlayabileceği güzel, ahenkli dilimizi kullansınlar." M. Kemal
Atatürk
TÜRKÇENİN GÜNCEL SORUNLARI . 1)Türkçenin Bilim Dili Olmadığı Görüşü: "Bilim
dili bütün bilim dallarının araştırılmasında,eğitim ve öğretiminde kullanılabilen bunun için
gerekli terimlere ve zengin kelime kadrosuna sahip olan dildir." (Üstüner, Ahat (2002),
"Cumhuriyet Dönemi" , Türkler Ansiklopedisi, C. 17, Ankara, Yeni Türkiye Yay.) "Bilim
anlayışının, bilim eğitiminin ve bilim etiğinin, ona bağlı olarak bilim üretiminin ve bilim
etiğinin olduğu her toplumun dili bilim dilidir,bilim ve teknoloji o toplunda üretilmemiş olsa
dahi.. "( Ergenç,İclâl, AÜ ,DTCF Dilbilim Böl. Başk.[ Köprülerin (Linklerin) Görülmesine İzin Verilmiyor.
Köprüleri (Linkleri) Görebilmek İçin Üye Olun veya Giriş Yapın

www.turkischweb.com

]). Bilim diliyle
ilgili yukarıdaki iki tanımda da görüldüğü gibi Türkçenin bilim dili olma konusunda şu bilim
dili sayılan dillerden hiçbir eksiği yok,aksine fazlası bile vardır. İngilizce, Almanca ve
Fransızca bir eser bugün Türkçeye çevrilebiliyor veya Türkçe bir eser bu dillere
çevrilebiliyorsa Türkçe en az bu diller kadar bilim dilidir.
Devlet Bakanı Yılmaz Karakoyunlu 27.09.2001 tarihinde TDK'nin kuruluşunun 67.
yıldönümü ve Dil Bayramı münasebetiyle yaptığı konuşmada adeta dudak uçuklatan şu
cümleleri kullanmıştır:"YÖK , Türk dilini bilimsel dil ilan etmemiştir! Edebiyatında ihtişama
yükselmiş bir dilin bilimde çaresiz kalacağını iddia etmek, abesle iştigal etmekten başka bir
şey değildir." Türkiye'de bilimin merkezinde bulunan başka bir kurumun,TÜBİTAK'ın, bir
arkadaşın makalesini sırf Türkçe olduğu için yayımlamadığını, makale İngilizceye
çevrildikten sonra TÜBİTAK'ın dergisinde lütfen yayımlandığını ifade etmeliyim. Bunun
başka bir ifadesi TÜBİTAK'ın da Türkçeyi bilim dili saymamasıdır.Türkiye'de bilimin en
yukarısında bulunan iki kurumun Türkçeyi hor görmesi hoş karşılanabilecek bir davranış
olmasa gerektir. Üniversitelerimizdeki öğrencilerimizin ve akademisyenlerimizin büyük bir
bölümü, istisnalar kaideyi bozmaz, Türkçenin bilim dili olmadığını savunmaktadırlar. Halbuki
yetersizliğin dilimizde değil, dilimizi kullananlarda olduğunu dahi görememektedirler.
Günlerce İngilizce sözlük okuyan, İngilizce dil bilgisi kurallarını otobüsle evinden işine
gelirken ve işinden evine giderken dahi öğrenmeye çalışan bir akademisyen, acaba aynı
şekilde Türkçe öğrenmeye çalışmış mıdır?Masasında hiç Türkçe sözlük ve yazım kılavuzu
bulundurmuş mudur? En son ne zaman bir kitap okumuştur,sormak gerekir. il-köğ-re-tim, başöğ-
ret-men, Ka-ra-os-ma-noğ-lu sözcüklerinin bu şekilde hecelerine ayrıldığını üniversite
öğrencisi ve hocasının kaçı bilmektedir,sormak gerekir. Ben, Eğitim Fakültesi öğrencilerine
sordum ve sonuç İngilizce Öğretmenliği Bölümünde dahi % 10'dan düşüktür. Buradan çıkan
sonuca göre yetersizliğin Türkçeden değil, Türkçeyi kullananlardan kaynaklandığını
söyleyebiliriz. Türkçeyi bilim dili saymayanlara şunu sorabiliriz: Yetersizlik dilden mi
kaynaklanıyor yoksa sizden mi? Siz neyi ifade etmek istediniz de Türkçe size yetersiz geldi?
Geçerli bir savunma yapamayacaklarından emin olabilirsiniz.
2)Az Sözle Hayatı Sürdürme:Bugün üniversite mezunları dahi günlük yaşamlarını en çok
300-500 sözcükle sürdürmektedirler. Halbuki TDK tarafından 1998 yılında yayımlanmış iki
cilt Türkçe sözlükteki sözcük sayısı 75.000'dir. Bu rakam şu an Kurumun sanal sözlüğünde
110.000’in üzerindedir. TDK'nin dokuz ay süresince üç büyük ulusal kanalda yaptığı
araştırmada kullanılan sözcük sayısı 4000 'i geçmemiştir. Bu sayının da % 49'u, 100 aynı
sözcüğün tekrarı mahiyetinde kalmıştır.En çok satan bir kitabın üç sayfasında bir sözcüğün
yaklaşık elli kez tekrarlandığı görülmüştür (Coşar, Asiye (2002),"Cumhuriyet Dönemi Dil
Hareketleri ve Dil Tartışmaları", Türkler Ans., Yeni Türkiye Yay.). Kanal D'deki Ağa
dizisinde Levent Kırca bir barmene: Selâmünaleyküm diyor ve barmen anlıyorum şeklinde
karşılık veriyor. Eşimle bu durum karşısında ekranın âdeta donduk kaldık. Fazla söze ne
hâcet, her şey ortada.
3)Kitap Okuma ve Sözlük Kullanma Alışkanlığının Henüz Kazanılamamış Olması: MEB dil
bilincini ve Türkçe duyarlığını kazandırma işini, ilköğretimden itibaren, bilişim
teknolojisinden de yararlanarak sağlamalıdır. Bugün üniversite öğrencileri, mezunları, hatta
edebiyat öğretmenlerinin bir kısmı bile hakem sözcüğünü hâkem,fakir'i fâkü, rakip'i râkip
şeklinde ilk heceleri uzun ünlüyle yanlış olarak telaffuz etmektedirler. TDK'nin hazırladığı
sözlük ve imlâ kılavuzundan ne öğrencilerin ne de öğretmenlerin haberi var. Bir dili
öğrenmenin en geçerli yolu o dille yazılmış eserleri okumak,o dille düşünmek, o dille
konuşmak ve o dille yazmaktır. Öğrenilmiş kuru kurallarla hiçbir dil öğrenilemez.
4)Türkçeyi Yabancı Dillerin Etkilemesi: I. Dünya Savaşı sonrasında Amerikan ve İngiliz
kültürleri dünyadaki diğer kültürleri dolayısıyla diğer dilleri baskı altına almıştır. l950'lerde
Türkiye'de İngilizceyle öğretim, bu baskının sonucudur. Fransızlar dillerini İngilizcenin
olumsuz tesirinden korumak için meclislerinden yasa bile çıkarmışlardır. Ülkemizde yabancı
dil öğretme fikri, zamanla yerini yabancı dille öğretmeye bırakmıştır. Üniversitelerimizde
bilimsel çalışma yaparak terfi edecekler önce İngilizceden terfi etmek zorundadırlar. Eğer bu
yabancı dilden (ÜDS) size tanınan sürede istenen puanı alamazsanız gözünün yaşına
bakılmadan kapının önüne konulursunuz. Yani bilimin önüne yabancı dil duvarı
örülmüştür .Akademisyen olarak bilim üretmek isteyen kişi öncelikle bu yabancı dil duvar
engelini aşmak zorundadır. Mesela ben on bir yıldır doktora yapabilmek hayaliyle
yaşamaktayım. Tek kusurum, bana zamanında öğretilmemiş bir dilden istenen puanı
alamamış olmamdır. Keşke devlet okullarında bir yabancı dil değil, beş dil öğretilebilse.
Ancak, kendi dilini dahi okullarında öğretememiş bir millet olarak bunun imkânsız olduğunu
söyleyebiliriz. Üniversitelerimizde yabancı dil yeterliğinden önce Türkçe yeterliği
aranmalıdır. Zaten kendi dilini öğrenememiş birinin yabancı dili öğrenmesi de mümkün
değildir. Üniversitelerimizde Türkçe yeterlik şart değil. Çünkü nasıl olsa Türkçeyle bilim
yapılamaz!
5)Özenti:Bu konu Türkçenin yeni bir sorunu değil,Türkçe bunu daha önce Selçuklu ve
Osmanlılar Döneminde de yaşamıştır. Dilimizde güneş ve ay varken Arapça ve Farsçadan
mihr, şems, kamer, mah, afitab kelimeleri alınmıştır. Bugün Telsim'in bir reklamında "cep to
cep" ,Türkçe cepten cebe ifadesinin karşılığı olarak aynı özentiyle gereksiz yere daha çok
sözcük kullanılmış ve dildeki en az çaba kanunu da ihlal edilmiştir. Yusuf Yanç şu şiirde:
Tanıtımın demo, sunucunun spiker /Gösteri adamının showmen /Radyo sunucusunun diskjokey/
Hanım ağanın fırst lady olduğuna şaşıranınız var mı? Türk insanının özentide işi
aşırılığa götürdüğünü ne güzel ifade etmiştir.
6)İnternet (Bilişim) Dili:"Kesinlikle bilişim Türkçesini geliştirmek zorundayız. Aksi hâlde
bilişim lisanı bizi kaçınılmaz şekilde yabancı dilin tasallutuna razı hâle getirecektir. Bilişim
dili tüm dünyada İngilizcedir. "(Y. Karakoyunlu, 2001 yılı TDK'den Sorumlu Devlet Bakanı)
Günümüz TDK Başkanı Ş. Halûk Akalın'ın bu konudaki çabaları takdire şayandır. Devlet
kurumları sorumlularını ve bilim dallarının uzmanlarını TDK çatısı altında toplayarak,
TDK'nin öncülüğünde, Türkçe terim türetme konusunda işbirliği yapma kararı almışlardır.
Çağa ayak uydurmak için bilişimden yararlanmak kaçınılmaz olmuştur.
7)Türkçe Öğretiminde Plânlı Bir Sürekliliğin olmayışı: İlköğretim, ortaöğretim, (üniversiteye
hazırlık) ve üniversitelerimize kadar olan aşamalarda Türkçe öğretiminde, plânlı, birbirinin
devamı niteliğinde bir uygulama maalesef yoktur. Bundan ötürü gereksiz tekrarlara
düşülmekte,bazı konular atlanmakta,bazı konularsa farklı aşamalarda farklı şekillerde
verilmektedir. Örnek verecek olursak; "Ali koşarak geldi." cümlesi üniversiteye giriş
sınavında bi(r)Ieşik cümle, üniversitede basit cümle, eğer kişi edebiyat öğretmeni olmuşsa
öğrencilerine basit cümle olarak anlatacaktır. Başka bir örnek:"başöğretmen" sözcüğünü
hecelerine "ba-şöğ-ret-men" şeklinde üniversite öğrencilerimin %90'ından fazlası
ayıramamışlardır. Yani biz üniversiteye gönderdiğimiz seçme öğrencilerimize dahi sözcükleri
hecelerine ayırmayı öğretememişiz. Dilekçe yazabilecek birikimden mahrum üniversite
öğrencileriyle karşılaşmaktayım. Bu, utanılacak bir durumdur.
8)Terim Sorunu:M. Kemal,yazılarımızı ve konuşmalarımızı mümkünse Türkçe terimlerle
ifade etmemizi tavsiye etmiştir. Kendileri her konuda olduğu gibi bu konuda da toplumuna
örnek olmuştur. Hatta Atatürk'ün geometri terimleriyle ilgili bir de kitap yazdığı
bilinmektedir. Bu kitapta müselles karşılığı üçgen, amalierbaa karşılığı eşkenar üçgen
terimleri Atatürk tarafından Türk halkının hizmetine sunulmuştur.
Türkçede bugün terim kargaşası yaşanmaktadır. Bu durum kimilerine göre Türkçenin
zenginliği olarak görülmektedir. Sıfat-fıil,ortaç,partisip eki; zarf-fîil,bağ-fiil,gerindiyum eki;
sert,sedasız,ötümsüz,tonsuz ses gibi bir kavram en az üç ayrı şekilde adlandırılmaktadır.
9)Sadeleştirme: Öztürkçeleştirme çabalan:Türkçeye başka dillerden henüz girmiş, Türkçede
herhangi bir değişime uğramamış,Türkçeyi kullanan insanların çoğunluğu tarafından
benimsenmemiş, Türkçeleşmemiş sözcüklerin Türkçeden atılıp yerine Türkçeden türetilmiş
sözcüklerin önerilmesi doğal bir çabadır. Uzun yıllar Türkçede kullanılan sözcüklerin,
millîleştirildiği hâlde, sırf alıntı diye Türkçeden atılması masum bir davranış olmasa gerektir.
Yani akıl, hoca, imkân, ilim, duvar Mustafa gibi sözcükleri asırlardır kullanmışız;bu
sözcükleri atıp yerine eğitimli insanların dahi bilmedikleri sözcükleri, zorla, kullanın demek
abesle iştigaldir. Atatürk döneminde masumane başlayan sadeleştirme çabaları, sonraları,
siyasî kavgaya dönüştürülmüştür. "Ben öteden beri hep bunu söyledim. Türkçenin
LatinceleştiriImesi,Yunancalaştırılması gerektiğine inandığım içindir ki öztürkçeyi
bırakmıyorum; bu toplumun çocuklarına Latinceyle Yunancanın gereğince belletileceği güne
değin de bırakmayacağım. "demiştir N. Ataç. (Alkan, A. Turan(1997),"Türkçenin Son
Röneşansı",Yatağına Kırgın Irmaklar,İstanbul, Ötüken Yay.).
Günümüzde insanımız computer yerine bilgisayar, internet yerine bilişim, metroseksüel erkek
yerine bakımlı erkek terimlerini kullanmalıdır. Ancak zengin yerine varsıl,fakir yerine
yoksul,akıl yerine us ahlakî yerine etiksel sözcüklerini halka zorla dayatmak, hem insanî hem
de ahlakî değildir. Yani uzun yıllar insanların benimseyip kullandığı kelimeleri atıp onun
yerine halkın o zamana kadar hiç duymadığı kelimeleri dayatmak dile hizmet değildir. Daha
en başta, insanlar bir yabancı kelimeyi benimsemeden halka onun Türkçe karşılığı sunulursa
belki o zaman halk o sözcüğü daha kolay kabullenecektir.
10)Kitap Okuma Alışkanlığının Olmayışı: Ne acıdır ki kutsal kitabını dahi okumayan bir
toplumuz. İlahiyat Fakültesi birinci sınıf öğrencilerinin dahi %90’ı kutsal kitabımızın Türkçe
açıklamasını okumamıştır; bırakınız roman, öykü,şiir kitabı okumalarını. Türkçemizle
üretilmiş eserleri okumadan ve Tükçemizle yazı yazıp konuşmadan dilimizi gereği gibi
öğrenmek mümkün olamaz.70 milyon nüfuslu Türkiye'de günlük 4,5 milyon ulusal gazete
satılırken 13 milyonluk Yunanistan'da da 4,5 milyon gazete satılmaktadır. Bu durum
Türkiye'deki okuma alışkanlığının kötü bir göstergesidir. Kitap, gazete, dergi okumayan bir
toplumun dilinin inceliklerini ve güzelliklerini öğrenmiş olmasını beklemek aşırı iyimserlik
olur herhâlde.
Edebî eserlerimiz güzel Türkçemizle güzelce yazılmış eserlerimizdir. Kendi diliyle yazılmış
eserleri okuma zahmetinde bulunmamış bir toplum, kendi dilini kusursuz ve güzel
kullanmasını beceremeyecektir. En fazla beş cümleden oluşan dilekçeyi yazmakta dahi
zorlanan üniversite öğrencileriyle karşılaşmak kaçınılmaz olacaktır. Türkçemizi sadece
edebiyat öğretmenlerimiz değil, öğretmenlerimizin tümü iyi öğrenmeli ve de öğrencilerine iyi
öğretmelidir.
"Bugün Türkiye'nin karşılaştığı dil meselesi, günlük dile girmiş kelimelerin tasfiyesi meselesi
değil;ilköğretimden üniversiteye kadar ortak bir bilim dili meydana getirilmesi
meselesidir."(M. Kaplan,Kültür ve Dil,Dergâh Yay.,s.l74 ı
"Dil insanın evidir." (Heidegger)
KAYNAKÇA
l)Korkmaz,Zeynep ve Diğerleri(2001),Türk Dili ve Kompozisyon Bilgileri,Ankara,Yargı
Yayınevi.
2)Doğan, İsmail(2000),Türk Dili, Rize, Akademi Yayınları.
3)Akalın,Ş. Halûk(2003), Türk Dili dergisi, S:624,s:767-778,TDK Yayınları.
4) İmlâ Kılavuzu(2005), Ankara,TDK Yayınları.
5 )www.turkoloji.cu.edu.tr
6) Köprülerin (Linklerin) Görülmesine İzin Verilmiyor.
Köprüleri (Linkleri) Görebilmek İçin Üye Olun veya Giriş Yapın

www.turkischweb.com/Tuerkce

TÜRK DİL ÇALIŞMALARI
Bir milletin birlik ve varlığını sürdürebilmesinde dilin çok önemli bir yeri vardır. Bunu çok iyi bilen Atatürk, Türk Dili’nin zenginleşmesi ve sadeleşmesi için çalışmalar yaptı.
Osmanlı Devleti’nin ilk zamanlarında, sade bir Türkçe kullanılıyordu. Zamanla Arapça ve Farsça’dan birçok kural ve kelime dilimize girdi. Böylece Arapça, Farsça ve Türkçe kelimelerden oluşan Osmanlıca karma bir dil olarak ortaya çıktı. Yöneticiler ve aydınlar Osmanlıca’yı kullanırken, halk Türkçe konuşuyordu. Dildeki bu ayrılık Türkçe’nin gelişmesini ve mîllî bütünlüğün kurulmasını engelliyordu.
On dokuzuncu yüzyılın ortalarından itibaren dilin sadeleşmesi ile ilgili çalışmalar yapıldı. Fakat olumlu bir sonuç alınamadı. Cumhuriyetin ilânından sonra, Türkçe’nin yabancı dillerin etkisinden kurtarılması çalışmalarına hız verildi. Türk dili ile ilgili çalışmalar yapmak üzere Atatürk’ün emriyle Türk Dilini Tetkik Cemiyeti (Türk Dil Kurumu) kuruldu (1932). Bilim ve fikir adamlarının katıldığı bir dil kurultayı toplandı. Bu kurultayda, halkın anlamadığı özellikle Arapça ve Farsça’dan Türkçe’ye geçmiş olan kelime ve deyimlerin Türkçe karşılıklarını bulmak üzere çalışmalar yapılmasına karar verildi. Bu çalışmalar sayesinde yazı dili ile konuşma dili arasındaki fark
ortadan kaldırıldı.
Türk diline gereken önemin verilmesini Atatürk şu sözleriyle ifade etmiştir “Türk dilinin, kendi benliğine, aslındaki güzellik ve zenginliğine kavuşması
için, bütün devlet teşkilâtımızın dikkatli ve alâkalı olmasını isteriz.” Türkçe’nin milletimiz için önemini de “… Türk Dili, Türk Milleti için kutsal bîr hazinedir… Türk Dili, Türk Milleti’nin kalbidir, zihnidir” diyerek belirtmiştir.

ATATÜRK VE SOSYAL BİLİMLER

Atatürk, Sosyal Bilimlere çok önem vermiştir. Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni çağın uygarlık seviyesine ulaştırmak için çalışmalar yapmıştır. Eğitime, bilime, teknolojiye, sanata, araştırmaya, öğrenmeye önem vermiştir.
Atatürk döneminde; Türkiye’den, Avrupa ülkelerine, farklı alanlarda öğrenim görmesi için öğrenciler gönderildi. Bunlar arasında Afet İNAN, Jale İNAN, Burhan TOPRAK gibi kişiler vardı. Avrupa da, kendi alanlarında öğrenim görerek, Türkiye’ye geldiler. Türkiye’de bu kişilerin önderliğinde çalışmalar yapılmıştır.
Atatürk döneminde, Sosyal Bilimler alanında yapılan çalışmalar arasında Tük Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin kurulmasının önemli büyüktür.
1931 yılında kurulan Türk Tarih Kurumu(TTK)’nun en önemli amacı; Türk Tarihini araştırmak, bilimsel araştırmalar yapmaktır. Türk Tarih Kurumu, yaptığı çalışmaları Belleten dergisinde yayınlamaktadır.
1932 yılında kurulan Türk Dil Kurumu(TDK)’nın en önemli amacı; Türk Dilini incelemek, yabancı kelimelerden arındırmak ve Türk Dilini geliştirmektir.


MİLLİ KÜLTÜR


Kültür kelimesi Türkçe’ye Fransızca’dan girmiştir. Toprağı sürmek, ürün elde etmek ve onları geliştirmek anlamındadır. Kelime daha sonra insan vücudunu ve ruhunu terbiye etme, sanat ve fikir eserlerini geliştirme anlamlarım da içine alan geniş bir mana kazanmıştır. Kültür maddî ve manevî her şeyi işlemek ve geliştirmek demektir.
Millî kültür ise bir millete kimlik kazandıran, diğer milletlerle arasındaki farkı belirlemeye yarayan, tarih boyunca meydana getirilen o millete ait maddî ve manevî değerlerin uyumlu bir bütünüdür. Bir toplumu millet yapan ve onun bütünlüğünü sağlayan millî kültürdür.
Tarih bir milletin bütün fertlerinin bilmesi, benimsemesi koruması ve geliştirmesi gereken kültür hazinelerinden biridir. Tarih, milletin geçmişteki varlığı, onun mirası ve bugüne kalan hatırasıdır. Türk Milleti’nin bugün üzerinde yaşadığı topraklar, onu vatan yapmak için şehit olan, koruyan, işleyen atalarımızın, yani tarihindir. Bunların bilinmesi ve korunması her Türk için bir vazifedir.
Dil, bir milletin kültürel değerlerinin başında gelir ve bir milletin temelini oluşturur. Dil, duygu ve düşünceyi insana aktaran bir vasıta olduğu için, duygu ve düşünce birliği dil ile gelişir. Kendi milletinin tarih ve kültürünü öğrenmek ve incelemek isteyen her Türk, dilini bilmek zorundadır. Türkiye’de Türkçe bilmeyen hiçbir vatandaş kalmamalıdır.

Atatürk, Türkiye için ekonomik kalkınma yanında sosyal ve kültürel kalkınmaya da aynı ölçüde yer verilmesi gerektiğine inanmıştır. Bir milletin haysiyetli bir şekilde varlığını devam ettirmesinde, bir toplumun millî şuura erişmesinde en büyük rolü kültür oynar. Bunu çok iyi bilen Atatürk, “Millî şuurun ayakta kalabilmesi ve uyanık bulunması için dil ve tarih uğrunda çalışmaya mecburuz.” diyerek millî şuur konusunda ne kadar duyarlı olduğunu ortaya koymuştur . Yine Atatürk, kültür birliğinin bir milleti millet yapan, ona yaşama gücü veren, diğer milletler arasında kişilik kazandıran başlıca unsur olduğunu çok iyi bilmekteydi. Bununla ilgili şu sözleri çok önemlidir: “Millî kültürün her çığırda açılarak yükselmesini Türk Cumhuriyeti’nin temel direği olarak temin edeceğiz”.
“Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli Türk kahramanlığı ve Türk kültürüdür.”
Bu sözler, Cumhuriyet Türkiye’sinin millî kültüre dayalı olarak yükselip gelişeceğinin bir ifadesidir.
Atatürk, millî kültür konusunda hedeflerin neler olduğunu da şöyle belirtmiştir: “Yüksek bir insan cemiyeti olan Türk Milleti’nin tarihî bir vasfı da güzel sanatları sevmek ve onda yükselmektir.
Bunun içindir ki milletimin yüksek karakterini, yorulmaz çalışkanlığını, yaratıcı zekâsını, ilme bağlılığını, güzel sanatlar sevgisini ve millî birlik duygusunu sürekli ve her türlü incelemelerle besleyerek geliştirmek millî ülkümüzdür.”



MİLLİ TARİH
Tarih, bir milletin birikim ve tecrübelerinin yeni nesillere aktarılmasını sağlayan bir bilimdir. Tarih bilimi, insanların zaman içinde geçirdikleri gelişmeleri, sebep sonuç ilişkileri kurarak araştırıp değerlendirir. Geçmişteki olaylardan ders almayan milletler kendilerini günün şartlarına uydurmakta zorluk çekerler. Bu nedenle tarih, bir millet için en faydalı bir kaynak, en sağlam bir hazinedir. Tarihi zengin bir millet, manevî miraslara sahip güçlü bir millettir.
Osmanlı Devleti’nin eğitim sisteminin birlikten yoksun oluşu , tarih alanında da farklı tarih anlayışları ortaya çıkarmıştı. Medreselerde genellikle İslâm tarihi okutulurken, diğer okullarda da yalnız Osmanlı Tarihi okutuluyordu. İslâmiyet öncesi Türk tarihine önem verilmiyordu. İnsanlık tarihi kadar eski olan Türk Milleti’nin tarihi ihmal ediliyordu. Ayrıca, Avrupalılar da Türk Tarihi hakkında asılsız iddialarda bulunuyorlardı.
Atatürk haksız, düşmanca ve bilimsellikten uzak bu tarih iddialarının yanlış olduğuna inanıyordu. Bu konudaki yanlış görüşlerin düzeltilmesi gerekiyordu. Bu amaçla çalışmalar yapmak üzere bilim adamları görevlendirildi. Önce, Türk Tarihi’yle ilgili yabancı dillerde çıkan kitaplar Türkçe’ye çevrildi. 1930 yılında, Türk Milleti’nin dünya tarihindeki yerini ve rolünü kısaca belirten bir kitap yazıldı. Bir yıl sonra Türk Tarihi’ni her yönüyle araştırmak üzere, Atatürk’ün direktifleri ile Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (Türk Tarih Kurumu) kuruldu (1931). Bu cemiyetin çalışmalarıyla, Türk Tarihi, büyük ölçüde gün ışığına çıkarıldı. 1931 yılında okullar için dört ciltlik bir genel tarih kitabı çıkarıldı. 1932′de bilim adamları ve öğretmenlerin katılımıyla Türk Tarih Kongresi toplandı.
Atatürk yeni bir görüş olarak Türk Tarih Tezi’ni ortaya koydu. Bu tezin özü şudur: “Türk Milleti’nin tarihi şimdiye kadar tanıtılmak istenildiği gibi yalnız Osmanlı Tarihi’nden ibaret değildir. Türk’ün tarihi çok daha eskidir ve bütün milletlere kültür ışığını saçmış olan millet, Türk Milleti’dir.” Bu tezle, millî tarihimiz gerçek karakterini kazandı.
Bir toplumun millet hâline gelmesinde ortak tarihin büyük bir yeri vardır. Türk Tarihi uzun bir geçmişe dayanır. Orta Asya’dan dünyanın çeşitli yerlerine dağılmış olan atalarımız gittikleri yerlerde birçok devlet kurup, yüksek bir medeniyet meydana getirdiler. Tarih boyunca Büyük Hun, Göktürk, Büyük Selçuklu ve Osmanlı Devleti gibi birçok devlet kurmuş olan Türk Milleti, köklü ve zengin bir tarihe sahiptir. Orta Doğu’da, Balkanlar’da ve Afrika’da, Türk kültürünün izleri hâlâ varlığını sürdürmektedir.
Türkler’in en belirgin özelliği, hür ve bağımsız yaşama, dünyaya hâkim olma düşüncesidir. Türk tarihinde bunun pek çok örneği vardır. Fakat Türkler münasebette bulundukları veya idareleri altına aldıkları kavimlere saygılı ve adâletli davranmışlardır. Türk’ün bu başarısını sadece kaba kuvvetle izah etmek çok yanlış bir görüştür.
Türkler Avrupalılar’ın iddia ettiği gibi, idare ettikleri milletlerin medeniyetlerini yok etmemişler, aksine onları koruyarak günümüze kadar ulaşmalarını sağlamışlardır. Türkler’in Anadolu’da ve Balkanlar’da meydana getirdikleri kültür ve medeniyet tarihin en güzel ve en üstün, en insanî ve en ince medeniyetlerinden biridir. Türk âdetleri, Türk yemekleri, giyim tarzı Balkan Milletleri’nin çoğunu etkilemiştir. Bugün dünyadaki devletlerin ordularında kullanılan onlu sistem (Askerî birliklerin 10, 100, 1000, 10.000 kişilik birlikler hâlinde teşkilâtlanması) Hun Türkleri’nin bulduğu bir sistemdi.
Türk Milleti, dünya medeniyetine her alanda büyük katkılarda bulunmuş bir millettir. Bu gerçeklerin ortaya çıkarılması Atatürk’ün başlıca hedefi olmuştur. O, bu konuda şöyle demektedir: “Büyük devletler kuran atalarımız, büyük ve geniş kapsamlı medeniyetlere de sahip olmuştur. Bunu aramak, incelemek, Türklüğe ve dünyaya bildirmek bizim için bir borçtur. Türk çocuğu, atalarını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır.”
Bir milletin, gücünü tarihten aldığını çok iyi bilen büyük Önder, şu sözleriyle tarihin önemini dile getirir: “Türk kabiliyet ve kudretinin tarihteki başarıları meydana çıktıkça, bütün Türk Çocukları kendileri için gerekli atılım kaynağını o tarihte bulabilecektir. Bu tarihten, Türk Çocukları bağımsızlık fikrini kazanacaklar, o büyük başarıları düşünecekler, harikalar yaratan adamları öğrenecekler, kendilerinin aynı kandan olduklarını düşünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun eğmeyeceklerdir.”
Atatürk’ün tarih görüşü medenî ve birleştiricidir. O, insanlığı geniş bir aile kabul eder. Aralarında anlaşarak mutluluk yolunda beraberce çalışmaları gerektiğini belirtir. Onun: “İnsanları mutlu edecek tek vasıta, onları birbirine yaklaştırmak, birbirlerini sevdirmek, karşılıklı maddî ve manevî ihtiyaçlarını sağlamaya yarayan hareket ve enerjidir.” sözü ile Türk Milleti’nin mutluluğuna verdiği değeri diğer milletler için de vermiş olduğu açıkça belirtilmektedir.
Atatürk, Türk Tarihi’ne büyük önem verdi. O, Türk milliyetçiliği görüşüne dayanan bir millî tarih anlayışını benimsedi. Atatürk, bu görüşünü “büyük devletler kuran atalarımız büyük ve kapsamlı medeniyetlere de sahip olmuştur. Bunu aramak, tetkik etmek, Türklüğe ve cihana bildirmek bizler için bir borçtur” ve “Türk Çocuğu atalarını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır.” sözleriyle dile getirmiştir.


GÜZEL SANATLAR
Sanat, kültürü meydana getiren unsurlardan biridir. Atatürk, Türk sanatının araştırılmasını, Türk toplumuna ve dünyaya tanıtılmasını istiyordu. Bunun için imkânlar sağladı, yol gösterdi, teşvik etti. Sanatı ve sanatçıyı övücü sözler söyledi. Bu sözlerinden bazıları şunlardır: “Hepiniz mebus olabilirsiniz, vekil olabilirsiniz, hatta cumhurbaşkanı olabilirsiniz, fakat bir sanatkâr olamazsınız.” “Yüksek bir insan cemiyeti olan Türk milletinin tarihî bir vasfı da güzel sanatları sevmek ve onda yükselmektir.”
Güzel sanatlar, bir milletin duygu, düşünce, görgü ve zevkinin bir yansımasıdır. Bu nedenle güzel sanatlar, bir milletin tanınmasında önemli rol oynar. Sanat, milletleri birbirine yaklaştıran önemli bir kültürel etkinliktir. Bir milletin güzel sanatlarda ileri gitmesi, o milletin diğer milletler tarafından kolayca tanınmasını sağlar.
Bir milletin kültür seviyesi, meydana getirdiği sanat eserleri ile ölçülür. Güzel sanatlara önem veren milletlerin dünya görüşleri de değişir. Güzel sanatlar alanında eserler veren milletler, diğer milletler karşısında saygınlık kazanırlar. Bu nedenle sanat alanındaki başarılar, millî kültürün yükselmesinde önemli rol oynar.
Sanatkârlarına önem veren toplumlar her zaman gelişmişler ve yükselmişlerdir. Sanat ve sanatçıya çok önem veren Atatürk, “Hayatlarını büyük bir sanata vakfeden bu çocukları sevelim.” diyerek toplumların sanata ve sanatkârlara önem vermeleri gerektiğini vurgulamıştır.
Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren güzel sanatların bütün dallarında gelişmeye önem verildi. İstanbul’da Güzel Sanatlar Akademisi ile Devlet Resim ve Heykel Müzesi açıldı. Avrupa’ya resim, heykel ve müzik öğrenimi için öğrenci gönderildi.
1936′da Ankara Devlet Konservatuvarı kuruldu. Tiyatro için yurt dışından uzmanlar getirildi. Böylece çağdaş Türk sanatının oluşması sağlandı.


EKONOMİ


Yeni Devletin Kuruluşu olan 1923 yılında kişi başına düşen milli gelir 50 $’dır. Bu dönemde (1920-1933) devlet, müteşebbis olarak iktisadi hayata katılmamış olmakla beraber geniş ölçüde ekonomiye müdahalede bulunduğundan, klasik devlet hizmetleri ötesinde, ekonomik, sosyal ve kültürel alanda hizmet gördüğünden, mutedil devletçilik, devletin sıfatını, niteliğini, özelliğini teşkil etmiştir.
1933-1938 Yılları Türkiye’nin Ekonomik Durumu : İlk beş yıllık kalkınma planı 1933’de hazırlanmış, 1934’de yürürlüğe girmiştir. Çok başarılı bu planın ardından hazırlanan II. Beş yıllık kalkınma planı II. Dünya Savaşı’nın çıkışı nedeniyle uygulanamamıştır.
Bu dönemde devletin ekonomik hayata müteşebbis olarak katılması yanı sıra fevkalade önemli millileştirme (devletleştirme) girişimlerinde de bulunulmuştur.
1933-1938 yılları arasındaki döneme Türk Sanayii’nin ilk ve planlı kuruluş safhası olarak bakılabilir.
Bu devrede yapılan yatırımlar hep devletçilik ilkesi adı altında yapılmıştır. Programın finansmanı geniş ölçüde vergiler, iç istikraz ve devlet bankalarının kredileri tarafından karşılanmıştır. Bu dönemde sadece iki dış yardımdan faydalanılmış, 1934 yılında Rusya’dan 8 milyon dolar, 1938’de de İngiltere’den 13 milyon sterlin borç sağlanmıştır.
Cumhuriyetin ilk yıllarında nüfusun % 80’i tarımla uğraşıyor ve milli gelirin yaklaşık yarısı tarımdan sağlanıyordu. 1925 yılında aşar kaldırıldı ve köylüye bedeli 20 yılda ödenmek üzere toprak dağıtıldı.
1927 yılında sanayi kuruluşlarını teşvik ve koruma amacıyla Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkartıldı. 1933 yılında SÜMERBANK kurulmuştur. 1935’te MTA kuruldu.
Karayollarındaki asıl gelişmeler 1948 ve onu izleyen yıllarda olmuştur. Bunun nedeni ise demiryolu politikasına önem verilmiş olmasıdır. Lozan ile Türk karasularında gemi işletme hakkı Türklere bırakılmıştır. Yolcu taşıma devlet tekelin bırakılmış, yük taşıma ise devlet ve özel teşebbüs tarafından gerçekleştirilmiştir. 1938’de Denizbank, 1939’da Devlet Denizyolları Umum Müdürlüğü ve daha sonra da Denizcilik Bankası kurulmuştur.
Cumhuriyet döneminde ilk açılan Hemşire Okulu (1925) Kızılay Hemşire Okulu’dur.


Kaynak: Köprülerin (Linklerin) Görülmesine İzin Verilmiyor.
Köprüleri (Linkleri) Görebilmek İçin Üye Olun veya Giriş Yapın

www.englishpage.blogcu.com

izni ile alınmıştır

ATATÜRK DÖNEMİNDE ÖĞRETMEN YETİŞTİRME II
Köy Eğitmenleri Kursları
1935 yılında Saffet Arıkan Kültür Bakanı olunca, İlköğretim Genel Müdürlüğü'ne vekaleten İsmayil Hakkı Tonguç'u getirdi. Bakan, Mecliste bütçe dolayısıyla eğitimin genel durumunu izah ederken köy çocuklarının ancak % 25'inin okullaşabildiğini, eğer o günkü şekilde çalışmaya devam edilirse her köye bir öğretmen yetiştirmek için yüz yıl beklenmesi gerektiğini açıklıyordu .

1934 yılında Cumhurbaşkanlığı Muhafız Kıtasında, İsmail Hakkı Tekçe paşanın erlere okuma-yazma öğretmedeki gayretleri ve buradan terhis olanların köylerde okuma-yazma öğretmeye başlamaları ve bir zamanlar Prusya ordusunda da, askerde eğitilen askerlerden terhis olunduktan sonra öğretmen olarak yararlanma uygulamasının başarılı olması üzerine, Atatürk, Saffet Bey'e ordunun zeki çavuşlarının kısa süreli kurslardan geçirildikten sonra köylere "eğitmen" olarak atanmalarını teklif etmiştir .

Bunun uygulanmasına da 1936 yılında başlandı. Ankara Mürtet ovası köylerinden askerliklerini yapan 80 genç, o sırada yedeksubay olarak askerliğini yapan Emin Soysal'ın, idaresinde Çifteler Harasında sekiz aylık bir Eğitmenler Kursuna alındı. Bu kursun yarısında, çalışmaları basına ve kamu oyuna tanıtmak için bir deneme dersi gösterisi düzenlendi. Burada hareket çok beğenildi, ekonomik bulundu. Falih Rıfkı Atay, bu deneme dersinden sonra şöyle yazıyordu :
"Garplı Türk köylüsü, köyünde, köyünün içinde terbiyecileri tarafından yetiştirilecektir. Cumhuriyetin bu rehberi eski köy imamının yerini tutacak, köyde partinin ve hükûmetin halkası olacaktır. Toprak halkının kalkınmasına hizmet edecek, her şey onlar vasıtası ile kolaylıkla Türkiye ölçüsüııde tatbik olunabilecektir."

O zaman her köyden bir gencin eğitmen olarak, bir genç kızın da sağlık hizmetleri için, seçilip yetiştirilmesi düşünülüyordu. Sekiz aylık kurs sonunda başarılı olanların diplomaları Ankara Gazi İstasyonu İlkokulunda, Başbakan dışında bütün bakanların katıldığı bir törende, bir örnek ders denemesinden sonra, askerce yapılan kimlik yoklamasının arkasından İçişleri Bakanı Şükrü Kaya tarafından verilmişti. Bakan, "Kolomb'un yumurtasını bulup yerine oturtmuş olduk" diyordu. Falih Rıfkı ve başkaları, bu törenin ertesi günü yazdıkları yazılarda, hareketin ilk başarılarını coşkuyla ilân ediyorlardı . Eğitmen adaylarına okuma – yazma, faize kadar basit hesap, Türk tarihi ve coğrafya ile ilgili temel bilgilerin yanı sıra köy hayatında köylüye lâzım olan temel bilgiler de öğretilen bu kurslar bir taraftan da eleştiriliyordu. Bu eğitim, ilkokul öğrenimi dahi görmemiş kimseleri eğitici olarak istihdam etmek için çok yetersizdi. Dolayısıyla, eğitmen kursları nitelik yönünden eleştiriye son derece açıktı. Nitekim, daha o günlerde İsmail Hakkı Baltacıoğlu tarafından sert bir biçimde eleştirilmişti. Bu sırada ülkenin kültür işlerinin yanı sıra eğitim hayatını da yürüten Kültür Bakanlığı, eğitmenlerin istihdam edileceği köy okullarında eğitimin niteliğini biraz olsun arttırmak için, her beş eğitmenli okul için, bir gezici “başöğretmen” atamayı kararlaştırmıştı. Bunların görevleri, her gün bir eğitmenli okula giderek, eğitmenlerin yetersiz kalabileceği konuları öğretmekti. Yöneltilen eleştirilere karşın, eğitmen kursları, köyleri yüzyılların karanlığından kurtarmak için bir ümit, eğitmenler de “köye ışık taşıyacak köylüler”  olarak görülmüştü. Bu kurslarda, 1937-1946 yılları arasında 8 binin üzerinde eğitmen yetiştirilmiş ve bunlar, dağ yamaçlarında, derin vadilerde ve yüksek ovalarda bulunan az nüfuslu köylere on yıllar boyu eğitim götürmüştü.

Oysa bu işe girişilmeden önce Talim ve Terbiye Dairesi Başkanı İhsan Sungu, "Sanki bütün köylüler Ulus Meydanına toplanmış da 'Eğitmen istiyoruz' diye bağırıyorlarmış gibi dağı taşı öğretmen mi yapacağız" diye sinirli sinirli konuşurken, Tonguç bile "Ne yapalım Hocam, bu iş önce Talim ve Terbiye Dairesi olarak sizin işiniz" diye kaçamak ve dâvâyı benimsemez görünüyordu. Hattâ bu eğitmenleri yetiştirme işini, Emin Soysal'dan, başkası üzerine almamıştır .

Ankara çevresindeki köylere yerleştirilen bu eğitmenler bizzat Bakan ve müfettişler tarafından sürekli denetleniyorlar ve kursta tamamlayamadıkları eksikliklerini kendi kendilerine çalışarak telafi ediyorlardı. Bakanlık da bu eğitmenleri biraz da iş-başında eğitmek için gezici başöğretmenler tayin ediyor, seminerler düzenliyordu.
Daha sonra ise, bu kursların ders kitapları ve programları hazırlanmış; Emin Soysal, Hıfzırrahman Raşit, Mehmet Tuğrul vs. "Birinci Yıl", "İkinci Yıl", "Üçüncü Yıl" adı altında üç kitap hazırlayıp dağıtmışlar, eğitmenli köylerin, okul, işlik ve köy konağından oluşan yapı projeleri hazırlanmış; 11.6.1937 tarihinde de bir "Köy Eğitmenleri Kânûnu" çıkartılmıştır.
Bu yasaya göre  eğitmenler, nüfusları öğretmen gönderlimesine elverişli olmayan köylerin eğitimi ve öğretiminin yanı sıra tarım işlerinde de köylülere rehberlik etmeleri için yetiştirilecekti. Eğitmenleri yetiştiren kurslar Maarif ve Ziraat Vekâletleri tarafından tarım işleri yaptırmaya elverişli okul ve çiftliklerde açılacak; harcamaları da bu iki Bakanlık bütçesinden karşılanacaktı. Bu kursların öğretmenleri, ilkokul öğretmenleri ve ilköğretim müfettişleri arasından seçilecekti.

Eğitmenli köyler bölge bölge gruplandırılarak başlarına, kurslarda görevli öğretmen ve müfettişlerden biri başöğretmen olarak atanacak, işbaşında eğitim yapacaklardı. Eğitmenlere, maaşlarının yanı sıra parasız tohum, fidan, damızlık ve tarım âletleri de verilecekti.
Kurslarda okuma-yazma, aritmetik, yurt ve yaşama bilgisi gibi kültür derslerinin yanı sıra tarla ve bahçe tarımı, bahçıvanlık, bağcılık, hayvan yetiştiriciliği, arıcılık vs.. gibi tarım dersleri de veriliyordu. Bu, köy eğitmeni yetiştirme kursları 1946 yılına kadar çeşitli yerlerde açılarak devam etmiş, 8.675 eğitmen yetiştirmiştir .

Köy Öğretmen Okulları
Eğitmen gönderilemeyecek derecede büyük (nüfusu 400'den fazla) köylere öğretmen yetiştirmek için de, gene Saffet Arıkan'ın girişimleriyle 1937 yılında, biri Amerikalılardan alınma bir kolej binası olan İzmir-Kızılçullu'da, öbürü Eskişehir-Mahmudiye hara binalarının bir kısınında iki Köy öğretmen Okulu açıldı .

Müfredat programları, yönetmeliği, teşkilât kânunu hazırlanmadan, oradaki öğretim kadrosunun tutumuna bırakılarak açılan bu kurumlardan çok şey bekleniyordu. Bakan, buradan çıkanların yalnız öğretmen yetişmeyeceğini, başarılı olanların devlet liselerinde üniversiteye hazırlanacağını, hattâ Sorbon'a bile gidebileceklerini söylüyordu .

Bu okulların ilk adı "Köy Eğitim Yurdu" idi. Üç yıllık köy ilkokullarından çıkanlar alınıyor, buralada beş yıllık ilkokul öğretimi tamamlatıldıktan sonra, üç yıllık bir ortaöğretim veriliyordu. Bu öğretimde genel derslerin yanında bazı zanaatlar ve tarım işleri uygulama tarzında öğretiliyordu. Bu okulların eğitmen yetiştirme bölümleri de vardı ve 1938 yılı başında bu bölüme köylü kızlar ve kadınlar da alınmaya başlanmıştı .

Bu Köy öğretmen Okulları, daha sonra "Köy Enstitüleri" adı altında gelişmişlerdir. Çünkü Eğitmen kurslarının başarılı olması üzerine, 1937 yılından itibaren, bu kursların bulunduğu yerlerde köy öğretmen okulları açılmaya başlandı. Bu okullar, 1940 yılında açılacak köy enstitülerinin temelini oluşturacaktı. Roben J. Maaske 1955’te yayınlanan Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme Hakkında Rapor adlı eserinde, bu tarihî süreklilik dolayısıyla, köy enstitülerinin kuruluşunu, köy öğretmen okullarının açılışına dayandıracaktı .

Orta Dereceli Okullara Öğretmen Yetiştiren Kurumlar
Orta dereceli okullara öğretmen yetiştirmek üzere bir Yüksek Öğretmen Okulu kurulması 1868'de plânlanmış ve 1892'den itibaren sürekli bir öğretmen okulu kurulmuştu. Ama İkinci Meşrûtiyetten sonra Yüksek Öğretmen Okulu öğrencilerinin üniversitede okuyup okumamaları veya ne kadar okumaları sürekli tartışma konusu oldu.

İkinci Heyet-i İlmiye toplantısında İstanbul Erkek Öğretmen Okulunun yüksek kısmı Dârülfünun'a bağlandı ve "Yüksek Muallim Mektebi" adını aldı. Ancak üniversite bu okulu idare edemediği gibi, Bakanlıkla üniversite arasında bir de 'müdür çekişmesi' oldu. Öğrenciler disiplinsizleşti. Okula yalnızca yemek ve yatmak için uğramaya başladılar. Okul yönetimi de Bakanlığın emriyle sert önlemler alarak bazı öğrencileri okuldan atmaya başladı. Daha sonra 7 Haziran 1924'te okulun yönetmeliği, daha sonraki yıllarda ise okuldaki memur ve idarecilerin yönetmeliği, okul öğrencilerinin tatilde yapacakları işlerle ilgili yönerge, dil ve bitirme sınavlarıyla ilgili yönetmelik vs.. çıkarılarak, bu okul sağlam bir şekilde kurulmuş oldu. Okul, ilk mezunlarını 1927 yılında verdi .  1930’lu yıllarda Yüksek Öğretmen Okulu adını alarak varlığını sürdüren bu okulun nicelik ve nitelik yönünden geliştirilmesi için, önemli adımlar atıldı.

Ortaokullara öğretmen yetiştirmek için de Orta Öğretmen Okulları kurulması 1924'ten itibaren tasarlanmaya başlanmıştı. Okul, 1926 yılında iki yıl öğretim süreli ve yalnız edebiyat şûbesinden ibaret olarak Konya'da açıldı. Geçici bir yönetmeliği çıkarıldı. Okul, 1927 yılından itibaren Ankara'ya getirildi ve 1929 yılında da "Gazi Orta Muallim Mektebi" adıyla kendi binasına kavuştu .

Gene bu dönemde, 1925 yılında lise, ortaokul ve öğretmen okullarına müzik öğretmeni yetiştirmek amacıyla bir "Musiki Muallim Mektebi" ve beden eğitimi öğretmenleri yetiştirmek için de Ankara Yüksek Beden Terbiyesi Mektebi kurulmuştur .

Ayrıca 1934-35 öğretim yılında kız sanat ortaokulları ve enstitülerine kız öğretmenler yetiştirmek için Ankara Kız Teknik Öğretmen Okulu; 1937-38 öğretim yılında da Erkek Teknik Öğretmen Okulu kurulmuştur.



                             KAYNAKÇA
 11 age. 167-168
 12 Başgöz, İlhan; Wilson, E. Howard. Türkiye Cumhuriyetinde Eğitim ve Atatürk. Ankara: Dost Yayınları,1968.  139
 13 Parker, M.M. Türkiye’de İlk Tahsil Hakkında Rapor. İstanbul 1939. 38-39.
 14 Tonguç. Age. 440
 15 MEB. Cumhurbaşkanları, Başbakanlar ve Millî Eğitim Bakanlarının Millî Eğitimle İlgili Söylev ve Demeçleri, Ankara: Millî Eğitim Basımevi, 1946. c.II. 206.
 16 Koçer, age. 102.
 17 Atay, Falih Rıfkı. Köy terbiyecileri. Ulus. 19.11.1936; Eğitim Hareketleri. 280-281,1978. 25-26
 18 Öymen, H.R. agm. 28-29.
 19  Yalman, Ahmet Emin. Köye Işık Taşıyacak Köylüler, Kültür Bakanlığı Dergisi, 20-21,1937, 140 vd.
 20 Öymen, H.R. agm. 29
 21 Koçer, age. 102-104
 22 age. 105
 23 Öztürk. 154-160
 24 MEB. Age. C.II. 277.
 25 Ayasbeyoğlu, Nevzat. Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitimi - Kuruluşlar ve Tarihçeler. Ankara: Millî Eğitim Basımevi, 1948. 410
 26 Maaske, Roben J. Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme Hakkında Rapor, Ankara 1955, s. 5.
 27 Eşme, İsa. Öğretmen Yetiştirmede 130 Yıllık Bir Sürecin Öyküsü: Yüksek Öğretmen Okulları. Milli Eğitim. 163,2003. Köprülerin (Linklerin) Görülmesine İzin Verilmiyor.
Köprüleri (Linkleri) Görebilmek İçin Üye Olun veya Giriş Yapın

http://yayim.meb.gov.tr/yayimlar/160/esme.htm

 28 Öztürk. 176-178, 201-222
Duman, Tayyip. Türkiye'de Orta Öğretime Öğretmen Yetiştirme. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları 1991. 47-50
Cumhuriyetin ilânından 1973 yılına kadar ortaokullara, bu tarihten de 1978 yılına kadar, bu okullarla ilköğretim okulları ikinci kademesinin öğretmen ihtiyacını karşılayan temel kaynak, “üç yıllık eğitim enstitüleri” olmuştu. Bu kurumların ilki de Gazi Orta Muallim Mektebi idi.
 29Öztürk. 173-175, 193-201, 222-226.

Atay, Falih Rıfkı. Köy terbiyecileri. Ulus. 19.11.1936; Eğitim Hareketleri. 280-281,1978. 25-26
Ayasbeyoğlu, Nevzat. Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitimi - Kuruluşlar ve Tarihçeler. Ankara: Millî Eğitim Basımevi, 1948.
Başgöz, İlhan; Wilson, E. Howard. Türkiye Cumhuriyetinde Eğitim ve Atatürk. Ankara: Dost Yayınları,1968.
Dewey, John. Türkiye Maarifi Hakkında Rapor. İstanbul 1939.
Duman, Tayyip. Türkiye'de Orta Öğretime Öğretmen Yetiştirme. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları 1991. AKÜ
Ergün, Mustafa. Atatürk Devri Türk Eğitimi. Ankara: D.T.C.Fakültesi yay. 1982; Ankara: Ocak yay. 1997 (Köprülerin (Linklerin) Görülmesine İzin Verilmiyor.
Köprüleri (Linkleri) Görebilmek İçin Üye Olun veya Giriş Yapın

http://www.egitim.aku.edu.tr/ata1.htm

)
Ergün, Mustafa. İkinci Meşrûtiyet Devrinde Eğitim Hareketleri (1908-1914). Ankara: Ocak yay. 1996
Eşme, İsa. Öğretmen Yetiştirmede 130 Yıllık Bir Sürecin Öyküsü: Yüksek Öğretmen Okulları. Milli Eğitim. 163,2003. Köprülerin (Linklerin) Görülmesine İzin Verilmiyor.
Köprüleri (Linkleri) Görebilmek İçin Üye Olun veya Giriş Yapın

http://yayim.meb.gov.tr/yayimlar/160/esme.htm

Koçer, Hasan Ali. Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme Problemi. Ankara 1967.
Maaske, Roben J. Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme Hakkında Rapor, Ankara 1955
MEB. Cumhurbaşkanları, Başbakanlar ve Millî Eğitim Bakanlarının Millî Eğitimle İlgili Söylev ve Demeçleri, Ankara: Millî Eğitim Basımevi, 1946. (3 cilt)
Öğretmen Yetiştirme ve Eğitim Fakültelerinde Yeniden Yapılanma&Atatürk Kültür Merkezi. V.Türk Kültürü Kongresi. Cumhuriyetten Günümüze Türk Kültürünün Dünü, Bugünü ve Geleceği. (17-21 Aralık 2002).cilt IV. Ankara. 2002 Köprülerin (Linklerin) Görülmesine İzin Verilmiyor.
Köprüleri (Linkleri) Görebilmek İçin Üye Olun veya Giriş Yapın

http://www.akmb.gov.tr/turkce/books/v.t.kongresi/egitimIV/cemilozturk.htm

Öymen, Hıfzırrahman Raşit. Köy Enstitüleri kuruluşlarının tarihi gelişimi. Eğitim Hareketleri. 178-179,1978. 31-32.
Öymen, Hıfzırrahman Raşit. Köy Enstitülerinin Kuruluşunun Tarihi ve Problemleri. y.y. 1980.
Öztürk, Cemil. Atatürk Devri Öğretmen Yetiştirme Sistemi. Ankara: TTK yay. 1996.
Öztürk, Cemil. Türkiye'de Dünden Bugüne Öğretmen Yetiştiren Kurumlar. İstanbul: Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Yay. 1998
Parker, M.M. Türkiye’de İlk Tahsil Hakkında Rapor. İstanbul 1939.
Tonguç, İsmail Hakkı. Canlandırılacak Köy. İstanbul 1947.
Yalman, Ahmet Emin. Köye ışık taşıyacak köylüler (öğretmenler). Kültür Bakanlığı Dergisi. 20-21,1937. 140-144.