Uygurların Menşe Efsanesi
Türkçü Turancı Otağ, Kurt ini
 
*
Esenlikler, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. 14 Kasım 2019, 08:51:55


Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Otağ Kuruluş Tarihi: 10 Ekim 2008


Random Image
Sayfa: [1]
  Yazdır  
Gönderen Konu: Uygurların Menşe Efsanesi  (Okunma Sayısı 3956 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« : 20 Mart 2010, 00:25:27 »

UYGUR'LARIN MENŞE EFSANESİ  I
(MENŞE:Başlangıç, bir şeyin çıktığı yer, köken, kaynak, sebep)


Türk efsaneleri, türkolojinin en ihmal edilmiş konularından biridir.
Efsanelerin ilmi bir neşri yapılmadığı gibi, unsurları üzerinde yapılan
çalışmalar da nadirdir. Bu etüdümüzde unsurları üzerinde duracağımız Uygurlar'ın
menşe efsanesinin bulunduğu Çin metinleri, B r e t s c h n e i d e r
tarafından kısmen tercüme edilmişti1. Bilâhare M a r q u a r t bunun Fars
rivayetlerini de ortaya çıkarmış ve esaslı fikirler ortaya atmıştı2. Cüvey
n i, Karabalgasun'da bulunan yazıtların okunmasiyle ortaya çıktığını
söylüyor3. Çin kaynakları da, Turfan prenslerinin yazıtlarının verdikleri
donelere göre rivayeti tespit ettiklerini kaydediyorlar4. Bu sebeple,
her iki kaynak arasındaki menba birliği tespit edilmiş oluyor. Maalesef
bu yazıtlar bugün ortadan kalkmış ve kaybolmuştur. Bu etüdümüzde,
Uygurların ilk yerlerinin neresi olabileceğini ve Tula ile Selenga
arasındaki yerle ne gibi münasebetleri bulunabileceğini tetkikle beraber,
efsanenin belli başlı motiflerini de alarak, Çin kaynaklarındaki kayıtlara
ve şamanizmdeki unsurlara göre kıymetlendirdik.
Uygurlar M. s. 605 den itibaren Selenga kenarlarında oturuyorlardı.
Chiu T'ang-shu, Uygur boylarının bu sırada Sir Tarduş'ların
kuzey hududunu teşkil ettiklerini de kaydetmektedir5. Bu zamanda
Töles boylan dağınık olarak bulunuyorlar ve siyasi bir vahdetten mahrum
bulunuyorlardı. T a n g - s h u o zamanki durumu şöyle anlatıyor:
"T'ieh-lo'lar hep birlikte harekete geçerek ( Göktürklere) isyan
ettiler6. Ch'i-pi Ko-leng'i İ-wu-ch'en Mo-ho Kağan olarak tahta çıkardılar.
T'an-han dağının kuzeyinde oturuyorlardı. Hsieh Yen-t'o İ-shih-po,
Yeh-hsi Küçük Kagan oldu. Yen-mo dağının kuzeyinde oturuyordu7.,,
Kaynağımız, Tarduş'ların Göktürk'lere ilticamı anlattıktan sonra
şöyle demektedir:
"Hui-ho, Pa-yeh-ku, A-tieh, T'ung-lo, Pu-ku ve Pai-hsi'ler Yü-tu
chün dağında bulunuyorlardı. Doğuda Shih-pi (kağana) tabi oldular. „
Yen-mo dağının nerede bulunduğunu kat'i olarak bilmiyoruz. Yalnız
T'an-han'ı da kat'i olarak Altay'da farzetmek ihtiyatlı bir hareket
olmıyacaktır8. Tarduş'ların bulunduğu yer, Töles boylarının güney
hududunu teşkil ediyordu. Kuzeylerinde T o n g r a boylan vardır9.
Aynı seviyede doğuğa doğru Pu - ku ve Bayırku, Telengüt boylan
bulunur. Bütün bu Töles kavimlerinin kuzeyinde Uygurlar bulunur 10.
T ' a n g - s h u 'nun bir kaydına göre, Uygurlar Wu-kun yani, Orkun
nehirinin kuzeyinde idiler. Doğularında bir ova, batılarında Ötüken, 700 li
kuzeylerinde de Selenga nehri vardı11. 605 ile 628 arasında Ötüken'de
bulunuyorlar. Ötüken dağının yeri hakkında muhtelif fikirler
vardır12. Fakat bunların içinde Radloff'un, Hirth'le yaptığı şahsi
konuşmalar sırasında, Tula ile Orkun nehrinin birleştiği yerdeki dağlar
ile aynı olması ihtimalini ileri sürmesi, bizim buradaki tezimizi de destekliyeceğinden,
hu tezi kabul etmek taraftarıyız13.
630 senelerine doğru, Uygurlar T u l a nehri boylarına iniyorlar14.
Bu iniş, Tarduş'ların hakimiyetini tamamen tanıdıktan sonra olur15. Zira
bu sıralarda Sir Tarduşlar da güneye inmiş ve T u l a 'nın güneyindeki
T u - w e i - c h i e n şehrine yerleşmişlerdi18. Göktürkler, güneylerinde
bulunuyordu 17.
Bu göç sırasında, Dokuz boyların hepsi Tula'nın güneyine inmişlerdi.
Selenga boylarında daha pek çok Uygur vardı. Moço K a p a g a n
711-719 arasında Dokuz Oğuzları büyük çölün kuzeyinde18, 716 sıralarında
T u 1 a üzerinde19, mağlup etmişti. Sonuncu harpte Moço, Töles
oymaklarından Bayırkular tarafından öldürüldü.
Göktürk yazıtlarında Dokuz Oğuzlara karşı yapılan seferlerin hepsinde
" Togu Balık,, isimli bir şehirden bahsedilmektedir20. Bu şehirle
Sir Tarduş'ların merkezi olan Tu-wei-chien arasında bir münasebetin
bulunması çok muhtemeldir. Birinci harp, Togu Balık'ta oluyor. Togla
ırmağını yüzüp geçiyorlar21. Bu da bize gösterir ki, Kültegin zamanında
Uygurlar Tula kenarlarında idiler. Bilge Han, Selenge'den aşağı iniyor.
Ve Karagın Kısalta'da Dokuz Oğuzların evini basıyor. Bunun üzerine
Uygur Eltebir'i doğuya kaçıyor.22. Bu da bize Uygurların T u l a üzerinde
bulunduklarını ve doğuya kaçmak imkânlarına sahip olduklarını
gösterir23.
Tula sözünün şumûlü oldukça karanlıktır. Selenga nehrine dökülen
suyun adı ne idi? O r h o n mu, yoksa Tula mı? Uygur efsanesi,
Tula ile Selenga arasındaki bölgeden bahsediyor. Çin kaynağı da
Selenga'nın bu koluna Tula demektedir. Yukarda Uygur'ların Tula'nın
güneyine indiklerinden bahsedilmişti. Çin kaynaklarında görülen bu
kayıt, herhalde güneyden kuzeye çıkan Tula'ya ait olmasa gerektir.
Eğer Selenga'ya dökülen kol Orhon olsaydı, Çin kaynaklarının bunu
zikretmesi lâzımdı. Orhon kelimesi Göktürk kitabelerinde hemen hemen
hiç geçmemektedir.
Moğolların gizli tarihinde bu iki nehrin arasındaki adaya T a 1 u n
a ral denmektedir24. Fakat güneydeki kola Tula değil, O r h o n denmektedir.
Ve Moğolların gizli tarihine göre, burası bir nevi ada olarak
kabul edilmektedir. Zira Aral, Moğolca'da Ada demektir. C ü v e y ni
bu iki ırmağın kavuştuğu yere K a m 1 a n c u demektedir25. Netice olarak
yukardaki izahatımıza dayanarak şunu diyebiliriz ki, U y g u r l a r , b a ş l
a n g ı ç t a menşe e f s a n e s i n i n z i k r e t t i ğ i y e r l e r d e otur
u y o r l a r d ı .
C ü v e y n i diyor ki "iki ağacın arasında büyük ve yüce bir dağ zuhur
etti. Gökden o dağa bir nur indi. Dağ günden güne büyüdü. Uygur
boylan bu acayip hali görüp şaşırıyorlardı. Edibane ve tevazu ile o dağa
yaklaşır, dağdan musiki sesleri gibi güzel ve iç açıcı sesler duyarlardı.
Her gece dağın çevresinde otuz adımlık bir dairede o nur parlardı.
Hamillerin hamillerini vazetme zamanınca bu hal devam etti. Vakit
gelince bir kapı açıldı, içinde kara çadıra benzer ayrı ayrı beş çadır
vardı. Her birinde bir erkek çocuk oturmuştu26.
Aynı efsanenin Çin kaynaklarında da mevcut olduğunu yukarda
kaydetmiştik. Bu efsanedeki nur inme suretile doğma veya çocukların
türemesi biraz daha resmileşerek H ı t a y devletinde görülmektedir. Bizim
fikrimize göre bu bir Uygur tesiridir. Zira bu zamanda K i t a n'lar
kültürel bakımdan Çinlilerden ziyade Uygurlara bağlıydılar27. H ı t a y
devletinin resmi vakayinamesi L i a o - s h i h devletin, kurucusu olan Ap
a o - c h i ' n i n doğumunu şöyle anlatıyor.

"Annesi rüyasında, güneşin karnına düştüğünü görüyor ve bu suretle
gebe kalıyor. Çocuk doğduğu zaman, o da ilâhi bir ışıkla aydınlanmış ve
ortalığa hiç duyulmamış bir koku yayılmıştı. Vücudu üç yaşındaki bir
çocuğunki kadardı. Kimsenin görmemesi için, yüzü bir madde ile sıvandı.
3. üncü ayda yürüyebildi. Bir yaşında konuşabiliyordu. Henüz daha
olmamış şeyleri biliyordu. Solunda ve sağında ilâhi şahıslar olduğu ve
bunların onu korudukları söyleniyordu. Süt dişlerinin henüz daha yeni
dökülmesine rağmen devlet işleriyle uğraşıyordu. Devlet işlerini idare
eden amcası tereddüde düştüğü zaman, ondan fikir danışıyardu. Uç yüz
chinlik yayları çekebiliyorlardı28. „

Hıtay devletinin şefinin doğuşu ve büyüyüşü ile Oğuz kağanın
büyüyüşü arasında büyük bir müşabehet vardır2 9 . Oğuz Kağan destanında
da böyle gökten inen ışığa rastlamaktayız30, İkinci bir Uygur tesiri
de Moğollar üzerinedir. Bu da gökten ışık inme suretile gebe kalma
meselesidir. Bu meseleyi Moğolların gizli tarihi şöyle anlatıyor:
A l a n H o a kocası öldükten sonra bir kaç çocuk daha doğuruyor.
Bunun üzerine çocukları şüpheleniyor ve dedikoduya başlıyorlar. Bunun
üzerine Alan Hoa şöyle diyor :

" - Oğlum Belgünütei ve Bugunutai. Siz, bu üç çocuk hakkında ananızdan
şüphe ederek aleyhimde dedikodu yaptınız. Şüphenizde haklısınız,
Her geçe altın sarısında bir adam çadırın duman deliğinden gelerek giriyor
; karnıma dokunarak ışığile nüfuz ediyordu. Çıktığı zaman, güneş
ve ayın ışığı, sarı renkli bir köpek gibi tırmanıp gidiyor. Siz, niçin şüphe
ile söyleniyorsunuz? "Onlar,, herkesin üzerine han olunca halk onları
tanıyacaktır. Ve gene Alan Hoa beş oğluna ihtar mahiyetinde şöyle dedi:
beş ok gibi, tek tek olursanız, kolaylıkla kırılırsınız. Eğer bu ok demedi
gibi birlikte ve aynı kafadan olursanız size kim kolaylıkla güç yetirir
dedi ve bir zaman sonra öldü31 „ .

Altın sarısında bir atadan, Göktürk'ler nezdinde de zikredilir32 Bu
sarılığın bir nevi asaletle ilgisi bulunduğunu zannediyorum33. Köpeğe
benzeme meselesi de tetkike şayandır. Bunu ayrı bir makalemizde
inceleyeceğiz. Altay şamanizmin'de de gökten inen ruh, bir nevi köpeğe
benzemektedir34. Cengiz'in doğuşunda da bazı ilâhi aâlmetler belirmiştir35
Onu tarif eden birisi diyorki: Ene kögün cinu nidun tur-iyen xaltu. Nigur
turiyen gereltu kögün buiyu „36.
Yani "senin çocuğun ağzından ateş, yüzünden parlaklık çıkan bir
çocuktur.,, Bu hususta misalleri fazlalaştırmak istemiyoruz.



              KAYNAK İÇERİĞİ
1 B r e t s c h n e i d e r, Medieval Researches, I, 254.
2 M a r q u a r t , Guwaini's Bericht über die Bekehrung der Uiguren ; Sitzungsber.
der kön. - Preuss. Akad. der Wissensch. 1912, 485-502.
3 Tarih-i Cihangüşa, I. 40 v. d.
4 Bk. C h o - K e n g - l u , 26, 12, Y ü a n - s hi b 122 : s. 6427b-c W. R u b e n ,
Die Erzaehlungen des Daemons (FFCommunications, No. 133, s. 250), b; Pelliot,
A propos des Comans, J. A, 1920, 131.
5 C h i u T ' a n g - s h u , 195: s . 3601.
6 Göktürk Kaganı C h'u-1 o, Töles boylarının şeflerini toplayarak hepsinin başını
kestiriyor. Mevzubahs isyan bundan sonra çıkar, bk. C h i u T ' a n g - s h u , 195: 3601a.,
7 Tarduş'ların yerinin tespiti için bk. B a h a e d d in Ö g el, Sekellerin Ataları
hakkında, Belleten No. 36, 473.
8 T'an-han ile T'an-man dağı arasındaki münasebet hakkında fazla bir şey söyliyemiyeceğiz.
T'an-man dağı Kırgız'ların güneyinde bulunuyordu ( W e n - h s i e n
t' u n g - k'a o,348 : 2724 b.) Kırgız'lar ise Uygur'ların kuzey batısında idi. Bu duruma
göre mevzubahis dağ Uygurların batısında idi. Al t a y olması muhtemeldir. H i r t h,
Nachworte, 34 n. da Tarhan kelimesiyle birleştirerek Altay'la birleştirir. C h a v a nn
e s' in fikrine göre bu dağ B o g d o O l a olmalıdır : Doeuments, 303.
9 C h i u T'a n g - s h u, 199 B : 3617 d.
10 Bk. B a h a e d d i n Ö g e 1, Sekeller, 473.
1 1 H s i n T'a n g-s hu, 43 B; C h a v a n n e s , doeuments, 98. Tam Selenga
üzerinde F u-k u e i adlı bir şehirde vardır. Böyle bir şehrin bulunması, Uygurların
bulundukları yerlerin yaşanamıyacak ve medeniyetten hali yerler olmadığını ispat
eder.
12 Bk, H i r t h, Nachworte, 34 n. ; T h o m s e n, İnscriptioıı, 152 ; C h a v a n n e s ,
Doeuments, 14, n. I ; B r e t s e h n e i d e r, 1, 240, n. 604 ; R a d 1 o f f, Das Kudatku
Bilik. XXVI ; Bunlardan hiç biri kat'i bir sonunca varamamıştır. En son ve en iyi
etüd : P e 1 1 i o t, Le mont Ütüken ehez les anciens Turcs, T' P , 1929, 222, vd. Herhalde
bu zamanda Uygur'ların Karakurum'a inmeleri imkânsızdı.
13 Bk. H i r t h, aynı eser, 34; Uygurlar Otüken'le Orhon ırmağı arasına ancak
745 den sonra, yani devlet kurduktan sonra gelirler : C h i u T' a n g - s h u, 195: 3601b;
keza bk. D e v e r i a , İnscr. de l'Orkhon, XXXIV; T h o m s e n, İnser. 152, n. 32.
1 4 C h i u T ' a n g - s h u ' d a bulunmayan bu kayıt H s i n T'ang-shu'da vardır bk.
217 B; T ' a n g - s h u 'nun Töles bahsında Tarduş'ların Tula güneyine indiklerinden
bahsedilir. Bu zamanda Uygurlar Tarduş'lara tabi idiler.
15 Bu husus için bk. H i r t h, Aynı eser, 133 vd.
16 C h i u T' a n g - s h u, Töles bahsi; W e n - h s i e n T ' u n g - k a o , 2698 b-c.
17 Göktürk - Tarduş münasebetleri için bk. St. J u 1 i e n, Documents historiques,
J. A, 1864, 391-392.
1 8 S t a n i s l a s J u l i e n, aynı eser, 457.
1 9 Bu zamanda B a y ı r k u '1ar bir nevi Uygur hegemonyasının başında idiler,
J u 1 i e n, 548.
20 T h o m s e n 'in fikrine göre, bu şehir T u l a boylarında olmalıdır. (İnscriptions,
185, n. 95.)
21 Bu yüzüp geçme meselesi oldukça münakaşalıdır. Burada yüzen kimdir? Dokuz
Oğuzlar mı, yoksa Göktürkler de var mı ? Mamafih T h o m s e n'in Gramer bakımından
yaptığı izah, cümlenin yarısının silinmiş olmasına rağmen failin karşı taraf olduğunu
göstermektedir ( T h o m s e n, aynı yer.) Tu-wei-chien esas itibariyle bir dağ
ismidir. Ordugâh, bu dağın eteğinde kurulmuştu. Çin devlet merkezinin 3300 li kuzeyinde
idi. Doğularında S h i h - w e i '1er bulunduğuna göre, bugünkü Tula'nın doğusunda
idiler. Batılarında Altay'lar varmış. Güneyleri ise Göktürkler'le muhat imiş ( C h i u
T 'a n g - s h u, Töles bahsi. )
22 T h o m s e n . İ n s c r . , IIE 35-37 ve 182 n. 102.
2 3 Burada mevzu bahis olan Tula bugünkü olabilir. Y ü a n ' - c h ' a o - p i - s h i h
de O n g H a n 'in Tula üzerinde bulunduğu kaydedilir : H a e n i s c h transkripsiyonu,
s . 16; Dr. A h m e d T e m i r tercümesi , s. 37. O r h o n hakkındaki kayıtlarda
daha ziyade esas batıdaki O r h o n kastedilmektedir. Y ü a n - ch'a o, Dr. A h m e d .
T e m i r tercümesi, s. 119.
2 4 Y ü a n - c h ' a o - p i - s h i h şöyle diyor : « . . . . edüge orxon selenge xoyarun
ja'yura talxun arala . . . , » Bu transkripsiyon bizim sistemimize göredir. H a e n i s c h -
inki için bk. s. 19. Türkçe tercümesi : s. 45. Paragraf 115 deki transkripsiyonu H a en
i s c h, Orhan şeklinde yapıyor.
25 Bu yer hakkında bir söz söyleyecek durumda değiliz, bk. C ü v e y n i,
Tarih-i Cihanküşa, c. I, 40 vd. Keza bk. M a r q u a r t , Guwaini's Bericht über die Bekehrung
der Uiguren, S P A W, 1912, 485-502.
26 C ü v e y n i, Tarihi Cihangüşa. I, 40-41; Bilindiği üzere, Tepegöz toprağın yarılmasile
meydana çıkmıştı. Toprağın gittikçe şiştiğı ve kazıldığı zamanda, bir çocuk
bulunduğu görülüyor, (bk. W. R u b e n , s. 244 ve Kitab-ı Dede Korkut 120 vd.) Bu
münasebetle ilk olarak TEPEGÖZÜN MOĞOL VARYANTI'nı da kaydedeceğiz.
Y ü a n - c h ' a o - p i - s h i , şöyle diyor '• «Duwa soxor manglai dumdadu gagça nüdütü
gurban negürid gacara xaraxu bölege » yani « Duwa Soxor alnının ortasındaki
bir tek gözü ile üç günlük yolu görebiliyordu» (Türkçe tsrc. s. 4 ) . H a e n i s c h
transkripsiyoniyle bizimki ayrıdır.
27 Hıtay devletinde H a t u n 'un - bilhassa ilk imparatoriçenin - rolü fevkalâde idi.
Bunun için bk. L i a o - s h i h, 71 = 5822 d; W i e g e r, Textes Historiques, 1529 ; hususi
bir ordusu bile vardı: L i a o - s h i h, 35 = 5769 c; Bu derece radikal bir rolü olan
imparatoriçe S h u - 1 i u aslen bir UYGUR idi (L i a o - sh i h 71 = 5 8 2 2 d.) Her ne kadar
ışık düşme suretile doğan imparatorlar Çinde de varsa da (İmparator Wu-ti'nin
annesinin rahmine güneş (Hau-shu 97a, 3a), Ch'eng-ti'nin annesinin rahmine ay (Hanshu
97a, 3a), Ch'eng-ti'nin annesinin rahmine ay (Han-shu 98, lb) girmiştir), biraz
sonra bu zihniyetin şamanizmde büyük bir yeri olduğunu göstereceğiz. H ı t a y devleti
Ortaasya Türk, Tunguz ve Çin sistemlerile meydana gelmişti. Prof. W i t t f o g e l '
in büyük eseri bu meselenin tetkikine hasredilmiştir. İntroduction çıkmıştır: History
of Chinese Society, Liao (transact. Am. Philos. Soc. cilt 36, s. 1-35; 1947).
2 8 L i a o - s h i h, I.
29 Y ü a n - c h' a o - p i - s h i h 20 - 21 : Henüz daha şimdiye kadar memleketimizde
Moğolların gizli tarihinin Meğolca trankripsiyonu hakkında bir fikir ileri sürülmemiştir.
Gerek burada ismini saygı ile zikredeceğim Japon Mongolisti M. K o b a y a s h i vasıtasiyle
ve gerekse kendi çalışmalarımla transkripsiyon meselesinde bazı prensiplere
varmış bulunuyorum. Bu çalışmaların neticelerini, bu etüdümle bazı ufak transkripsiyonlar
yaparak göstermeğe çalışacağım. Memleketimizin Mongolistleri için faydalı olacağı
kanaatındayım. Yukarda tercümesini verdiğimiz metnin transkripsiyonu bizim prensiplerimize
göre şöyle olmalıdır : «Ta, Belgünütei Bugunutai Xoyar kögüt minu namagi
ede xurban kögüd-i töregülbei. Kenu yagunu kögüt buiyu. Kegen sereldün keleldumui.
Sereküi ber tanu job. sünit buri çeügen sira kügün ger-ün erüge dotoxa - yin gegeyer
oro-cu. Kegen sereldün keleldumui. Sereküi .ber tanu jop. sünit buri çeügen sira kügün
ger-ün erüge dotoxa - yin gegeyer oro-cu. Kegeli minu bili-cu gegeyen inu kegeli - tur
minu singgegü bölege. Xarurun naran sara • yin kil - iyarzi si noxai metü sicabaljaju
xarxu bölege. Deleme yekin ögület ta. Tegü ber uxagasu temdek inu tengriyin kögüt
üuiyo je. Xara terigutu kügBn tur xanilxan yekin ağület ta. Xamux - un xat bolugasu.
Xaracus tende uxatci kegebe , Basa Alan - xoa tabun kögüt tegen süyüger üge
ögülerün. Ta tabuU kögüt minu xaxca kegeli - eçe törhe . Ta tuxarun tabun sumut
metü xaxca bolugasu. Tere nijigel sumut metü kehe-ber kilbara xuxuldaxuıı ta. Tere
cuxtai sumut metü xamtu niken eyeten bolugano. Kene-ber kilbara yekin bolxun ta,
gegebei. Atala Alan-xoa eke inu ügei bolba
30 Oğuz Kagan da çok çabuk rüşte ermektedir. Bk. E b ü 1 g a z i, Şecere-i Terakime,
18-19. Böyle bir motif Çin'de nadirdir.
31 B a n g-R a c h m a t i, Die Leğende von Oghuz Kagan, s. 689.
32 T'u n g-c h i h, 3209.
33 Kara renk adı, avam halkı temsil ederdi. Bk. Moğolların gizli tarihi, Dr.
A. T e m i r tercümesi. Bununla beraber asalet rengi beyazdır. Dede Korkut'da bu
hususa ait epey malzeme vardır.
34 A n o x i n , Duşa i yeyo svoystva v Yeniseyskix Ostyakov Sbornik , VIII, 253,
260-61, 267 vs.
35 Bu husustaki en eski etüd : K 1 a p r o t h, Memoires relatif â l'Asie, 1, 182.
36 Y ü a n-c h'a o-p i-s h i h, ; H a e n i s c h, transkripsiyonu, § 62 ; Dr. A. T e m i r
tercümesi 19.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #1 : 20 Mart 2010, 00:33:03 »

UYGUR'LARIN MENŞE EFSANESİ  II
(MENŞE:Başlangıç, bir şeyin çıktığı yer, köken, kaynak, sebep)

Gökten ışık inmesi meselesi, Altay şamanizmin'de gayet tanınmış bir
motiftir37. Altaylı'ların Doğum Tanrısı ile ilgili olan38 bu hadise, yani doğum
meselesi, Altay'da hususi bir ehemmiyeti haizdir. Gökten inen kutun
kadının karnına bir nevi hayvana veya böceğe benzer bir şekilde düştüğü
de Altaylı'lar tarafından rivayet edilir30. Bu malzeme ile A l a n H o a
efsanesi izah edilmiş oluyor. Uygur efsanesi de kısmen aydınlanmıştır.
Esasen Altay samanlığında, dünyanın göbeğinde bulunan ve tepesi
Bayülgen'e ulaşan efsaneyi bir kayın ağacından bahsedilir40. Abakan
Tatarları, bu kayını bir demir dağ üzerinde ve yedi dallı olarak tasavvur
ederler41. Böyle kutsal ağaçlar, Gold'larda da vardır42 Öküz motifini
başka bir etüdümüzde inceleyeceğiz 43. Yalnız şuna da işaret etmek faydalı
olur ki, C i n g i z Kagan'ın cetleri olan bozkurtla eşi beyaz dişi
geyik denizi geçerek Onan nehrinin menbaı ile Burxan xaldun (dağı)
civarına yerleşiyorlar 44. Bu da enteresan bir dağ ve nehir motifidir.
Dağ motifini şimdilik bırakalım. Bununla beraber çocuk ve doğumun
Altayda ağaçla ilgileri vardır 45. Her ne kadar Uygur efsanesinde doğum
rolünü oynayan dağ ise de, bu dağın iki ağaç arasında bulunması
enteresandır.'Dolgan ve Yakut'lar, çocuk ana rahminde büyürken ruhunun
da gökte bir ağaç üzerinde bulunduğuna inanırlar46. Hatta Buryat'-
larda ilk insanın ağaç gövdesinde şaşılacak bir şekilde açıklık meydana
gelerek kalçaya kadar olan bir kadınlık uzvu peyda olmasiyle zuhur
ettiği de söylenir 47. Bu hususta Dolgan ve Tunguz'larda da bazı rivayetler
varsa da Türkoloji bakımından o kadar önemi yoktur 48. Bununla
beraber Türk OMAY'ı ile GOLD'LARIN OMİYA'sı arasında münasebet
aranırsa faydalı olacaktır zannındayız.
İki nehir ortasında bir dağın bulunması veya zuhur etmesi keyfiyeti
de tetkik edilecek bir noktadır. K i t a n'larda bu motifi izah edebilecek
bir efsane vardır. Tu-ho nehri boyunca beyaz bir ata binmiş bir erkekle
Hoang-ho boyunca, kül rengi bir öküzün çektiği, küçük bir arabaya
binmiş bir kadın, iki nehrin birleştiği yere doğru inmişler, kavşak
yerindeki M u-y e h dağında evlenerek karı koca oluyorlar ve Kitan'ların
ataları bunlar oluyor49. Her ne kadar efsaneler arasında bir ayniyet
yoksa da, göstermek istediğimiz, motifler arasındaki müşabehettir.


                 KAYNAK İÇERİĞİ
37 P r i k 1 o n s k i y, Tri goda v Yakutskov oblasti, JİVAYA STARİNA 1891,
95-66.
38 Kuday Yayuçi denen doğum tanrısı için bk. R a d 1 o f f, Aus Sibirien II, 6.
Göktürk yazıtlarında O m a y'dır. Bk. T h o m s e n, İnscriptions de l'Orkhon.
39 A n i o n, Aynı eser, 253 vd.
40 R a d i of f, Aus Sibirien, II, 602.
41 R a d 1 o f i , Proben der Volkslitteratur, II, 602.
42 S t e r n b e r g, Sbornik, V, 2, 1925 de Kult orla, 735.
43 Moğolların gizli tarihinde de beyaz inek ve öküzlerin kudsiyetine rastlamaktayız.
Beyaz bir inek gelerek Camuha'nın etrafında dolaşıyor. Ve çadır arabasını
susuyor. Sonra da Camuha'yı susuyor. Bu esnada ineğin iki boynuzundan birisi kırılıyor.
İnek de «Boynuzumu ver» diye toprakları saçmağa ve Camuha'nın karşısına dikilerek
böğürmeye başlıyor. Derken boynuzsuz başka bir beyaz öküz, sırtına yüklenmiş
büyük bir çadır direğini çeke-ek geliyor. O, büyük araba izinden, Temucin'in peşinden
gümbürdeyerek geliyor. Ve gökle yer, Temucin'i ulusun hükümdarı ilân ettiler. Şimdi
(Temucin) ulusu idaresine alsın, diyordu Bir rüya olarak görülen bu rivayet yepyeni
bir şeydir. Çinden aldığı unsur da hemen hemen hiç yok gibidir (Dr. Ahmet T e m ir
Tercümesi, 56) N o y u n U I a'da kurganlardan çıkan bir tablette tepecikler üzerinde
duran ve iki yanında iki ağaç bulunan bir sığır gayet şahane ve efsanevi bir motifle
işlenmiştir. Bk. A 1 f ö 1 d i, Die geistigen Grundlagen des hochasiatischen Tierstiles,
FORSCHUNGEN UND FORTSCHRİTTE, 1931. 20. Gene Buryat'larda aklatılan bir
efsaneye göre, öküz bir hanın kızı ile birleşerek Bulagat oymağının atasını meydana
getirmiş, Bk. S k a z a n i y a B u r y a t , 94, II 4. K ı r g ı z'ların da atası bir öküzmüş.
Y u - y a n g - t s a - t s u .
4 4 Mongolistlerimiziu tetkik nazarına kendi transkripsiyon sistemimle yaptığım
bir parçayı daha arzediyorum: «Gergei-inu xogai maral ajigai tenggiz kötülcü irebe.
Onan mürenü terigüne burxan xaldun a nutuxlaju töreksen batacixan ajugu,»
Geyik ve kurt motifleri Türk efsanelerinin unsurlarındandır. Esasen Altay Şaman
i z m e göre Yenisey Gökdağından gelirmiş, Lenanın da ona benzer hususiyetleri
vardır, P r i k l o n s k i y , Tri goda v yakutskov oblasti, JİVAYA STARİNA, 1890, 71.
45 Bu hususta maalesef tetkik edemediğimiz M id d e n d o r f ' un seyahatnamesinde
enteresan bilgiler varmış. Minusinşk Tatarları da atalarının ağaç olduğunu söylerler
(S c h i e f n e r, Heldensagen, 62 vd.). Esasen C ü v e y n i sonradan Uygurların ağaç ve
sopalara kudsiyet vermelerinin sebebini de buna atfediyor ( T a r i h - i C i h a n k u ş a ,
1, 44-45 ).
46 V. N. V a s i 1 y e f, İz obrajeniya Dolgano-Yakutskix duchov kak atributu
şamanstva, JİVAYA STARİNA, 1909, 281.
4 7 S k a z a n i y a B u r y a t , Zapiski, 1890, I, 2, s. 149.
48 V a s i 1 y e f, aynı eser 281 vd.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
Sayfa: [1]
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

|Harita | Arşiv | 1 | 2 | 3 | 4 | XML | Rss
PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.20 | SMF © 2006-2009, Simple Machines

Google'a ekle
BOZKURT FM*
XHTML 1.0 Uyumlu! Dilber MC teması HarzeM tarafından
Bu Sayfa 0.06 Saniyede 22 Sorgu ile Oluşturuldu (Pretty URLs adds 0.01s, 2q)


Türkçü Turancı Otağ
Otağımıza üye olarak Türklüğe ve Türkçülüğe katkıda bulunabilirsiniz.
10 saniyede üye olmak için tıklayın.