Yenisey Yazıtlarında Geçen Türk Boyları Üzerine
Türkçü Turancı Otağ, Kurt ini
 
*
Esenlikler, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. 12 Temmuz 2020, 16:15:10


Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Otağ Kuruluş Tarihi: 10 Ekim 2008


Random Image
Sayfa: [1] 2
  Yazdır  
Gönderen Konu: Yenisey Yazıtlarında Geçen Türk Boyları Üzerine  (Okunma Sayısı 7419 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« : 17 Nisan 2011, 12:28:25 »

YENİSEY YAZITLARINDA GEÇEN TÜRK BOYLARI ÜZERİNE

Eski Türk Yazıtları, Yenisey Yazıtları, Türk Boyları,
Türk, Uygur, Türgeş, Tölis.


Bugün sayısının 200’ü aĢtığı bilinen ancak tam olarak kaç tane olduğu konusunda çeliĢkili bilgiler
bulunan Yenisey yazıtları, Moğolistan yazıtları kadar Ģanslı değillerdir. Kimi yazıtların nerede oldukları
konusunun karıĢıklığı, bir bölümünün dikildiği yerde bulunması veya koruma altına alınanların da
durumlarının çok iyi olmaması ve en önemlisi en azından Türkiye’de yapılan yayınların yok denecek
kadar az olması düĢünüldüğünde neden Yenisey yazıtlarının Moğolistan yazıtlarına göre daha Ģanssız
oldukları sorusunun yanıtı kendiliğinden verilmiĢ olur.
18. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren keĢfedilen Yenisey yazıtları satır sayılarının azlığı ve
düzensiz yazılmıĢ olmaları, özellikle Türk dili alanı dıĢında çalıĢan bilginlerin ilgisini çekmemiĢtir.
Elbette bunun en önemli nedenlerinden birisi bu yazıtların tamamının tarihsiz oluĢu ve günümüz mezar
taĢlarındaki veciz ifadelere benzeyen kimi kalıplaĢmıĢ ibare ve cümleler içermesidir. Ancak yine de
Elegest I (E 10), Begre (E 11), Açura (E 26), Altın–Köl I (E 28), Altın–Köl II (E 29), Hemçik–Çırgakı (E
41), Köjeelig–Hovu (E 45), Abakan (E 48) gibi çok satırlı yazıtlardan çeĢitli bilgiler elde etmek
mümkündür.
Bu makalede elimizde metni bulunan 160 civarındaki yazıttan Türk boylarıyla ilgili bilgiler
derlenmiĢ ve bu boylarla ilgili bilinenlere yeni bilgiler eklenmeye çalıĢılmıĢtır. AĢağıda Yenisey
yazıtlarında geçen boy adları alfabe sırası ile verilmiĢtir. E kısaltması yazıtın uluslararası kimliğini
göstermede kullanılan bir iĢaret olup bu iĢaretin hemen ardındaki rakam, yazıtın numarasını
göstermektedir. Metnin ardından günümüz Türkçesine çeviri, olabildiğince sözcük sözcük verilmeye
çalıĢılmıĢ, olay örgüsünü kaçırmamak için serbest çeviriden uzak durulmuĢtur.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #1 : 17 Nisan 2011, 12:30:36 »

Yenisey Yazıtlarındaki Türk Boy Adları Veya Boy Birlikleri:
Akbay:* Hemçik–Çırgakı (E 41), 10: zzl2 urugın akbay? urugın art2ımga altım ‘? boyunu, Akbay boyunu arkama
aldım’.

  Çok satırlı yazıtlardan biri olan Hemçik–Çırgakı yazıtının 10. satırının ilk sözcüğü de bir boy adı
olmasına rağmen okunamamaktadır. Boy adı olduğunu düĢündüğümüz bu ilk sözcüğün ardında kabay
veya akbay Ģeklinde okunabilecek bir boy adı daha bulunmaktadır. Yazıtı yayımlayanlardan Orkun,
kabay (1940: 80) okumuĢ ve Abdülkadir Ġnan’ın kendisine verdiği, Kazak–Kırgızlar arasında Omsk’tan
50 km. güneyde Argınlardan Atabay kabilesinin Kabay adında bir boyu olduğu, bilgisini aktarmıĢtır
(1940: 84). Malov da kabay olarak okumuĢtur (1952: 75). Tekin ise Kabay okuyup ‘Kabay boyu’
anlamını vermiĢtir (1999: 6–7). KormuĢin de kabay okumuĢtur (2008: 56). BaĢka yazıtlarda geçmediği
için boyun Akbay mı Kabay mı okunması gerektiği net değildir. Ancak boy adlarının baĢında çok kere
renk bildiren bir sıfatın bulunması, bu boy adının akbay okunması için kanıt sayılabilir. Ayrıca krĢ.
(Hamilton 1997: 208, not 47).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #2 : 17 Nisan 2011, 12:31:59 »

Yenisey Yazıtlarındaki Türk Boy Adları Veya Boy Birlikleri:

  Az:* El–Bajı (E 68), 13: az totog ançıŋdanga? k1<...> ‘Az(ların) valisi <...>’.
    Yalnızca bir kez geçen Az adı hakkında Yenisey yazıtlarının dıĢındaki diğer yazıtlarda daha fazla
bilgi bulunmaktadır. Moğolistan yazıtlarında daha çok Kırgızlarla ilgili bölümlerde adları anılan Azların,
Kırgızların güney bölümlerinde oturdukları düĢünülmektedir. Burada ilginç olan Yenisey yazıtlarında
Azların adının yalnızca bir kez geçmesidir. Bu durum Kırgız adı için de geçerlidir. Tonyukuk’un verdiği
bilgiye göre Azlar Anı ırmağı civarında oturmaktadır: Tonyukuk 24. satır: Ėşi<d>tim Az yėr y[olı] Anı
b[irle <...> er]miş ‘Az (halkının) yerinin Anı (ırmağı)’da olduğunu iĢittim’. Gerçi bu cümledeki
boĢluklar naĢirlerce çeĢitli Ģekillerde doldurulmuĢ olsa da gerçekten de Tonyukuk’un anlattığı bu kuzey
seferinde, Kırgızlara gitmek için asıl yolun herhangi bir nedenden dolayı kapalı olması nedeniyle, Kök
Türk birlikleri güney–batı yönüne dönmüĢ ve Anı ırmağı boyunca ilerlemiĢlerdir (Aydın 2007b: 42–43).
Az boyu ile ilgili ayrıntı için bk. (Gömeç 1994) ve (TaĢağıl 2004: 50–51).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #3 : 17 Nisan 2011, 12:43:50 »

Yenisey Yazıtlarındaki Türk Boy Adları Veya Boy Birlikleri:

Altı Bag Bodun:Altı Bag Bodun sözcük öbeği aşağıdaki yazıtlarda geçmiĢtir:
* Uyuk–Tarlak (E 1), 2: atım ėl tugan totok ben teŋri ėlimke ėlçisi ertim altı bag bodunta beg ertim
‘Adım El Tugan Totok(’tur). Ben kutlu yurdumun elçisi idim. Altı birleşik boyun (halkın) beyi idim’.
* Barık I (E 5), 2: öz yėgen alp turan altı uguş bodunda üç yėgirmi altı ėlim kanım a adrıldım ‘(Adım) Öz
Yegen Alp Turan’dır. Altı boylu halktan, on üç yurdumdan (?), hanımdan ayrıldım’.

  Malov’da bag olarak okunmuĢ sözcüğün bulunduğu Barık I (E 5) yazıtının 2. satırında bag
sözcüğü, yazıtın sonraki naĢirlerinden Vasilyev tarafından altı ug<...>bodunda (1983: 17), Kormuşin
tarafından ise altı oguş bodunda Ģeklinde okunmuştur (2008: 96). Gerçekten de fazladan bir ş1 harfi bag
okumayı engellemektedir. Ancak bag yerine uguş okunsa da aynı boy birliğinden söz edilmiĢ olmalıdır.

  * Haya–Baji (E 24), 5: ınançu külüg çigşi beg er erdemim üçün kara seŋird1<e> ülken1i altı bag
keşdimde ben yėg erdöküm ol erinç kara seŋirig y2ırildim udur(?) çigşi sekiz kı[rk yaş]da ‘(Ben) Inançu
Külüg Çigşi Bey’im. Erkeklik kahramanlığım için Kara Sengir’deki yurdunu, altı birleşik (halk)tan idim.
iyi (kişi) olduğum için elbette, Kara Sengir’den ayrıldım. Udur Çigşi otuz sekiz yaşında idi’.

Haya–Baji (E 24) yazıtının 5. satırında geçen altı bag sözcük öbeği ile de Altı Bag Bodun’un
kastedildiği anlaĢılmaktadır. Haya–Baji (E 24) yazıtının metni hem Vasilyev hem de Kormuşin’de
bulunmamaktadır. i. L. Kızlasov’da ise 7. satır olarak verilmiĢtir (1994: 194).

* Oya (E 27), 7: bagım bodunumka adrılt[ım] ‘Birleşik boylarımdan, halkımdan ayrıldım’.

Elbette söz konusu yazıtın 7. satırında okunamayan herhangi bir harf olmadığı, başka bir deyişle
satır, bag ile başladığı için ancak unutulmuĢ sözcükten söz etmek mümkün olabilir. Yani yazıtı taşa
iĢleyen kişinin altı sözcüğünü yazmayı unutmuş olması veya buradaki bag sözcüğünün altı bag’dan başka
bir oluĢumu ya da konfederasyonu anlatıyor olması da mümkündür. Ancak büyük bir olasılıkla aynı boy
konfederasyonundan bahsediliyor olmalıdır.

* Ak–Yüs I (E 38), 5: bagım kelip esen inip aŋlanıp? ‘Birleşik (boyum) gelip esen inip ?’.
Ak–Yüs I (E 38) yazıtının 5. satırındaki durum da Oya (E 27) yazıtının 7. satırından farklı
değildir.
* Bay–Bulun II (E 49), 1: esizim e yüz kadaşım a altı <bag> bodunum a esizim e adrıltım ‘Ne yazık! Yüz
akrabamdan ve altı (birleşik) boyumdan, ne yazık! Ayrıldım!’.
Bu yazıtta altı bodunum Ģeklinde yazılmıĢ bir sözcük öbeği vardır ki burada da yazıcının bag
sözcüğünü yazmayı unuttuğu söylenebilir.
* Bay–Bulun II (E 49), 4: altı bag bodunum küçlügin <ü>çün arkkış eldem taşın bunta tikti ‘Altı birleşik
boyum güçlü olduğu için övgü ve erdem taĢını buraya dikti(ler)’.
Bag sözcüğü ba– ‘bağlamak’ fiilinden yapılmış bir ad olup anlamı ‘birleĢik; konfederasyon’
Ģeklinde verilebilir. Clauson yukarıda verilen örneklerin tamamını altı bag olarak görmüĢ ve ‘the six
confederation’ olarak anlamlandırmıştır (EDPT 310b).
Altı Bag Bodun ile ilgili olmak üzere, batıda On Ok’ların baĢında bulunan Tardu’nun 603 yılında
ölümünden sonra yerine geçen Ch’u–lo Kağan batıdaki birçok kabileyi kendine bağlamıĢ ancak kendine
yapılabilecek bir isyan korkusuyla bazı kabile beylerini öldürtmüĢtü. Bunun üzerine Tölis boylarının
ayaklanması sonucunda isyan eden altı Tölis boyunun bir araya gelerek Altı Bag Bodun’u oluĢturdukları
ve bu altı Tölis boyunun Uygur, Bayırku, Ediz, Tongra, Bugu ve Apa–Ġsi oldukları söylenmektedir
(Gömeç 1997a: 32 not 116). Ayrıca bk. (TaĢağıl 2004: 45, 46).
Doğu Kök Türklerinin zayıflamaya baĢladığı 625’ten sonra bu boyların bir araya gelerek Çin’e
bağlılık bildirdiklerini biliyoruz (TaĢağıl 2004: 51). Ancak Altı Bag Bodun’un Moğolistan yazıtlarında
geçmemesi ilginçtir. Bu durumda sözü edilen Tölis boylarının Yenisey havzasında da yaĢadıkları veya
yazıt sahibinin kendi tasarrufu olduğu Ģeklinde bir sonuç çıkarmak mümkündür. Özellikle Uyuk–Tarlak
(E 1) yazıtındaki altı bag bodunta beg ertim Ģeklindeki bir ifade üzerinde durulması gerekmektedir.
Yenisey bölgesindeki boylardan olan Kırgızların bünyesinde çok çeĢitli boyların olduğu düĢünülebilir.
Örneğin Köl Tegin’in cenaze törenine gelen elçinin adı TarduĢ Inançu Çor (KT K 13) olduğuna göre, ad
ve unvan grubunun baĢında bulunan ad ile TarduĢ boyundan baĢka ne ifade edilmiĢ olabilir ki?
TarduĢların 682’den sonraki dönemde batıda oldukları ve ĠrtiĢ ırmağı civarında yaĢadıkları
düĢünüldüğünde Kırgızların gönderdiği elçinin TarduĢlardan olması, hâkim boy Kırgızlar içerisinde başka
Türk boylarının da yaşadığı sonucunun çıkarılmasına imkân vermektedir.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #4 : 17 Nisan 2011, 12:45:41 »

Yenisey Yazıtlarındaki Türk Boy Adları Veya Boy Birlikleri:

Kırkız:
* Haya–Baji (E 24), 7: [kır]kız kanı bitimişin ‘(Yazıt) Kırgız kağanının yazdırdığı(dır)’.
Batmanov ve diğerleri, yazıtın S. V. Kiselëv tarafından incelendiğini ve bu satırda Kırgız
sözcüğünün geçmediğini belirtmiĢ ve Kiselëv’in Drevnyaya istoriya Yujnoy Sibiri adlı eserine
göndermede bulunmuĢ, ilerleyen bölümlerde ise kuĢkulu da olsa Kırgız sözcüğünün geçmiĢ olabileceğini
vurgulamıĢlardır (2006: 105). Satırın anlamı dikkate alındığında burada yazıtı yazdıran hanın Kırgız hanı
olduğu açıktır. Ancak Kırgız adının Yenisey yazıtlarında bir kez geçmesi ilginçtir.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #5 : 17 Nisan 2011, 12:47:14 »

Yenisey Yazıtlarındaki Türk Boy Adları Veya Boy Birlikleri:

Kümül:
* Kızıl–Çıraa II (E 44), 4: kadaşım <a> kinim e yıta adrıltım esizim e yüz kümül bodunum yıta adrıltım
‘Akraba(lar)ım, yakınlar(lar)ımdan, eyvah! Ayrıldım. Ne yazık! Yüz Kümül halkım eyvah! (Onlardan)
ayrıldım’.
* Köjeelig–Hovu (E 45), 1: oglan atım çuvuç ınal [ėr]te atım kümül öge ‘Çocukluk adım Çubuç Inal,
erkeklik adım Kümül Öge(’dir)’.
* Köjeelig–Hovu (E 45), 9: ėlim esiz erinç yüz kümül bodunum esiz er<...>nç l1nç? kümülüg er üküş boltı
‘Yurdum, yazık! Elbette. Yüz Kümül halkım yazık! <...> (az) Kümül askeri çoğaldı’.
* Köjeelig–Hovu (E 45), 10: yavızıg kümülümin bedük kıltım esizim bökm[edim] ‘Sefil ve periĢan Kümül
halkımı büyüttüm. Yazık ki (onlara) doymadım’.

Malov, Köjeelig–Hovu (E 45) yazıtının 9. satırındaki sözcüğü kümüş olarak bırakmıĢ ancak 10.
satırdaki sözcüğü kümüş okumuĢ, (Kümül?) Ģeklinde not düĢmüĢtür (1952: 82). Ayrıca krĢ. (EDPT 723b–
724a). Vasilyev (1983: 31) ve KormuĢin (2008: 136) Köjeelig–Hovu (E 45) yazıtının hem 9. hem de 10.
satırında bulunan sözcüklerin ikisini de kümül okumuĢtur.
Kümüllerin, Kızıl–Çıra II (E 44) ve Köjeelig–Hovu (E 45) yazıtlarının dikildiği Yenisey
havzasında en azından 7. yüzyıl öncesinde yaĢamıĢ olabilecekleri ve 7. asrın baĢlarında ise daha batıya
gittikleri söylenmektedir (Gömeç 1993: 51). Gömeç’e göre Kümül adı Çin yıllıklarında Sha–t’o’ların
kabilelerinden biri olarak geçen Çümül/Çumul (Tch’ou–mi) adından gelmektedir (1993: 50).
Sha–t’o’ların kabilelerinden biri olarak verilen Çümül/Çumul adı Kumul adını çağrıĢtırmaktadır.
Sha–t’o’ların Barköl’ün doğusunda bulunan geniĢ kumluk sahada oturmalarından dolayı, onlara ‘kum
yığını’ anlamına gelen Sha–t’o adı verildiği bilinmektedir (TaĢağıl 2004: 99). Sha–t’o’nun ‘Kum yığını’
anlamında olması ilginç bir veridir. ‘Kum yığını’ anlamındaki sözcük ile Kumul (Hami) kentinin adı
arasında bir iliĢki var mıdır? Kumul (Hami) adının, kentin etrafındaki kumların çokluğundan hareketle
verilmiĢ olabileceği, kentin adı için önerilen etimoloji denemelerinden yalnızca biridir (Emet 1997: 163).
Barköl’ün güney bölümlerine düĢen Kumul’un eski Türk yazıtlarında bir kez geçtiği bilinmektedir. Öngi
(Ongin) yazıtının 9. satırında Kam[ıl] olarak geçen bu kent adının yazımında yalnızca Kam Ģeklinde
okunabilecek harfler seçilebilmektedir. Bu nedenle bazı araĢtırmacıların kamuk veya Komul Ģeklinde
okuduğu görülmektedir: Öngi 9. satır: kam[ıl] balık[k]a tegdim konuldum altım süsi kelti karasın yıgdım
begi kaçdı ‘Kamıl (Hami) kentine ulaĢtım (ve) yerleĢtim, (kenti) aldım, askerleri geldi, avam halkını (bir
araya) topladım, beyi (ise) kaçtı’ (Aydın 2008: 26). Kumul adı ile Kümül adı arasında iliĢki var gibi
görünse de VIII. veya IX. yüzyıllarda kentin adı Kamıl veya Komul (Dobrovits 2001: 148) ise o zaman
Kümül adı ile birleĢtirmek zor olacaktır.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #6 : 17 Nisan 2011, 12:48:47 »

Yenisey Yazıtlarındaki Türk Boy Adları Veya Boy Birlikleri:

Okuz:* Uybat IV (E 33), 2: ok2uz alpın ‘Oğuz? kahramanıyla’.
Yenisey yazıtlarında, gerek oguz gerekse tokuz oguz Ģeklinde, Oğuzların adına rastlanmamıĢtır.
Uybat IV (E 33) yazıtının 2. satırında ön ünlülü k ile yazılmıĢ olmasına rağmen oguz adına benzer bir
yazım bulunmaktadır. KrĢ. Tokuz At Bodun.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #7 : 17 Nisan 2011, 12:50:13 »

Yenisey Yazıtlarındaki Türk Boy Adları Veya Boy Birlikleri:

Tokuz At Bodun
* Barık I (E 5), 1: er erdemi tokuz at bodun2 erdemig unç? okum ‘Erkeklik kahramanlığı, dokuz adlı halk
(Dokuz Oğuz?) kahramanlığını, mümkün? boyum?’.

Barık I (E 5) yazıtının 1. satırında geçen ve tokuz at bodun olarak okumak istediğimiz sözcük
öbeğinin Dokuz Oğuzları anlatıyor olması mümkündür. Bu satır, yazıtın naĢirlerince Ģu Ģekilde
okunmuĢtur: Radloff: är ärdämi atım tabdım ärdämi(m) üçün (1895: 308), Orkun: er erdemi atım tabdım
erdemi... (üçün?) (1940: 61), Malov: är ärdämi atım tabdım ärdämi(m) (üçün) (1952: 21), Vasilyev:
r2r2d2m:t1m:uzt1<...>zr2d2migunç/j(?)a (1983: 17). KormuĢin: är ärdämi tokuz tabduz ärdämig känç
koñım (2008: 96). Görüldüğü gibi Radloff, Orkun ve Malov tarafından aynı Ģekilde okunan sözcük bir tek
KormuĢin tarafından farklı Ģekilde okunmuĢtur. Ancak bu okuyuĢlardan uygun bir anlam çıkarmak
zordur. Biz satırın sorunlu bölümünü tokuz at bodun olarak okuyup ‘dokuz adlı boy: Dokuz Oğuzlar’
Ģeklinde anlamlandırmaya çalıĢtık. Eğer bizim bu okuyuĢ ve anlamlandırmamız doğru ise Oğuzların veya
Dokuz Oğuzların adları Yenisey yazıtlarında geçmiĢ olacaktır.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #8 : 17 Nisan 2011, 12:51:45 »

Yenisey Yazıtlarındaki Türk Boy Adları Veya Boy Birlikleri:

Tokuz Tatar:
* Herbis–Baarı (E 59), 4: yėti otuz yaşımda ėlim üçün tokuz tat[ar] 5: ėl eri? üçün üç asıg a tıdıg? <...>
‘Yirmi yedi yaĢımda yurdum için Dokuz Tatar(lar ile mücadele ettim?) 5. Yurdumun askeri için üç yararlı
(Ģey)? engel <...>.

1960 yılında S. Ġ. VaynĢteyn tarafından Herbis–Baarı bölgesindeki bir kurganda bulunan ve 1961
yılında Tuva Müzesine taĢınan Herbis–Baarı yazıtı toplam 9 satırlık runik metin içermektedir. Metnin 4.
satırının son sözcüğü tat Ģeklinde baĢlamaktadır. Sözcüğün önündeki tokuz sayısı, ardındaki sözcüğün
Tatar olması gerektiği konusunda ipucu vermektedir. Yazıt üzerinde çalıĢanlarca da aynı Ģekilde
okunmuĢtur.
Tatar adı ve boyu belki de hem Türk hem de Ġç Asya tarihinin ve dil araĢtırmalarının en önemli
sorunu olarak durmaktadır. Uzun zaman Asya’nın bütün bozkır halklarını ifade eden, bir ara Moğollar
için bile kullanılan Tatarların Yenisey yazıtlarında yalnızca Herbis–Baarı (E 59) yazıtının 4. satırında,
ancak özellikle Moğolistan yazıtlarında birkaç kez geçmiĢ olduğunu söylemek gerekir. KT G 1 (burada
Tatar sözcüğü değil otuz sözcüğü bulunmakta, Tatar sözcüğü ise tamamlanmak suretiyle elde
edilmektedir), KT D 4 ve BK D 5’te Ġstemi Kağan’ın (?) cenaze törenine gelen kavim ve boylar arasında
Otuz Tatarlar da anılmaktadır. Ayrıca KT D 14 ve BK D 34’te de geçmiĢtir. Ötüken Uygur Kağanlığının
en önemli yazıtı ġine Usu’da da Tatar adını görmekteyiz. ġU D 1, 3, 6, 8 ve ġU B 8’de Sekiz Oğuz,
Dokuz Tatarlarla mücadele sırasında adı geçen Tatarların buradaki adlarının Otuz Tatar değil Tokuz Tatar
olduğu görülmektedir. Türk boylarının adlarındaki bu sayıların Ģifrelerini çözebilmenin tek yolu Türk dili
ile yazılmıĢ belgelerin sayısının artmasıdır. Çin kaynakları bu konu ile ilgili çok önemli bilgiler
vermektedir ama ne yazık ki tartıĢmaların sona ermesine yetmemektedir.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Atsızcı
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.926


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #9 : 17 Nisan 2011, 12:53:05 »

Yenisey Yazıtlarındaki Türk Boy Adları Veya Boy Birlikleri:

Tölis:
* Abakan (E 48), 7: tölis bilge atam ben altı y1ėgirmi yaşım a almış kunçuyumuz bökmedi begiçim ‘(Ben)
Tölis Bilge Atam(’ım). On altı yaĢımda aldığımız eĢimiz doymadı beyciğim’.
* Tuva G (E 55), 3: konçgar (koçŋar?) tölis tirig ‘(Ben) Konçgar (Koçngar) Tölis Tirig(’im)’.
* Eerbek I (E 147), 3: oglan atım yėrlig çor teŋri ėlimde tegzinmişim tölis alp t2arkan atımka bökmedim
‘Çocukluk adım Yerlig Çor(’dur). Kutsal yurdumda dolaĢıp durmuĢum. Tölis Alp Tarkan adıma
doymadım’.

Töles, Tölis, Töliş, Tölös gibi değiĢik Ģekillerde okunan bu boy birliğinin adı eski Türk
yazıtlarının birçoğunda geçmektedir. Yenisey yazıtlarında ise üç yerde geçen ve üçünde de kiĢi adı olarak
görülen Tölis sözcüğünün tẅls Ģeklinde yazıldığı anlaĢılmaktadır. Abakan (E 48) yazıtının 7. satırı ile
Eerbek I (E 147) yazıtının 3. satırında geçen kiĢi adlarının aynı kiĢiyi gösterdiğini, hatta Eerbek I (E 147)
yazıtındaki cümleden anlaĢıldığına göre, önemli bir bey olduğunu söylemek gerekir. Sonuçta bu iki kiĢi
adının Tölis boy birliğiyle ilgili olduğu düĢünülebilir. Ancak Tölislerle ilgili gerek Çin kaynaklarındaki
bilgilere gerekse diğer yazıtlardaki kullanıma yeni bir Ģey eklemeyeceği açıktır. Burada önemli olan Çin
kaynaklarının çok fazla bilgi vermediği ve büyük ölçüde eski Türk yazıtlarından edinilen bilgiler ıĢığında
açıklanabilen Yenisey havzası Türk boylarının yalnızca Az, Çik ve Kırgızlardan oluĢmadığına örnek
verilebilmiĢ olmasıdır.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
Sayfa: [1] 2
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

|Harita | Arşiv | 1 | 2 | 3 | 4 | XML | Rss
PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.20 | SMF © 2006-2009, Simple Machines

Google'a ekle
BOZKURT FM*
XHTML 1.0 Uyumlu! Dilber MC teması HarzeM tarafından
Bu Sayfa 0.24 Saniyede 23 Sorgu ile Oluşturuldu (Pretty URLs adds 0.013s, 2q)


Türkçü Turancı Otağ
Otağımıza üye olarak Türklüğe ve Türkçülüğe katkıda bulunabilirsiniz.
10 saniyede üye olmak için tıklayın.