İslam Öncesi Türklerde Meslek Adları (Eski Türk Yazıtlarına Göre)
Türkçü Turancı Otağ, Kurt ini
 
*
Esenlikler, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. 29 Ocak 2020, 06:26:05


Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Otağ Kuruluş Tarihi: 10 Ekim 2008


Random Image
Sayfa: [1] 2
  Yazdır  
Gönderen Konu: İslam Öncesi Türklerde Meslek Adları (Eski Türk Yazıtlarına Göre)  (Okunma Sayısı 9926 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« : 27 Eylül 2011, 21:07:28 »

 İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)
  Eski Türk yazıtları, eski Türk yasayısı hakkında kimi bilgiler
vermektedir. Bu sebeple ilk yayımlandıgı 1894 yılından bu yana yazıtlarda
geçen her kelime, ibare ya da cümle defalarca islenmis ve kesin sonuca
ulasılmaya çalısılmıstır. Eski Türklerden kalma ilk yazılı belge olmaları
dolayısıyla bu alanda çalısanlar için önemi çok büyüktür.

   Eski Türk yazıtlarında bazı meslek adları geçmektedir. Bunların
bazılarının unvan ya da unvan grupları oldugu yönünde bir çok çalısma
yapılmıstır. Ancak tespit edilen bazı kelime ya da kelime gruplarının unvan
degil meslek adı oldugu ortaya konmaya çalısılmıstır. Bu meslek adları diger
tarihî ve çagdas Türk dilleriyle de karsılastırılmıs ve islenen meslek adının
günümüz Türk dillerinde olup olmadıgına deginilmistir. Bugün kullanılmayan
bazı meslek adlarının da nasıl bir islevi oldugu açıklanmaya çalısılmıstır.


     Ayguçı:T 10, 21, 29, 49: Bu terim yalnızca T yazıtında geçmistir.
Cümleler sunlardır:
T 10, 21, 29: Kaganı alp ärmis ayguçısı bilgä ärmis ‘kaganı alp;
sözcüsü (müsaviri) de bilge imis’.
T 49: Anta ayguçı[sı] yämä bän ök ärtim ‘O sırada sözcüsü
(müsaviri) de bendim’.
  Ayguçı teriminin ‘sözcü, müsavir, kagan danısmanı’ anlamlarına
geldigi söylenegelmistir. ayguçı ‘sovetnik’ (DTS 28a); ayguçı ‘one who
speaks, or issues commands, wise’: ayguçı ‘wise’: the title, which refers to
Tonukuk, is clearly a high one’ (EDPT 271a); ayguçı ‘Befehlshaber,
Ratgeber’ (Ry97: 47 ve 92).
   Tonyukuk’un unvanlarından biri olarak degerlendirilen bu kelimenin
baska Türk devletlerinde de meslek olarak görülebilmesi bir gerçektir.
Abdülkadir Donuk, kelimenin çok yüksek bir devlet unvanı oldugunu
söylemis ve kelimeye ‘basmüsavir, devlet meclis baskanı, belki basbakan’
anlamlarını vermistir (Donuk 1988: 2-3). Ancak kelime itibarıyla ‘sözcü,
müsavir, kaganın danısmanı’ anlamlarının dısında baska anlamlar, özellikle
de devlet yönetimiyle ilgili birtakım anlamların yüklenmesi kelimeyi ifade
edememeye sebep olmakta ve eski Türklerde kaganlık yönetimi dısında
baska yönetim sekillerini düsünmeye zorlamaktadır.

  Ayguçı kelime anlamı itibarıyla ay- fiilinden (Sirin User 2006: 224-
225) yapılmıs olsa da ayguçı’nın kolayca ‘söyleyici’ gibi basit bir anlamla
karsılanması düsünülemez. Ayguçı’nın sadece kagandan aldıgı sözleri diger
erkâna ve askerlere ulastırma isinden ya da danısmanlık görevinden baska
görevleri de olması gerekir. Çünkü batı seferi esnasında Kapgan Kagan,
katunu öldügü için yoglatmaya gitmek üzere Altun Yıs’tan ayrıldıgı anda
“burada (Altun Yıs) oturun” diyerek Tonyukuk’a kendisini beklemesini ve
olayları ve gelismeleri gönlünce yönetmesini söyler. Kagan oradan
ayrıldıktan sonra üç kaçak gelip On Ok’ların savasa hazırlandıgını söyler, bu
arada Bögü (Kapgan) Kagan da haber göndererek Tonyukuk’un aksi mizaçlı
ve ters bir adam olduguna isaret ederek “onun dediklerini yapmayın” der.
Ancak Tonyukuk, ordunun basına geçerek rtis ırmagının geçilemeyecek
yerlerini geçtiklerini, Altun Yıs’ın ise asılamayacak yerlerini astıklarını
anlatır (T 31-35). Tonyukuk, Bögü Kagan’ın sözlerini dinlememis, kendi
bildigince hareket etmis, orduyu On Ok’lar üzerine sürmüs ve Demir
Kapı’ya kadar devam eden ünlü seferi gerçeklestirmistir.

   A-shih-te’lerden oldugu bilinen ve Çin kaynaklarında adı geçen Ashih-
te Yüan-chen (Tasagıl 2004: 63) ile aynı kimse oldugu sanılan
Tonyukuk’un ileri görüslü bir kimse oldugu kendi yazıtının dısında Çin
kaynaklarında da etraflıca anlatılmaktadır. Sözgelimi Eski T’ang Tarihi
olarak bilinen Chiu T’ang-shu’nun 194a bölümünde (Togan 2006: 53-54-55)
Tonyukuk’un hem askerî hem de siyasi kisiligi ile ilgili detaylara
bakıldıgında bu ileri görüslülügün hem Çin siyasetini çok iyi bilmesiyle hem
de bozkır kavimlerini iyi tanımasıyla dogru orantılıdır. ste Tonyukuk’ta
toplanan ayguçı ve ayıgma kelimelerini anlamak ya da bu iki meslegin ne is
yaptıgını ortaya koyabilmek için sözü edilen satırlardan yola çıkarak
çözmeye çalısmak mümkündür. Ay- fiilinin ‘söylemek; sormak (?)’
anlamları ile ayguçı ve ayıgma kelimelerini açıklamak zordur. Her iki
kelime, hem kelime anlamları hem de Tonyukuk’un mizacı (kagan da “aksi
mizaçlı”, belki “pek cesur” diyerek uyarmıstır) bakımından dikkate
alınmalıdır. Dolayısıyla kelime, ‘kagan danısmanı (?), kendisine danısılan
bilge kisi’ gibi bir anlamla karsılanabilir.

   Meslekler üzerinde doktora tezi hazırlayan Serkan Sen, ayguçı’yı
Uygurcada sıklıkla kullanılan is ayguçı seklinde almıs ve ayguçı’nın tek
basına alındıgında ‘danısman’ anlamına gelmesinden kaynaklanabilecek
anlam karmasasının önüne geçmek istedigini belirtmistir (Sen 2007: 277).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #1 : 27 Eylül 2011, 21:11:04 »

İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)

  Ayıgma:T 5. Bu meslek adı yalnızca T yazıtının 5. satırında geçmistir.
Cümle söyledir:
   T 4-5: Yeti yüz kisig uduzugma ulugı sad ärti aygıl tidi ayıgması bän
ärtim ‘yedi yüz kisiyi sevkedenlerin bası sad idi, “söyle” dedi sözcüsü (bilge
kisisi) bendim’.

   Ayıgma kelimesi de ayguçı gibi ‘kagan danısmanı (?), kagan ve
devletin bilge kisisi’ anlamlarına gelen bir meslek adı idi. Tonyukuk’un üç
kaganın (lteris, Kapgan, Bilge) da yönetimi sırasında ikinci adam
durumunda olduguna göre ayguçı’yı ‘kagan danısmanı, kaganın ve devletin
bilge kisisi’ anlamlarında düsünmek gereklidir. Esasen ayıgma kelimesi
Tonyukuk’u ifade etmek için kullanılmıstır. Kelime, Tonyukuk yazıtının 5.
satırında yalnızca bir kez geçmistir. Metin üzerinde çalısanlar hem kelimenin
okunusunda hem de anlamlandırılmasında birlik saglayamamıslardır. Daha
önceki arastırmacılar kelimeyi su sekilde okumus ve anlamlandırmıslardır:
   *yag- (=yagmısi) ‘sich anschliessen’ (R1899: 95); yagmısı ‘iltihak
edenlerin (birisi de)’ (O36: 100); yagmısı ‘pristavsim’ (M51: 61 ve 65);
ayıgması ‘celui qui dit (conseille)’ (G61: 53 ve 139); yagmisi ‘joined; to
join’ (T68: 249 ve 283); yagmısı ‘pristavsim’ (A71: 324-325); Clauson yıgmaddesinde
almıs ve ‘to collect, assemble’ seklinde anlamlandırmıstır. T
5’teki cümleyi de su sekilde okumus ve anlamlandırmıstır: (the scattered
Türkü numbered 700 ... their chief was a sad) yıg(g)ıl tédi yıgmısı ben ertim
‘he said “bring them together”; it was I that did it’ T 5 (EDPT 897a).
Clauson bu problemli kelimeyi Ongi 1’deki etmis yıgmıs ibaresi ile de
karsılastırmıstır; ayıgmasi ‘sözcüsü’ (T94: 3); ayıgması ‘ay.’ (T95: 82-83);
yıgmısı ‘versammelte’ (Ry97: 44 ve 82); ayıgması ‘vom Zurückgebliebenen’
(Taube 2002: 335); ayıgması ‘Parancsnoka’ (B2004: 45 ve 76).
T 5’teki uduzugma ulugı sad ärti aygıl tidi ayıgması bän ärtim
cümlesinin tamamı bir bütün hâlinde düsünüldügünde problemli kelimenin
ayıgma ‘kagan danısmanı (?), kagan ve devletin bilge kisisi’ okunması ve
anlamlandırılması gerektigi ortaya çıkmaktadır. T. Tekin, buradaki ayfiilinin
‘söylemek’ten çok ‘bir liderin sözcülügünü yapmak, onun yerine
emir vermek’ olması gerektigini öne sürmüstür (T94: 27). ay-(ı) -gmA
seklinde açılabilen bu kelimenin baska metinlerde rastlanmaması onun Hap.
Leg. olma olasılıgını kuvvetlendirmektedir.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #2 : 27 Eylül 2011, 21:13:00 »

İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)

  Bädizçi:Bu meslek adının geçtigi cümleler sunlardır:
KT G 11: Tabg]aç kaganta bädizçi kälürtüm bädizättim ‘Çin
hükümdarından süsleme ustası getirttim, süslettim’.
KT G 12: Tabgaç kaganı içräki bädizçig ıttı ‘Çin hükümdarının
(bizzat) kendi süsleme ustalarını gönderdiler’.

   BK K 14: [Anta] kisrä Tabgaç ka[ga]nta bädizçi kop k[älürtüm
mäni] sabımın sımadı içräki bädizçig ıttı (T95: 60) ‘Ondan sonra Çin
hükümdarından süsleme ustası getirttim. (Çin hükümdarı) benim sözümü
kırmadı, (bizzat) kendi süsleme ustalarını gönderdi’.
KT K-D: Tas [bark itgüçig] bunça bädizçig Tuygun Eltäbär
kälü<r>ti (T95: 52) ‘bunca tas ve külliye ustalarını Tuygun Elteber getirtti’.
Eski Türk yazıtları üzerinde çalısan arastırmacıların hepsi de
kelimeyi bädizçi seklinde okumuslardır. Anlamlandırmalardaki farklılıklar
da asagıya çıkarılmıstır:
  ‘Handwerker, Steinhauer’ (R1895: 139); ‘sculpteur’ (T2002: 172);
‘san’atkâr’ (O36: 28); ‘master’ (M51: 35); ‘painter, artist’ (T68: 310);
‘master, stroitel’, hudojnik’ (A71: 357); ‘ressam, heykeltras’ (T88: 125);
‘ay.’ (T95: 99).

  Eski Uygur metinlerindeki bädizçi ise ‘ressam, tas yontan, hakkâk’
olarak verilmistir. (EUTS 25); Kâsgarî’de geçen beer burxan ‘heykel’ ve
behez burxan ‘ay.’ (Atalay I, 436) bädiz ile ilgili olmalıdır. ‘rezçik po-
derevu, kamnyu; vayatel’, master’ (DTS 90b); ‘painter, decorator’ (EDPT
310a-b); ‘decorator’ (OTWF 111). Ayrıca krs. (Sen 2007: 305-308).
Bädizçi kelimesi de +çI meslek bildiren ekle yapılmıstır. Bädizçi’nin
eski Türk kaganlarına ait barkların (külliye) yapımı için Çin’den getirtilmis
tas, duvar; iç ve dıs cephe süslemelerinden anlayan kimseler oldugu bellidir.
   Dogal olarak her bark veya yazıt için Çin’den bädizçi getirtildigi
düsünülmemelidir. Özellikle Bilge Kagan ile Çin imparatorunun iyi iliskileri
sonucunda Çin imparatoru tarafından gönderildigi bilinmekle birlikte Köl
Tigin’in oldukça gösterisli külliyesi için Çin imparatorunun özel bir gayret
gösterdigi de söylenebilir. Buradaki amaç ise Bilge Kagan’ın duygusal bir
kisi olmasından yararlanarak onun dikkatini sürekli kardesi Köl Tigin’in
barkındaki süsleme ve tasvirlere çekme ve savası düsündürmemeyle ilgili
olmalıdır. Bununla ilgili Çin kaynaklarında da bilgiler vardır. Bu
kaynaklarda, Köl Tigin’in Çinli bädizçi’ler tarafından yapılan heykelinin
gerçege çok yakın oldugu ve agabey Bilge Kagan’ın da buna her bakısında
kardesi Köl Tigin’i hatırlayarak duygulandıgı ve agladıgı ifade edilmistir
(Gömeç 1997: 88) ve (Tasagıl 2004: 52).

   Jisl, “Köl Tigin yazıtının Çince yüzünü kaleme alan Süan-tsung’dur”
(Jisl 1963: 389) diye söylemis olsa da, Jisl’in Çin imparatoru Hsüan-Tsang
ile karıstırmıs olabilecegi akla gelmektedir. Tasagıl’ın Çin kaynaklarından
verdigi bilgilere göre, yog töreni için Chang ch’ü-i ve Lü Hsiang adlı
kimselerle birlikte altı usta da gönderilmistir (Tasagıl 2004: 52). Zaten KT K
13’te de Çin imparatorunun yegeni General Çang’ın aynı zamanda bark ve
bitig tas itgüçi oldugu söylenmistir. Çinli bädizçi’ler tarafından özenerek
yapıldıgı anlasılan külliyenin duvarlarında çesitli savas tasvirlerini konu alan
duvar resimlerinin (fresk) yapılmıs oldugu Çin kaynaklarında belirtilmis olsa
da külliyedeki ilk ve tek resmî kazı çalısmasını yapan Jisl, duvar resimlerine
rastlanmadıgını ifade etmistir (Jisl 1963: 397).

  Giraud bädiz ve bädizçi kelimelerinin yazıtlardaki kullanımından
hareket ederek Türklerin dekorasyon isinde ileri düzeyde oldugunu ancak
Çinli sanatkârların dekorasyon isinde daha iyi oldugunu belirtmektedir.
(Giraud 1999: 178 ve 179). Bu baglamda barkın hem içi hem de dısı
süslenmistir. Ancak Türkçe yazıların tasa islenmesi de herhâlde Yollug
Tigin’in basında bulundugu Türk isçiler tarafından gerçeklestirilmis
olmalıdır.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #3 : 27 Eylül 2011, 21:14:31 »

İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)

  Bidgüçi:SU G 3: Bis yegirmikä (...) Taygan költä tiriltim bidgüçi är
anta ıt[<t>ım är kä]lti Kara Yotulkan käçip kälirti ‘Taygan Göl’de (tekrar)
toplandım. Yazıcı (nisancı?) adam gönderdim. O (geri) geldi. Kara
Yotulkan’ı geçip ilerlediklerini (söyledi)’ (Aydın 2007: 47 ve 61).
   Ramstedt, kelimeyi Yak. biti- ‘dans etmek, dönmek’; Mo. büji-;
Kırg. bij- ile karsılastırmak istemistir (Ramstedt 1913: 57). Orkun da bidgüçi
okumus ve çeviride ‘Bidgüçi (?)’ seklinde çevirmeden bırakmıs ancak
sözlükte bitkäçi maddesinde ‘kayıd memuru, kâtip’ (O41: 29) anlamını
vermistir. Diger nasirler de söyle okumus ve anlamlandırmıslardır: bidgüçi
‘çelovek peredovogo otryada’ (M59: 93); bidgüçi ‘razvedçiki (?)’ (DTS
98a); bidgüçi ‘çelovek obryada’ (A71: 357); bitigüçi ‘scribe, secretary’
(EDPT 304a-b); bidigüçi (veya äv edgüçi) ‘secretary (or tent maker)’
(Mo99: 180 ve 184); ‘savas dansı yapan er (?)’ < *bidi- ‘dans etmek’, krs.
DLT büdi- ‘dans etmek’ (T2000: 91); bigüçi ‘?összeíró (toborzó)’ (B2004:
293 ve 309).

   Ramstedt’in verdigi runik metne göre kelimenin bidgüçi oldugu
açıktır. Bu kelime DLT’deki büdimek ‘oynamak, raksetmek’ (Atalay III,
259) sekline benzetilmis böylece kimi nasirlerce dikkate alınmıstır. Bang,
Kâsgarlı’da geçen büdi- ‘oynamak, dans etmek’ fiilinin ihtiyatla *bi-, *bäfiillerinden
yapıldıgını ve Mogolcaya da bil, bäl, pil, päl ‘Kreuz, Taille’
olarak ödünç verildigini düsünmektedir (Bang 1933: 39-40). Ancak satırın
tamamı göz önüne alındıgında ‘oynama’ ya da ‘raksetme’yi gerektirecek
herhangi bir durum olmadıgı ortaya çıkmaktadır. Bu kelime biti- fiilinden -
gUçI ekiyle yapılmıs ve ‘kaydedici, kaydeden’ (Osmanlı’daki Nisancı (?)
benzeri) bir meslek adıdır. Eski Uygur metinlerinde de -gUçI ile yapılmıs
adlar hatta bazı mesleklerin oldugu bilinmektedir. Örn. ölürgüçi ‘cani, katil’;
kolguçı ‘dilenci’; kınaguçı ‘eziyet eden, eziyet edici’ (G88: §115).

   Bitgäçi; bitkäçi; bitigäçi; bitigüçi eski Uygur metinlerinde geçen
bütün bu sekillerin biti- ‘yazmak’ bk. (EDPT 299b-300a) fiilinden yapıldıgı
bellidir. Gömeç, Sine Usu yazıtındaki yer adlarını degerlendiren yazısında
kelimeyi ‘yazıcı’ olarak anlamlandırmıstır (Gömeç 2000: 432). Altın Orda
yarlıklarında da bitkeçi seklinde tespit edilen kelime burada da ‘yazıcı, kâtip’
anlamındadır (Özyetgin 2005: 53). Sonuç olarak bidgüçi sekli ‘yazıcı,
mühürdar (günümüzdeki kalem müdürü ?)’ anlamında olmalıdır. Krs.
(Aydın 2007: 94-95).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #4 : 27 Eylül 2011, 21:15:47 »

İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)


   Bitigçi:Uybat III (E32) yazıtının 7. satırında (Radloff, Orkun, Malov
ve Vasil’ev’de 3. satır; Kormusin’de 7. satır) geçen kelimenin bulundugu
cümle su sekildedir:
   ... yagıda ... bitigçi ....çi yörçi uz kop bodun tikü bilir ärti ‘mastera
pistsı, ..., dekoratorı (?), [vzyatıe v plen - ?] u vraga, i ves’ narod smogli
soorudit’ (pamyatnik)’ (K97: 115-116).
Radloff ve Malov bitigçi kelimesinin bulundugu ibareyi bos
bırakmıs, okumamıslardır. Ancak Kormusin’in neye dayanarak okudugu
anlasılamamıstır. Bu cümle arastırıcılarca su sekilde okunmus ve
anlamlandırılmıstır:
   Yagıda ... akup budun täin bilir ärti ‘Im Kriege (neun Mal?)
ausziehenden befehligte er die Schaaren seines Volkes’ (R1895: 339);
yagıda ... kop budun tiin bilir erti ‘düsmanda ... hep kavim takatini bilir idi’
(O40: 144); yagıda ... kop budun täin bilir ärti ‘v voyne ... on enal silu
(mogusestvo) vsego naroda’ (M52: 62); j1d1a < ... >
qup:b1ud1un1:t2in2:b2il2ir2:r2t2i (V83: 26). Kormusin, bitigçi kelimesini
kitabının sonundaki sözlüge almamıs, biti- fiili içerisinde göstermis ancak
anlamlandırmamıstır (K97: 285).

   Kormusin’in verdigi metne ve okuyusa göre bitigçi kelimesi eski
Türklerde kullanılan bir meslek adı olmalıdır. Eski Uygur metinlerinde tespit
edilemeyen bu kelimenin bir Yenisey yazıtında geçiyor olması kimi kuskular
dogurmayı hak etmektedir. Bitigçi Kutadgu Bilig’den itibaren Türkçe
metinlerde ‘yazıcı, kâtip’ anlamında kullanılmıstır. Krs. bitigçi ‘pisets’ (DTS
103b). Ayrıca krs. (Sen 2007 184-186).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #5 : 27 Eylül 2011, 21:17:25 »

İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)

  Elçi:Elçi kelimesi eski Türk yazıtlarında yalnızca üç yerde geçmistir.
Bunlardan birisi Hemçik Kaya Bası (E24) yazıtının 4. satırında, digeri Uyug
Tarlak (E1) Yazıtının 2. satırında, sonuncusu da Çaa-Höl II (E14) yazıtının
1. satırında geçmistir.
Cümleler söyledir:
   Hemçik Kaya Bası (E24), 4: Kisi arası isid seir elçig ‘insanlar
arasında isit; Kara Sınır elçi(si) [=sefi]’ (O40: 90). Kisi arası äsid kara säir
älçig ‘Ihr Leute, höret den Volksfürsten von Kara-Sängir’ (R1895: 326).
Sözlükte de ‘der Volksherr, Herrscher’ (R1895: 354); Malov ise aynı
cümleyi kisi arası isid Kara säir älçig okumus ve ‘slusayte, vse lyudi, posla
(iz) Kara sengir’ (M51: 44) seklinde anlamlandırmıstır.

   Uyug-Tarlak (E1), 2: Ben teri elimke elçisi ertim ‘ben semavi [veya
ilahi] elimin elçisi idim’ (O40: 31); Radloff, a/e okunması gereken ve b2
sesine benzeyen harfi b2 okudugu için üzerinde durdugumuz kelimeyi bälçi
seklinde okumustur: Bän täri bälimke bälçisi ärtim ‘meinem Himmels-Bäl
war ich ein Hüter (bälçisi)’ (R1895: 304); bän täri älimkä älçisi ärtim ‘Ya
bıl poslannikom (el’çi) u bojestvennogo moego gosudarstva’ (M51: 11); ben
teri elimke el’çisi ertim ‘Ya bıl poslannikom (el’çi) u bojestvennogo moego
gosudarstva’ (Batmanov 1959: 136); teri elimke elçisi ertim ‘(ya) bıl
poslannikom u moego nebesnogo (bojestvennogo) plemennogo soyuza’
(Batmanov-Kunaa: 1963b: 10); bän täri elimkä elçisi ärtim ‘dlya moego
bojestvennogo gosudarstva’ (K97: 161).

   Çaa-Höl II (E14), 1: Elçi Çor Küç Bars seklinde okunabilecek bu
kisi adının ilk kelimesi olan Elçi yazımında ı/i ünlüsü yazılmadıgı için kimi
arastırmacılarca farklı okunmustur: Bälçi-Çur Küç-bars (yazıt, Radloff’ta
Çakul I) (R1895: 319); El ?ç Çur Küç Bars (O40: 117); Älçi (?) Çur Küç-
Bars (M51: 37); Elçi çur Küç Bars (Batmanov-Kunaa 1963a: 17); elçi çur
(DTS 170a); el2ççur1:küçb1r1s1 (V83: 21); elçi çor küç bars (K97: 185).
Elçi kelimesi üç yazıttaki cümleye göre ‘elçi’ anlamında
kullanılmıstır. Ancak bu ‘elçi’nin Uyug-Tarlak (E1) yazıtında oldugu gibi
‘Tanrının o yöre için görevlendirdigi kimse’ anlamında kullanıldıgını
düsünmek gerekir. Elçi kelimesi Türkçenin tarihî dönemlerinde de sıkça
kullanılmıstır: lçi ‘elçi, sefir’ (EUTS 62). Kutadgu Bilig’deki ‘devlet adamı,
bey, hükümdar; elçi’ anlamındaki ilçi seklini de göz önünde bulundurmakta
yarar vardır. KB’deki ilçi sekli ve ‘devlet adamı, bey, hükümdar’ anlamı
elçi’nin tarihî dönemlerde hangi anlamlarda kullanıldıgına isaret etmektedir.
Kur’an tercümesi benzeri dinî nitelikli eserlerde ise ‘peygamber’
anlamında kullanıldıgı görülmektedir: Elçi ~ elçü ‘elçi, peygamber’
(Borovkov 2002: 105); élçi ‘elçi’ (Ata 1998: 119). Kelimenin detayı için bk.
(TMEN § 656). Meslek adının Uygur dönemindeki kullanılısları için krs.
(Sen 2007: 166-167).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #6 : 27 Eylül 2011, 21:19:36 »

İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)

   İtgüçi:KT K 13’te iki kez geçen kelime ‘yapan, eden, usta’ anlamlarına
gelen bir meslek adıdır. KT K 13’teki cümle söyledir:
Bark itgüçi bädiz yaratıgma bitig tas itgüçi Tabgaç kagan çıkanı
Ça Säün kälti ‘türbe (ziyaretgâh) ustası (ve) (duvar vb.) süsleme (ve) yazıt
ustası (olarak) Çin hükümdarının yegeni General Çang geldi’. KT K 13’te
bark itgüçi ‘türbe, ziyaretgâh, hatıra evi ustası’ ve bitig tas itgüçi ‘tas, yazıt
ustası, tas, yazıt islemecisi’ seklinde geçmektedir. Cümleden anlasıldıgı
kadarıyla bark itgüçi ile bitig tas itgüçi farklı kimseler tarafından icra edilen
meslekler olmalıdır. Eski Türk yazıtları üzerinde çalısan arastırmacılarca da
genellikle bu sekilde okunmus ve anlamlandırılmıstır. Bu cümleden ve
cümlenin devamından anlasıldıgı kadarıyla bu ustaları Tuygun Elteber
getirmistir (KT K-D). Öyleyse türbenin (ziyaretgâh) iç ve dıs süslemeleri ve
yazılı tas ve kaplumbaga kaidenin süslemeleri (?), damgaları ve yazıtın
Çince yüzü, Çin’den getirilen bark itgüçi ve bitig tas itgüçi’ler tarafından
yapılmıs ve düzenlenmistir. Ancak yazıtın Türk runik harfli cümlelerinin
Yollug Tigin tarafından yazılmıs ya da yazdırılmıs oldugunda kusku
bulunmamaktadır.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #7 : 27 Eylül 2011, 21:21:05 »

İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)

  Otaçı:San-çi I (Suglug-Adır-Aksı) (E61) 3: Lüy päk otaçı bän ‘Ya
vraçevatel’ Lyuy Pek’ (K97: 140-141). Vasil’ev bu satırın harfçevrimini
farklı sekilde yapmıstır: küik:ut1qb2n2 (V83: 34). Vasil’ev’in verdigi
fotograflarda da otaçı okumayı gerektirecek yazım sekli bulunmamaktadır.
Dolayısıyla bu çok önemli bir kültür kelimesinin eski Türk yazıtlarında
geçip geçmedigi netlik kazanmamıstır. Meslek adının Uygur döneminden
itibaren sık kullanıldıgı bilinmektedir. Örnekler ve detay için krs. (Sen 2007:
216-218).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #8 : 27 Eylül 2011, 21:22:24 »

İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)

  Sıgıtçı:Eski Türk yazıtlarının ilginç kelimelerinden birisi olan sıgıtçı
KT D 4, KT K 11 ve BK D 5’te geçmistir.
KT D 3-4; BK D 5: Özi ança kärgäk bolmıs yogçı sıgıtçı örä kün
tugsıkda Bükli Çöllüg el ... ‘(sonra) kendileri öylece vefat etmisler. (Cenaze
törenlerine) yasçı (ve) aglayıcı (olarak) doguda, gün dogusundan Bükli Çöl
halkı ...’ (T95: 38-39).

   KT K 11-12: Yogçı sıgıtçı Kıtan Tatabı bodun baslayu Udar Säün
kälti ‘Yasçı (ve) aglayıcı (olarak) Kıtay (ve) Tatabı halklarının
(temsilcilerinin) basında General Udar geldi.’ (T95: 52-53).
Yogçı ile birlikte kullanılıp ikileme (hendiadyoin) (Aydın 1997: 421)
olusturan sıgıtçı kelimesi yazıtlar üzerinde çalısan arastırmacılarca su sekilde
anlamlandırılmıstır:
‘Ein Klagender, Leidtragender’ (R1895: 120); ‘yasçı, aglayıcı’
(T2002: 160); ‘Leidtragende’ (R1897: 173); ‘aglayıcı’ (O36: 31); ‘stonutsix’
(M51: 36); ‘lamenter’ (T68: 368); ‘plaçutsiy’ (A71: 363); ‘cenaze alayı’
(G88: §293); ‘yasçı, aglayıcı’ (T88: 157); ‘agıçı, agı deyen’ (R-M93: 374);
‘yasçı, aglayıcı’ (T95: 109); ‘jılap-sıktausı’ (Ka2003: 201).

  Sıgıtçı kelimesi için verilen anlamlandırmalar asagı yukarı aynıdır.
Bu kelime bir kültür kelimesi oldugu için bu isi yapan kimsenin islevinin de
iyi anlasılması gerekmektedir. Clauson, ‘mourner’ (EDPT 807b); DTS,
‘uçastniki pominal’nogo obryada, plakal’siki’ (DTS 270); Erdal da
‘mourner’ (OTWF 111) ve ‘wailer’ (Erdal 2004: 149) anlamlarını vermistir.
Eski Türklerde böyle bir meslegin bulunma olasılıgı yüksektir.
   Çünkü bu kimseler, iliski içerisinde bulunulan diger devletlerin ya da diger
Türk boylarının ‘aglayıcı’ olarak gönderdikleri kisilerdir. Bu kelimeye
kaganlık yazıtlarının dısındaki yazıtlarda rastlanmaması dikkat çekicidir.
Yas tutmak üzere gelen bu ülke veya boy temsilcileri ancak devlet
büyüklerinin cenaze törenlerine katılmaktaydı. Belki de bundan dolayı
Yenisey, Talas vb. bölgelerdeki yazıtlarda ve daha sonraki metinlerde
geçmemistir.

  Vecihe Hatiboglu sıgıt kelimesi için y-ıg seklindeki açılımı önermis;
y sesi nasıl bir öntüreme ise s sesinin de bir öntüreme oldugunu öne
sürmüstür (Hatiboglu 1972: 268). Ancak sıgıt eger Türkçe ise tabanının sıgfiili
olması gerekir. Çünkü –t eki filden isim yapan islek bir ektir. Oysa ıgla-
~ yıgla- seklinin kökü ıg ~ yıg olmalıdır. Von Gabain sıg- fiilini, *sıg-
‘aglamak’tan getirmis ve sıkta- ‘feryat etmek’ ile de karsılastırmıstır (G88:
§131).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #9 : 27 Eylül 2011, 21:23:38 »

İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERDE MESLEK ADLARI (ESKİ TÜRK YAZITLARINA GÖRE)

   Tamgaçı:Eski Türk yazıtlarından yalnızca Köl Tigin yazıtında geçen
bir diger meslek adı da tamgaçı’dır. KT K 13’te iki kez geçmis olup cümle
söyledir:
  KT K 13: On ok oglum Türgis kaganta Makaraç tamgaçı Oguz bilgä
tamgaçı kälti ‘On-ok oglum Türgis hakanından mühürdar Makaraç (ve)
mühürdar Oguz Bilge geldi’ (T95: 52-53). Makaraç’ın < Skr. maharaja
oldugu bilinmektedir (Ölmez 1999: 65). Tamgaçı ise arastırmacılarca su
sekillerde anlamlandırılmıstır:
   ‘Der Siegelbewahrer’ (R1895: 125); ‘mühürdar’ (T2002: 160); ‘der
Siegelbewahrer’ (R1897: 175); ‘damgacı, damga vuran, mühürdar’ (O41:
104); ‘hranitel’ peçati’ (M51: 43); ‘seal-keeper’ (T68: 374); ‘hranitel’ peçati’
(A71: 363); ‘damgacı’ tamga ‘= Skr. mudra. mühür, damga, elin ve
parmakların sihirli tavır ve hareketi’ (G88: §296); ‘mühürdar’ (T88: 16);
‘möhürdar, damga (möhür) sahlayan, damga çeken (yazan)’ (R-M93: 376);
‘mühürdar’ (T95: 110). Bu meslek adıyla ilgili olarak Clauson ‘the official
title of an officer whose duties related to the tamga’ (EDPT 505b); DTS ise
‘hranitel’ peçati’ (DTS 530a) anlamlarını vermistir. Tamgaçı kelimesi
Türkçenin diger tarihî dönemlerinden Karahanlı döneminde Kutadgu
Bilig’de geçmistir. KB 4046: tamgaçı ‘mühürdar’ (Arat 1979: 420). Altın
Orda yarlıklarında da tamgaçı kelimesi ‘gümrükçü’ anlamıyla verilmistir
(Özyetgin 2005: 55).

  Fiilden isim yapan ek -gA eki Türkçenin her döneminde sıkça
kullanılmıstır. *tam- fiilinin de tamtul- ‘tutusmak, alev almak’; tamtur-
‘tutusturmak’ ve tamug ‘cehennem’ ile de ilgisi oldugunu düsünmek
mümkündür (G88: §296). *tam- ‘yakmak’ anlamında bir fiil olabilir. Bu
varsayımla tamug’un da Sogdca oldugunu düsünmek için hiçbir sebep
bulunmamaktadır. Kaldı ki tamug ‘cehennem’ kelimesi de ‘yakma’ ve
‘yanma’ ile ilgilidir.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
Sayfa: [1] 2
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

|Harita | Arşiv | 1 | 2 | 3 | 4 | XML | Rss
PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.20 | SMF © 2006-2009, Simple Machines

Google'a ekle
BOZKURT FM*
XHTML 1.0 Uyumlu! Dilber MC teması HarzeM tarafından
Bu Sayfa 0.071 Saniyede 22 Sorgu ile Oluşturuldu (Pretty URLs adds 0.01s, 2q)


Türkçü Turancı Otağ
Otağımıza üye olarak Türklüğe ve Türkçülüğe katkıda bulunabilirsiniz.
10 saniyede üye olmak için tıklayın.