ŞAMANİZMİN ORTA ASYA DİNLERİ (TENGRİZM) İLE İLİŞKİSİ (devamı)
Türkçü Turancı Otağ, Kurt ini
 
*
Esenlikler, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. 29 Mart 2020, 08:36:48


Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Otağ Kuruluş Tarihi: 10 Ekim 2008


Random Image
Sayfa: [1]
  Yazdır  
Gönderen Konu: ŞAMANİZMİN ORTA ASYA DİNLERİ (TENGRİZM) İLE İLİŞKİSİ (devamı)  (Okunma Sayısı 2744 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
AY_hanım
Ziyaretçi
« : 30 Haziran 2010, 22:16:40 »

İşte bu tarihî etnolojik perspektiften hareketle, Güney tesirlerinin, Güney ve Orta Asya halklarının mitolojileri ve dinleri üzerine nüfûz ettiğini söyleyebiliriz. Şüphesiz bu tesirler Şamanizm’de de görülmektedir. Özellikle Şamanizm büyüsel tekniği üzerinde bu görülmektedir. Şaman tanburu ve elbisesi de aynı tesire maruz kalmıştır. Fakat Şamanizm’i yapısı ve bütünlüğü içinde bugüne katkılarını bir yaratığı olarak görmemek gerekir Ama bir çok defa belirttiğimiz gibi de ortada hiç bozulmayan ve tesir kabul etmeyen saf bir Şamanizm de yoktur.45
Bunu için Güney ve Orta Asya Şamanlığının formasyonunu iki temel üzerinde düşünmek zorundayız. Bir yandan orijinal bir unsur olarak vecdi tecrübe, diğer yandan bu tarihî-dinî muhit içinde bütünleşmeye çağrılan vecdi tecrübe. Şamanizm için “Vecdî tecrübeyi” orijinal bir unsur olarak kabul ediyoruz. Çünkü onu herhangi bir tarihî zamanın ürünü olarak kabul etmiyoruz46.
Burada şu soruyu sorabiliriz: Güney ve Orta Asya’da tarihî-dinî durum nasıldı? Orada Şamanizm, özel ve bağımsız bir kompleks olarak berraklaşmış mıdır? Bu sorulara şöyle cevap verebiliriz: Bu bölgenin her yanında çok eskiden beri semav yüce bir varlık, arkaik dinlerdeki yüce varlıklara benzemektedir47. Göğe yükselme sembolü, semavî yüce Tanrılarla alâkalıdır. Bilindiği gibi birçok yüce Tanrı “yüksek” veya” gök” diye isimlendirilmiştir. İşte bu göğe yükselme sembolizme yüce varlıklardan uzaklaşıldıktan sonra da dinî değerlerini ve aktüalitesini muhafaza etmiştir. Çünkü yüce varlıklar, yavaş yavaş, kültlerde değerlerini kaybetmişlerdir. Onların yerine, daha dinamik olan dinî figürler ve şekiller geçmiştir. Bunlar ise fırtına ve verimlilik Tanrıları, evreni yöneten Tanrılar ölü ruhları ve büyük Tanrıçalar şeklinde kendini göstermiştir. Böylece yüce Tanrıya yapılan kültün kaybolması “göğe yükselme” sembolizmini geçersiz hâle getirmemiştir. Bunun için tarihî-dinî muhteva içinde onu her yerde görebiliriz. İşte göğe yükselme sembolizmini Şamanizm de ve Şamanik teknikler de başlıca rol oynamasının nedeni de budur. Şamanik istiğrakda da insanlar gökte temas kurabilmektedirler. İşte Şamanın semaya yükselmesi semavî yüce Tanrıya inanç üzerine kurulmuş olan arkaik dinî ideolojideki yüce Tanrı ile temas kurma olayının bir kalıntısıdır. Fakat Şaman vecd tecrübesinin dolayı kendini imtiyazlı bir varlık olarak telakki etmiş ve edilmiştir. Mitolojiler de Şamanlar da yüce Tanrılar arasındaki samimi ilişkilere işaret edilmektedir.
Burada ilk Şamanın insanları hastalıklardan ve kötü ruhlardan korumak için yüce varlık veya vekili tarafından gönderilmesi olayı üzerinde durmak gerekir. Orta-Asya ve Güney-Asya dinlerinin tarihî değişikliğinde, yüce Tanrılarının yerine geçen atalar kültünün ve Tanrı figürlerinin ve yarı Tanrılarının, Şamanların vecdi tecrübelerinin anlamını bozulmasının önemli rolü olmuştur. Belki de başlangıçta Şaman denilen varlık bir peygamber görevi icra ediyordu. İşte bu Şamanik görev esas fonksiyonunu zaman içinde kaybederek bugün tespit edilen vecdi tecrübeler şekline dönüşmüş olma ihtimali büyük görünmektedir. Çünkü Kırgızlar, Şamanlarına Faghinun adını vermektedirler. Bu kelime ise “Allahın peygamberi” demek olan kelimenin bozulmuş şeklidir.48 Bunun için Orta Asya dinî hayatının içinde bütünleşmiş görünen cehennemlere iniş, kötü ruhlarla mücadele, şamanlar vasıtasıyla ruhlarla olan sıkı ilişki, bölge dinî kompleksinin genel değişimine atfedilen oldukça yeni unsurlardır. Şüphesiz bunlara yukarıda söylediğimiz güney tesirlerini de ilave etmemiz gerekir ki bunlar da, vecd tekniklerini, mitolojiyi ve kozmolojiyi oldukça değiştirmişlerdir. Bu güney tesirlerinin arasında Budizm’in, Lamanizm’in, İran ve Mezopotamya’nın tesirlerini sayabiliriz.
Yine Şamanın dirilmesini takip eden ölüm ritüeli de kökü çok eskilere kadar varan bir yeniliktir.Bunlar hiçbir zaman antik Yakın-Doğuya atfedilemez.Ölüm ritüeli, giriş dirilmeleri, daha önce, Avustralya veya Güney Amerika dinlerinde de müşahede edilmiştir. Özellikle giriş törenlerinin yapısı üzerindeki yenilikleri,atalar kültü icra etmiştir. Diğer taraftan mistik ölüm kavramı güneş mitolojileri,ölü kültleri,sihirsel ideolojilerin hazırlanması ile tahrik edilen sayısız büyü-dinî merasimleri değişimlerin sonunda değişikliğe uğramıştır.
Netice olarak Asya Şamanizmi’ni, arkaik bir vecd tekniği olarak takdim edebiliriz.Bunun altında bulunan temel fikir ise semavi yüce varlık inancıdır.Bu varlıkla ancak göğe yükselmekle ilişkiler kurulabilmektedir. Şüphesiz Şamanizm’in bu temel düşüncesi, özellikle Budizm istilası ile, vecdi katkılarla sürekli değişikliğe uğramıştır. Mistik ölüm anlayışı,ata ruhları ile ve ruhlarla ilişkileri cesaretlendirmiştir. Vecd fenomenolojisi de,sayısız bozulmalara ve gerilemelere maruz kalmıştır. Yine de bütün yeniliklere ve gerilemelere rağmen Şamanik vecdi, ortadan kaldırmak mümkün olmamıştır. Şurada veya burada ruhen göğe yükselme şekli altında veya mürakebe metotları ile hazırlanan yükselme şekli altında hâlâ mistik tecrübe örneklerine rastlamak mümkündür49.
Orta ve Güney Asya’nın dinî hayatında Şamanların rolü ne olursa olsun,yine onların rolü sınırlıdır. Şaman rahip değildir. Onun görevlerinin içinde belirli zamanlarda su,orman ve aile tanrılarına sunulacak kurbanları denetleme vazifesi girmemektedir. Altay Türklerinde Şamanların, doğum, evlenme ve cenaze törenlerinde yapacak bir işi yoktur. Sadece zor doğum veya kısırlık hâli gibi durumlarda şamana baş vurulabilmektedir50. Bazı Kuzey topluluklarında şaman,cenaze işine davet edilmektedir. Bu da ölünün ruhunun geri gelmemesi için yapılmaktadır. Yine şaman, yeni evlileri kötü ruhlardan korumak için, evlenme merasimlerinde hazır bulunmaktadır. Görüldüğü gibi şamanın rolü, sihirsel savunma rolü ile sınırlı kalmaktadır51. Buna karşılık Şaman, insan ruhunun tecrübelerini ilgilendiren bütün merasimlerde vazgeçilmez görünmektedir. Bunun için bütün Asya’da ve Kuzey Amerika’da şaman, tabip görevi ifa etmekte ve iyileştirici bir fonksiyon icra etmektedir. O, hastanın kaçak ruhunu aramakta ve onu yakalayarak çıktığı vücutla yeniden bütünleştirmektedir52.
Görüldüğü gibi Orta Asya Türk bölgelerinde ve diğer bölgelerde şamanın rolü sadece belirli şeylerle sınırlı kalmakta ve dinî hayatın tamamını kaplamamaktadır.
[/size]


BİBLİYOGRAFYA
Mehmet AYDIN, Şamanizmin Eski Türk Dinî Hayatı ile İlişkisi, Ayrı basım, TTK Basımevi, Ankara: 1994.
MIRCAE ELİADE, Le Chamanisme et Les Tecniques Archaiques de Textase, Paris, 1951.
E. LOT-FALCK, A Propos du Terme Chaman, Etudes Mongols, Nantere, 1977.
JEAN-POUL ROUX LA Religion des Turcs et des Mongols, Paris, 1984.
R. R. ARAT, Kutad gu Bilig, Ankara,1959.
U. HARVA, Die Religiösen Vırstellungen der Altaischem Völker, Helsinki, 1938.
MIRCA-ELIADE, Traite d’ Histoire des Religions, Paris,1964.
H.N. ORKUN, Eski Türk Yazıtları, İst. 1936.
W. RADLOFF, Proben der Volkslitteratur der Turkischen stamme süd Sibirieus, Petersburg, 1866.
B. LAUFER, Sino İranice, Chicago, 1919.
EL-MESUDİ, Minorsky, sharaf al-zaman Tahir Marzavi on China, the Turks and India, London, 1942.
Encyclopedia of Religion and Ethics, New York, 1951, 11 ve 12. ciltler, Şamanizm maddeleri.


DİPNOTLAR
(*) Bu çalışma, XI. Türk Tarih Kongresi’nde sunulmuş ve ayrı basım olark yayımlanmıştır. Mehmet AYDIN, “Şamanizmin Eski Türk Dinî Hayatı ile İlişkisi”, Ayrı basım, TTK Basımevi, Ankara: 1994.
1- Mircae Eliade, le Chamanisme et les Techniques de 1. Extase, payot, Paris, 1951, s. 17
2- a.g.e., s. 17

3- E. Lot-Falck, A. Propos du terme chaman, etüdes Mongols, Nantere, 1977,8, s.7-18, Jean-Paul Roux, la Religion des Turcs Mongols, Paris, 1984, s. 64; le Chamanisme et les Techniques Archaiques s.18.
4- Le Chamanısme et les Techniques s.18
5- Jaen-Paul Roux s. 64
6-Le Chamanısme et les Techniques s.18
7- Le Chamanısme et les Techniques s.18
8- R. R. Arat, Kutadgu Bilig, Ank. 1959, II, 87. beyit: 1065, 151; 2002, 281; 3873, 378; 5244
9- Le Chamanısme et les Techniques s.18
10- a.g.e., s. 18
11- a.g.e., s. 18
12- a.g.e., s. 19
13- a.g.e., s. 19
14- a.g.e., s. 20
15- a.g.e., s. 20
16- a.g.e., s, 20’deki dipnot
17- a.g.e.,s.,20,21
18- a.g.e.,s.,21
19- a.e.g.,s.,21
20- a.e.g.,s.,21
21- a.g.e.,s.,21
22- a.e.g.,s.,22
23- Bu konuda geniş bilgi için bak: M. Eliade, Traite d’ histoire des Religions, 1949, s.,53.
24- U. Hava, Die Religiosen Vorstellungen der Altaischem Völker, Helsinki, 1938, s.,142, le Chamanisme et les Techniques Archaaiquess, s., 22.
25- Le Chamanisme et les Techniques, s.,22.
26- a.g.e.,s.,22
27- Traide d’ histoire des Religions, s., 65.
28- V. Anohin, Materiah po Şamanstvu u altaytseu. Leningrad, 1924, Iv s., 2.
29- A.g.e., s.,2.
30- Le Chamanisma et les Techniques Archaiques, s., 23.
31- H. N. Orkun, Eski Türk Yazıtları, İst., 1936, I, 28, IV, 139.
32- İbn Fadlan, Reisebericht, s., 36, 153.
33- W. Radloff, Proben der Volkslitteratur der Turkischen stamme süd-Sibiriens, Petersburg, 1866, II, s.7.
34- A. V. Anahin, s., 15.
35- İslâm Ansiklopedisi, Şaman mad. XI., 326.
36- Le Chamanisme et les Tecniques Archaiques, s. 23.
37- a.e.g., s., 23.
38- A.e.g.,s.,24.
39- a.e.g.,s.,25
40- Shirokogorov, The Psycomental Complex of the Tungus, s.,130.
41- Le Chamanisma et les Tecniques Archaiques, s.433.
42- a.e.g..,s., 435.
43- Blaufer Sino Iranica, Chicago, 1919, s.,572-576.
44- F. B. Stemer, Skinboats and the Yakut “xayık”(Ethnos) Cilt, IV, 1939, s.,177-183.
45- Le Chamanisme et les Technigues Archaigues, s., 436.
46- A.g,e,s.,436.
47- M. Eliade, Traite d’ Histoire des Religions, II. Bölüm.
48- el-Mes’udi: Minorsky,sharaf al-zaman Tahir Marvazi on China,the Turks and India,London,1942,s:30,105;Boyle,Turkish and Mongol Shamanism in the Middle Age,Folklore,83,1972, s:177-193
49- le Chamanisme et les Techniques Archaiques,s: 438-439
50- Radlov,Aus Sibirien ,II, s: 55
51- le Chamanisme et les Techniques Archaiques,s: 168
52- a.g.e.,s: 168
[/size][/color]
Facebook'a Ekle
Kayıtlı
Sayfa: [1]
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

|Harita | Arşiv | 1 | 2 | 3 | 4 | XML | Rss
PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.20 | SMF © 2006-2009, Simple Machines

Google'a ekle
BOZKURT FM*
XHTML 1.0 Uyumlu! Dilber MC teması HarzeM tarafından
Bu Sayfa 0.043 Saniyede 20 Sorgu ile Oluşturuldu (Pretty URLs adds 0.008s, 2q)


Türkçü Turancı Otağ
Otağımıza üye olarak Türklüğe ve Türkçülüğe katkıda bulunabilirsiniz.
10 saniyede üye olmak için tıklayın.