Sivas Yöresi Örnekleri İle Türk Halk İnançlarında Aşermen/Yeriklemek
Türkçü Turancı Otağ, Kurt ini
 
*
Esenlikler, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. 26 Şubat 2020, 19:11:19


Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Otağ Kuruluş Tarihi: 10 Ekim 2008


Random Image
Sayfa: [1]
  Yazdır  
Gönderen Konu: Sivas Yöresi Örnekleri İle Türk Halk İnançlarında Aşermen/Yeriklemek  (Okunma Sayısı 5351 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« : 10 Şubat 2011, 21:18:37 »

SİVAS YÖRESİ ÖRNEKLERİ İLE TÜRK HALK İNANÇLARINDA AŞERMEK/ YERİKLEMEK

   Aşerme / Yerikleme Türk halkları arasında çok yaygın bir inançtır. Biz, bu inançla ilgili çalışma yaptığımız Balkanlar, İdil- Ural Bölgesi, Kırım- Kafkasya, Altaylar, Ulug- Türkistan ve Orta Doğu’dan tespitler yaptık. Bulgaristan"1" ve Romanya Türkleri arasında özel çalışmalar yapıldığını da biliyoruz.
Türk destanlarında Aşerme"2" ve kelimenin etimolojisine dair yapılmış çalışmalar da bilinmektedir. Türk destanlarından; Manas, Dede Korkut, Tahir ile Zöhre, Asuman ile Zeycan, Kerem ile Aslı’da aşermek geçmektedir.
Merhum Sivaslı halk bilim hocamız Sedat Veyis Örnek, Aşermeyi, fizyolojik bakımdan kadın bünyesindeki kimi maddelerin eksikliğini gidermek amacıyla yenilme ya da içilme arzusudur. Bilinç altında yatar ve anolojik (benzetmeli) büyünün etkisiyle de yeğlenmektedir. “Ye ekşiyi doğur Ayşe’yi” veya “ Ye tatlıyı doğur atlıyı” tekerlemeleri ile olayı özetlemektedir. Aşermenin etimolojisini; aş yerme, aşı beğenmeme, şeklinde yapmaktadır. Bu vesile ile aşermek, aş yermek, aş çalmak, yerikleme, başı kel olmak, başı döngün olmak, başı bozuk olmak, başı bulanık olmak, göynü kötü olmak tanımları üzerinde durmaktadır."3"
   Yıldızeli ve çevresi halk inançlarında hamile hamının canı et veya bal ister. Başka yiyeceklere de aş erir ve çok kere hamile kadının canı ekmek ve ekşi şeyler yemek ister, aş eren hamile hanımlar kendi evlerinde pişirilmiş ekmeği yemezler, onlara ekmeklerini komşuları pişirir. İnanca göre, canı ekşi, acı ve tuzlu yiyecekler çeken gebenin oğlu olur, canı et yemek isteyenlerin ise kızı olur."4" Bu inanç Sivas – Zara’da da vardır."5"
Anadolu’da aşerme ile ilgili inançlarda hamile kadının canın istediği şeyin muhakkak temin edilmesi gerektiği inancı vardır. İnancın tamamen beslenme ile ilgili olduğu kabul edilir. İstenilenler muhakkak pahalı veya kıymetli şeyler değildir. Bunlar genellikle temini zor şeylerdir. Mesela az yapılan bir tatlı, yazın kış meyvesi ve kışın da yaz meyvesi gibi. Hamilenin isteğinin yerine getirilmemesi halinde bebeğin bir yerinde noksanlığın olacağı inancı Sivas yöresinde de vardır.
Türkmenistan’da karanlıkta yemek yiyen eşlerin çocuklarının hırsız olacaklarına inanılır. Türkiye’de hamile kadın kime özlem ile bakar ise, doğacak çocuğun o kimseye benzeyeceğine inanılır. Amasya ve Samsun yöresindeki bir inanca göre aşeren kadın çekim halindedir. O an rastladığı şeyi, adeta ceviz ağacı gibi çeker.
Ankara –Keskin yöresi Türkmenleri arasında bir aşerme hikayesi anlatılır. Buna göre aşeren bir kadın fakir komşusundan et yemeği ister, fakir komşu çaresizlik içinde kedisini kesip aşerene duyurmadan ona ikram eder. Sonra bu kadını hacda görürler. Aşerme isteğinin temini çok önemsenir veya sevap sayılır. Bir tekerlemeye göre “yaz buza yerikler kış göbeleye (mantar ) yerikler” "6".Ankara’daki Karyağdı Sultan Yatırının efsanesine göre, Sultan, Allah’dan yazın kar ister, Allah kar verir ve Sultan hakka yürür.
Trabzon, Bayburt ve Gümüşhane’de yaşayan aşerme ile ilgili bir inanca göre, aşeren hamile kadına canının çektiği şey verilmez ise, doğacak çocukta bir arıza olur. Doğumdan sonra aşerilmiş ise, emzikli kadının göğsünün şişeceğine inanılır. Önlem olarak aşeren kadın “bismillah” deyip kendi parmağının emmelidir."7" Aşerme ile ilgili Sivas’da da hikayeler anlatılır.
Aşeren kadının, aşerdiği yiyeceğin temin edilmesi gerektiği inancı Suriye Türkmenlerinde de vardır. Buradaki inanca göre aşerilen besin temin edilmez ise çocukta sakatlığın yanı sıra vücut lekeleri de olur. Bu yörenin Türkmenlerinde aşermeye “Süt humması” da denilir. Böyle hallerde arzulanılan yiyecek bulunamaz ise, yedi ayrı kapıdan (evden) yağ, bulgur v.s. toplanılır, yapılan yemek aşeren anne adayına verilir. Soylu ailelerin gelini kızı, canının çektiği şeyi söylemez “ ayıp olur” diye çekinirler. Aşerme dönemi olarak burada hamileliğin 3.-4. ayına tekabül eder. Aşerdiği halde temin edilmeyen meyve ve sebzeye benzer annenin vücudunda benler oluşur."8"
Nahçıvan Türklerinde Yerikleyen kadının canının çektiği yiyecek temin edilmez ise, kadın dayanılmaz acılar çeker. Böyle anne adayları duvar sıvası, toprak dahi yiyebilirler."9" Amasya, Kırgızistan ve Kazakistan, Ahıska Türkleri arasında da aşerme / Yerikleme inancı çok yaygındır.
Uluğ Türkistan’ın bir çok yerinde ve Aras Vadisi’nde aşerme, yerikleme olarak bilinir. Tatmin olmamış, yerikleyen annenin vücudundaki lekeye burada “yerikleme nişanı” denilir. “Aşermekle olan avradın yüreği neyi çekse mutlaka tapılmalıdır.” inancı vardır. bebek bekleyen kadın talep etmese dahi komşusunda nefis bir yemek olsa hamile kadına o yemekten gönderilir. Göndermek sevaptır, göndermemek günahtır inancı vardır."10"
Aşerme Sivas ve yöresinde de bir nefs meselesidir. Kokuyu alan gelinin nefsi çekebilir. Yiyecek ve içeceklerde daha ziyade; çocukların, fakirlerin ve hamilelerin nefsi etkili olur. Nefsi kalmasın diye en azından tattırılır. Bir tadımlık almaya “nefsi körleme” denir. Helva kavrulduğu zaman da kokunun gittiği ve kokuyu olan herkese dağıtılır.
Esasen, Aşerme veya Yerikleme, Erbil, Anadolu ve Makedonya Türklerinde kısmen unutulmaya yüz tutmuş soylu bir inançtır. Tıbbî izahında her ne kadar minarel, vitamin veya protein eksikliği var ise de,sosyal dayanışmayı, komşuluk ilişkilerini güçlü tutan bir yönü vardır. Mitolojik derinliklerinde bize göre kişioğlu kültü bulunmaktadır.

  
                           İÇERİK
1 Ahmet Tecimen, Bulgaristan Türkleri İnanışları veya Türk Kimliği, Ankara 1995 sh. 176-187
2 Mehmet Aça, “Türk Destanlarındaki Aşerme (Yerikleme) Motifinin Destan Kahrmanları Üzerindeki Etkisi ve Hayvan Ata (Ecdat) İnancıyla Olan Bağlantısı Milli Folklor, 1997 S. 34 sh. 78 –81
3 Sedat Veyis Örnek, Türk Halk Bilimi, Ankara, 1977 s. 134-135
4 Özlem Aslan “Yıldızeli ve Çevresindeki Alevilerin Kültürel ve Dini Yapısı Üzerine Bir İnceleme” Ç.Ü. Sos. Bil. Ens., Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Din Tarihi Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Sivas 2001.
5 Yaşar, Kalafat, Türk Dünyası Karşılaştırmalı Türkmen Halk İnançları, Ankara 2000 s. 30
6 Yaşar Kalafat, Türk Dünyası Karşılaştırmalı Türkmen..., s. 30
7 Yaşar Kalafat a.g.e., s. 59
8 Yaşar Kalafat, Karşılaştırmalı Bayır–Bucak Türkmenleri Halk İnançları, Ankara 1996
9 Yaşar Kalafat, Güney Kafkasya, Sosyal Antropoloji Araştırmaları, Ankara 2000 sh. 9
10 Yaşar Kalafat, Türk Dünyası Karşılaştırmalı Türkmen..., s,.178
 
Dr. Yaşar KALAFAT
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
Genç Börü
Genç Börü
Normal Üye
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 508


TANRI TÜRK'Ü KORUSUN


« Yanıtla #1 : 16 Mart 2011, 23:29:41 »

Unutulmaması gereken, gelecek nesillere öğretmemiz gereken inançlarımız.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

TANRI TÜRK'Ü KORUSUN
Sayfa: [1]
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

|Harita | Arşiv | 1 | 2 | 3 | 4 | XML | Rss
PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.20 | SMF © 2006-2009, Simple Machines

Google'a ekle
BOZKURT FM*
XHTML 1.0 Uyumlu! Dilber MC teması HarzeM tarafından
Bu Sayfa 0.062 Saniyede 22 Sorgu ile Oluşturuldu (Pretty URLs adds 0.013s, 2q)


Türkçü Turancı Otağ
Otağımıza üye olarak Türklüğe ve Türkçülüğe katkıda bulunabilirsiniz.
10 saniyede üye olmak için tıklayın.