Eski Türk Kültüründe Renk Kavramı
Türkçü Turancı Otağ, Kurt ini
 
*
Esenlikler, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. 01 Nisan 2020, 13:28:06


Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Otağ Kuruluş Tarihi: 10 Ekim 2008


Random Image
Sayfa: [1]
  Yazdır  
Gönderen Konu: Eski Türk Kültüründe Renk Kavramı  (Okunma Sayısı 9327 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« : 25 Ekim 2010, 21:34:11 »

ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDE RENK KAVRAMI
Özet: Her kültürde renkler, farklı anlamlar taşımıştır. Eski çağlardan
günümüze kadar Türk kültüründe renk kavramını etnolojik, kültürel ve
sosyolojik yönden incelemeyi amaçlayan bu çalışmada konu mitoloji;
efsane, destan, hikâye; Türk lehçelerindeki renk anlayışı, coğrafya,
bayrak, giyim-kuşam, kullanılan çeşitli eşyalar ile Gagavuz, Saha, Özbek,
Kazak, Kırgız ve Afgan Türkleri’nin nevruz kutlamalarındaki birtakım
uygulamalarına yer verilerek sınırlandırılmış ve renklerin anlamları,
sembolik değerleri ve renklere yüklenen çeşitli mânâlar tasvirî bir yöntemle
ele alınmış ve değerlendirilmiştir.

 Etnolojik ve kültürel mânâda Türk kültüründe renk kavramını ortaya koyabilmek
için Eski Türkçe döneminden başlayarak mitolojiye, efsanelere, destanlara,
hikâyelere, ilk yazılı kaynaklardan Köktürk yazıtlarına, Yenisey yazıtlarına,
Uygur ve Karahanlı dönemi eserlerine başvurmak bir zorunluluk olarak
ortaya çıkar. Bu nedenle Oğuz Kağan, Dede Korkud, Köroğlu, Manas,
Koblandı/Koolandı Batır, Maaday Kara gibi Türk dünyasını yakından ilgilendiren
çeşitli destanları dikkate almak gerekir (Nerimanoğlu 1996: 64-65).
Türk kültüründe renk kavramını yeterli bir şekilde ortaya koyabilmek için
çeşitli coğrafi unsurlar, kıyafetler, kullanılan eşyalar da etnolojik, sosyolojik
ve kültürel mânâda bizim için önemlidir. Çünkü, Türklerin renklerle ilgili
davranışları, eski çağlardan günümüze kadar günlük hayatlarına, ayinlere,
savaşla ilgili çeşitli uygulamalara, kültürel dokuya; bayram törenlerine ve
merasimlere, kullanmış oldukları çadır, bayrak, elbise vb. araç ve gereçlere,
Türk dünyasının millî bayramlarından Nevruz kutlamalarına doğrudan yansımıştır
(Seyidov 1988: 33).

Mitoloji, Egemenlik ve Renkler
Altay Türklerine ait Yaradılış destanında tanrı Kara Han (Kayra Han) güç
sahibi olarak karşımıza çıkar. Gök tanrının Ak Han, Kızıl Han, Sarı (Kara)
Han, Yeşil Han adlarında dört oğlu vardı. Yakut Türklerine ait Yaratılış destanında
Ürüng-Ayıg-Toyon denilen Yakutların en büyük Tanrısının adı Be-
yaz-Yaratıcı-Tanrı veya Beyaz-Yaratıcı’dır. Bu efsanede geçen Ak-Ene veya
Ak-Ana ya da Ürüng-Ayğsıt ise Beyaz Kadın Yaratıcı’dır (Ögel 1998: 430,
431, 444). Altay Türkçesinde ak “cennet” Manasına geliyordu. Cennette
oturan tanrılara Aktu yani Aklılar; “rengi ve ruhu bembeyaz olan” deniyordu.
Bunlar Süt-Ak Göl’ün yani süt renginde olan göllerin bulunduğu göğün
üçüncü katında oturuyorlardı (Ögel 1998: 571).
İyilik tanrısı ve Yakutların güzellik tanrıçası Ayzıt gökten gümüş tüylü beyaz
kısrak suretinde yere iner, bir çocuk doğacağı zaman tarla, çiçek ve yemiş
perileriyle birlikte lohusanın yanına gider, Ak Göl’den (Ak Deniz, Süt Denizi,
Süt-Ak göl) aldığı bir damla sütü çocuğun ağzına damlatır ve böylece ruh
bedene girmiş olurdu (Ögel 1995: 365, Ögel 1998: 103). Başında ak bir
kalpak, omuzlarında ak bir atkı ve ayaklarında siyah bir çizme olduğuna
inanılan Ayzıt adına düzenlenen Ayzıt Bayramı’nda yazın yapılan törenleri
beyaz elbise giyinmiş Ülgen’e bağlı Ak Şamanlar idare eder ve ormanda
yapılan bu törene kadınlar katılmazdı. Kadınların da katıldığı kışın yapılan törenleri
ise siyah elbise giyinmiş Erlik’e bağlı Kara Şamanlar idare ederdi (2002:
287).
Türklerin en eski inançlarında yer alan al ruhu veya al ateş adı verilen ateş
tanrısı ise koruyucu bir ruhtu (Ögel 1995: 516, Genç 1996: 41). Yakut, Altay,
Yenisey Türklerinin inançlarında rastladığımız ve izleri bugün Anadolu’da
görülen Al ruhuyla ilgili olarak Albastı, Alkarısı, Albız/Albıs, Almış, Abası
gibi kelimelere rastlarız. Al bastı, Kara Albastı ve Sarı Albastı olmak üzere
ikiye ayrılır. Lohusa kadınlara kötülük yaptığına inanılan bir ruhtur (Ögel
1998: 69, 300). Bu nedenle lohusa yatakta iken başına beyaz yaşmak ve
kırmızı tül bağlayıp kırmızı altın takarlar, kırmızı şeker hediye ederler. Bazen
de bunun tam tersi olarak lohusa kadına kırmızı hiçbir şey göstermezler ve
tedavi için alazlamaya başvururlar (İnan 1987: 259, 260, 261, 264). Bununla
ilgili olarak Türk hurafelerinde ruhların ak, kara, sarı ve kuba-esmer denilen
renklerde olduğuna inanılırdı (İnan 1987: 265).
Türk mitolojisinde hayır ilahı Ülgen’in koruyucu ruh olarak kabul edilen yedi
oğlundan birinin adı Yaşıl’dır. Yaşıl Kağan’ın bitkilerin yetişip büyümesinden
sorumlu olduğuna inanılırdı (Genç 1996: 41, 42). Tanrı Ülgen’in kızlarına ise
Ak Kızlar deniyordu (Ögel 1998: 571).
Türk mitolojisinde kapıları altından bir saraya ve altın bir tahta sahip olan ve
Yakutlar tarafından Ak Toyun da denilen ve kendisine beyaz at kurban edilen
Tanrı Ülgen’in tahtı, nasıl devletin, ülkenin ve dünyanın merkezi olarak
algılanmış ise, sarı renk de merkez ve hükümranlığın sembolü olmuştur
(Genç 1997: VIII, 31, Kırımhan 2001: 110). Örneğin; Oğuz Kağan destanında
kağanlık sembolü “Altunlug bel bağı”dır. Cengiz Han’da bu, bez veya
ipek üzerine yapılmış altın bir kuşaktı (Ögel 1991: 364). Altının rengini,
merkezin hâkimiyetini ve gücü ifade eden sarı, tarihte Türklerin sıkça kullandığı
renklerden biri olmuştur. Öyle ki Türk sarısına “Altın Sarısı” denilmiştir.
Buna karşılık sarı, Türk kültüründe aynı zamanda felaketin, kötülüğün, hastalığın,
yabancılığın, düşmanlığın ve nefretin de simgesi olmuştur (Bayat 1993:
52).
Oğuz Kağan Destanı’nın islamiyet öncesi rivayetinde Ay Kağan tarafından
dünyaya getirilen Oğuz Kağan’ın yüzü (önglüki çeragı) gök; ağzı ateş gibi
kızıl; gözleri ela (al); saçları ve kaşları kara’ dır (Kaplan 1958: 148, Sertkaya
1992: 15, Bayat 1993: 14, Ögel 1995: 6, Ögel 1998: 115, 133, Doğan
2002: 310). Bütün bu özellikler Oğuz Kağan’ı kutsallaştırır. Mitolojik bir unsur
olarak Manas da doğduğunda gözleri kıpkızıl, yüzü gömgök, vücudu
apak, kemiği bakır gibidir (Ögel 1995: 8, Ögel 1998: 136, 498). Oğuz Kağan’ın
gözünün kırmızı olması alpliğine işarettir. Zira Anadolu’da çok eskiden beri
kullanılan gözü kanlı deyimi “hiçbir şeyden yılmayan, hiçbir şeyden korkmayan
atak, cesur kimse” manasına gelir (Sertkaya 1992: 15).
Oğuz Kağan’ın gözlerinin ela veya bazı kaynaklarda al olarak ifade edilmesi
ise bahadırlığının işaretidir. Alplerin fiziksel yapıları diğer insanlara göre farklılık
gösterirdi. Aynı şekilde destan boyunca gök renkli bozkurt gibi tarif edilen
Manas’ın da doğduğunda gözlerinin kızıl, yamanlığın ve savaşçılığın
simgesi olarak sağ avucunda koyun ciğeri büyüklüğünde kara kan pıhtısı
olduğu; Cengiz Han’ın ise sağ elinde aşık/saka kemiği kadar bir parça kanla
doğduğu rivayet edilir (Ögel 1995: 6, Ögel 1998: 498, Köksal 2002: 585).
Manas destanının kahramanlarından Kançora’ya elinde kan tutarak,
Külçora’ya ise avucunda kül tutarak doğdukları için bu isimler verilmiştir
(İnan 1987: 116, 119, 146, 235, Ögel 1995: 584, Ögel 1998: 500, 536). Bu
aslında bir Türk geleneği olmayıp Hint mitolojisinden gelme bir motiftir (Ögel
1995: 584, Ögel 1998: 500, 501). Altay efsanelerinde Tanrı tarafından gönderildiğine
inanılan gözleri ateşli çocuklar görürüz. Çünkü, kan ve kanı sembolize
eden kırmızı aynı zamanda gücün, iktidarın, hâkimiyetin ve devlet
kurmanın sembolüdür (Bayat 1993: 14).
Altay ve Sibirya destanlarında da gözleri ateşli ve göğsünde alev yanan çocuk
motiflerine rastlarız (Sertkaya 1992: 15, Ögel 1998: 137). Altayların
Maaday Kara adlı destanında Maaday Kara’nın oğlu ve destanın asıl kahramanı
Kögüdey-Mergen de tıpkı Oğuz Kağan gibi olağanüstü davranışlar
sergiler. “İki kemiğinin ortasında parmak izi şeklinde kara bir ben vardı, göğsü
baştan aşağa saf altın idi. Sırtı baştan aşağa saf gümüş idi… Sol elinde
sımsıkı tutmuştu dokuz yüzlü kara taşı. Sağ elinde sımsıkı tutmuştu yedi yüzlü
boz taşı…” (Demir 2001: 56). Manas’ın Ak Kula ata bindiği ve ak zırhlı bir
elbise giydiği bilinmektedir (İnan 1987: 147). Kazaklara ait Koblandı/Koolandı
Batır destanında ise destan kahramanının yüzünün, kolunun ve süngüsünün ak
renkte olduğu görülür (Nadirof 1996: 298).
Oğuz Kağan’ın birinci eşi gökten bir gök ışık içerisinde iner. Güneşten ve
aydan daha parlaktır. Alnında ateşli ve parlak bir beni vardır. Bu ben Demir
Kazık (kutup yıldızı) gibidir. Oğuz Kağan’a Gün, Ay, Yıldız adlı üç oğul doğurur.
Altay Buçay destanında da kahraman Gök, Güneş ve Ay’ın kızları ile
evlenir (Bayat 1993: 24). Oğuz Kağan’ın bir ağacın kovuğunda rastladığı
ikinci eşinin gözü gökten daha gök’tür (Bayat 1993: 148). Oğuz Kağan’a
Gök, Dağ ve Deniz adlı üç erkek çocuk doğurur.
Tan yeri ağarınca Oğuz Kağan’ın çadırına güneş gibi bir ışık girer ve bu ışıktan
gök tüylü, gök yeleli büyük bir erkek kurt (kök tülüklüg kök çallug bedik
bir irkek böri, yılkı yallı gök bürü) çıkar (Doğan 2002: 310). Gök kurt Tanrı’nın
alâmet ve habercisi, kurtarıcı (Oğuz ve Kıpçaklarda), ata (Çiğil, Yağma,
Karluk boylarında), koruyucu olarak askerin önünde yürür ve yol gösterir
(Bayat 1993: 42, 47). Oğuzlar, Altaylar ve Sibirya Türkleri Kök Börü/Böri
(Boz Kurt) yerine daha çok Ağ Börü’yü kullanmışlardır. Kök Böri’nin Moğollardaki
adı Şira Nogay (Sarı Köpek)’dır. Alankova her ayın on dördünde
gece aydan gelen bir ışıktan olma Şira Nogay’dan hamile kalır (Sertkaya
1992: 15).
Oğuz Kağan Destanında kök/gök kelimesinin yüce; mavi, boz gök manasına
geldiğini ve aynı zamanda özel isim olarak da kullanıldığını görürüz (Doğan
2002: 309). Bozkurda ise Türk mitolojisinde gök, boz, ala, ağ ve sarı gibi
renkler yakıştırılmıştır. Çağdaş Türk lehçelerinde bazı renkler birbirine çok
yakın olmakla birlikte aralarında kullanım farklılığı söz konusudur. Örneğin;
Türkçe olan al ve kızıl kelimeleri ile Arapçadan dilimize geçmiş olan kırmızı
sözcüğü birbirlerinden farklı kullanımlara sahiptirler.
Gök rengi Türk lehçelerinde boz, bozumtul, çal (kır) bazen ala kelimesiyle;
boz ise göyümtül, yaşıl, çemen, otlag kelimeleriyle karşılanmıştır (Bayat
2002: 523). Böri kelimesi aynı zamanda gök yüzünün rengini karşılayan
bozun karşılığıdır ve Moğolca gök rengi demektir (Bayat 1993: 53, 54, Ögel
1995: 111, Ögel 1998: 43). “Türkçede boz renk, Avrupalıların gri rengine
karşılıktır. Gri rengin ise koyudan açığa doğru pek çok tonları vardır. Moğolca
metni tercüme eden Çinli yazar, bu kurdun rengi için ‘Gök renginde kurt’
demiştir. Bu renk daha ziyade mavi-gri bir renktir.” (Ögel 1998: 575). Bu
bağlamda ak, boz, mavi ve ala renklerinin Gök Tanrı inancı ile ilgili olduğu
bir gerçektir (Bayat 2002: 523).
Orhun Abidelerinde Kültigin’in Boz ata, Bayurku ak ata, Başgu boz ata, AlpŞalçı
ak ata, Ögsüz ak ata, Kedimlig toru ata, Azman ak ata, Az yağız ata
bindiği görülür (Yılmaz 2003: 128-129, User 2009: 217-218). Türk destanlarında
meşhur atlar daima renkleriyle anılmış ve Türk büyüklerine atının ren
gine göre ad verilmiştir (Ögel 1991: 451). Oğuz Kağan alaca (kaşka) bir ata
(çokurdın aygır at) biner. Dede Korkud Hikâyelerinde Konur atın, Boz aygırın
yanında Ak/Ağ boz at, Boz at, Al aygır, Yelisi Kara Karlık at, Kara aygır,
Duru aygır, Alaca at, Tepel Kaşga aygır, Ak bedevi at, Gök bedevi at, Karagöz
at gibi adlandırmalara başvurulduğunu görürüz (Nerimanoğlu 1996: 73,
Yılmaz 2003: 129).
Dede Korkud kitabında büyük kahramanlar bindikleri atla anılırlar. Örneğin;
Kongur atlu Kazan, Kazan Bey’in inagı boz aygırlu Böyrek gibi (İnan 1987:
182). Bey Böyrek’in atının adı Benli Boz’dur. Dede Korkud hikâyelerinde iyi
cins Türk atı için kara kazılık at ifadesine rastlarız (Ögel 1991: 445). Moğollarda
Teptengeri adlı Moğol kâhini boz bir ata biner, göğe çıkar, dolaşır dönerdi.
Hızır’ın kır veya boz atı kanatlıydı. Manas destanında adı geçen
Akbudan, Akkula gibi isimler de bu türdendir. Manas’ın Ak Kula adını taşıyan
ve destanda yüz sayfa tasvirine yer verilen Ak Boz/Buz, Bay Böyrek’in
Deniz Kulu ve Boz Aygır’ı sayılı meşhur atlardandır (İnan 1987: 111, 116,
Ögel 1998: 304).
Güney Sibirya’da, Çungarya bozkırlarında yaşayan Baraba Türklerine ait
Jestey Möngkö masalının kahramanı Jestey Möngkö’nün bir diğer adı da
Kahverengi Yeleli Alacalı Atlı Jestey Möngköy’dür (Hyo-Joung Kim 2004:
44). Kırgızlara ait Ayman Çolpan destanında Kötübar’ın atının adı Küre’dir
(İnan 1987: 184). Türk destanlarında ve halk edebiyatında en çok kır ata yer
verilmiştir. Anadolu’da atlara özgü kır renginin demir kırı gibi daha pek çok
tonuna rastlamak mümkündür (Ögel 1991: 400). Köroğlunun kır veya kır
renkli bir atı vardı. Battal Gazi’nin atının adı Div-zâde Aşkar’dı (Boratav
1931: 60).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #1 : 25 Ekim 2010, 21:34:58 »

Mitoloji, Egemenlik ve Renkler
Eski Türklerde açık renkli, beyaz veya boz renkte üç yaşındaki atlar Tanrıya
kurban edilirdi. Kurban edilen atlar genellikle ak-boz kısrak veya alnı akıtmalı
kısrak olurdu. Örneğin; Manas’ın kahramanları mutlaka alnında beyaz noktası
veya akıtması olan kısrak kurban ederlerdi. Kağanlar genellikle ak veya
boz renkte atlara binerdi (İnan 1987: 133, 136, 141, 145, Bayat 1993: 157).
Kuzey Türk destanlarından başlamak üzere Dede Korkud’a kadar süregelen
bu ak-boz at deyişi Türk kültür düşüncesinde adeta kök salmış ve yaygın
olarak kullanılmıştır (Ögel 1991: 399).
Hıtaylarda beyaz ata binilerek beyaz tilki avına çıkıldığı, beyaz atla beyaz
öküzün Gök tanrıya kurban edildiği ve Çin imparatoruna nadir ve değerli
oldukları için hediye olarak geyik, kurt, tavus ve kaplumbağa gibi hayvanlardan
daha çok beyaz renklilerin tercih edildiği görülür (Ögel 1998: 550).
Oğuz Kağan’ın bakanlarından Uluğ Türük/Türk, ak sakallı, kır saçlı, tecrübeli,
kâhin özelliklerine sahip biriydi (Kaplan 1958: 139). Ak-boz atlı Aksakallı
Ata büyüklüğü, tecrübeyi, yaşlılığı, aklı ve bilgeliği simgeliyordu. Rüyasını
Oğuz Kağanla paylaşan Ulu Türk’ün bu davranışı şamanlara özgü bir davranıştır
(Bayat 1993: 58). Irkıl Hoca ve Manas destanında Kara Tölek (Kara
Falcı) aynı konumdadır (Bayat 1993: 60). Dede Korkud destanında Aksakallı
rolüyle karşımıza çıkan Dede Korkud veya Korkut Ata, Kazaklarda aynı zamanda
şamanların hamisi ve kopuzun atası olarak karşımıza çıkar (Bayat
1993: 61). Türk mitolojisinde bir de şamanist Altay ve Sibirya masallarında
karşımıza çıkan Göksakallı veya Aksaçlı ihtiyar motifi vardır (Köksal 2002:
593-594). Bilge Tonyukuk, Korkut Ata tiplemeleri ve Manas’da geçen
Göksakallı vezir (Mengdi-Bay) de bu bağlamda Göksakallı veya aksaçlı ihtiyar
olarak düşünülebilir. Kırgız masallarında da Hızır genellikle Göksakallı
olarak isimlendirilmiştir (Ögel 1998: 134). Yine Manas destanında mezarla
ilgili olarak Ak-saray ve Gök-saray ifadelerinin kullanıldığını görürüz. Burada
geçen gök kelimesi Göksakallı, Gökkurt, Göktürk kelimelerinde olduğu gibi
kutsal bir renk ifade eder (Ögel 1998: 513).
Ülkesini oğullarına paylaştıran Oğuz Kağan büyük bir kurultay toplar. Sağ
yanına kırk kulaç direk diktirir, üstüne bir altın tavuk koyar, altına bir ak koyun
bağlar. Sol yanına kırk kulaç direk diktirir, üstüne bir gümüş tavuk koyar,
dibine bir kara koyun bağlar. Sağ yana Bozoklar, sol yana Üçoklar oturur
(Kaplan 1958: 141, Bang ve Rahmeti 1970: 1-29, Ögel 1998: 127). Oğuzlarda
kağanın sağ tarafında tacın, tahtın varisi, solda ise baş kumandan otururdu.
Dolayısıyla Bozokları temsil eden ve gökten inen mavi renkli ışığın içerisinden
çıkan Oğuz’un ilk eşinden doğan Gün, Ay ve Yıldız’ın sağda oturmaları
yüksek bir konumda olduklarının işaretidir (Bayat 1993: 164).
Oğuz Kağan destanında mavi, kızıl, al, ak, kır, ela, kara gibi renkler ön plana
çıkar. Oğuz kağanın yüzünün mavi olması, birinci eşinin gökten inen mavi bir
ışıktan çıkması, ordusuna kılavuzluk eden kurdun mavi renkte olması kutsallıkla
ve tanrıyla bağdaştırılabilir (Heyet 1996: 59). Çünkü mavi genellikle gök
rengi olarak kullanıldığı için Tanrı’nın ululuğunun ve yüceliğinin bir göstergesi
olarak kabul edilmiştir. Bunun yanında Türk kültüründe gök, semavî bir
kavram olarak; Gök Tanrı, gök kurt (Bozkurt), gök boynuzlu keçi, gök öküz,
gök Türk, gök yüzlü Oğuz şekillerinde karşımıza çıkar (Bayat 1993: 52).
Yakut, Altay ve Manas destanlarında gök renginin sembolize ettiği değerler
aynıdır (Bayat 1993: 53).
Oğuz Kağan’ın oğullarının altın bir yay bulması, devlet yapısı bakımından
hükümdarlığın, merkezin gücüyle açıklanabilir. Oğuz Kağan’ın altın kemere
sahip olması da bu mânâdadır (Bayat 1993: 145).
Destandan halk hikâyesine geçiş devresi ürünlerinden Dede Korkud Hikâyeleri’nde
ise kara, ağ/ak/ağca, al/ala, kızıl/kırmızı, boz, gök, sarı renkleri hâkimdir.
Kara ise tartışmalı bir renktir, bir taraftan karanlık güçler, suç ve kötü
lük olarak değerlendirilirken, bir taraftan da sadakat, sebat, dayanıklılık,
ihtiyat, bilgelik ve güvenilirliğin simgesi olarak görülmüştür. Diğer renklere
göre daha fazla kullanılan ve büyüklük, yükseklik, başatlık, bedbahtlık
(Dilaçar 1988: 15) içeren kara rengiyle ilgili olarak kara koyun yahnisi, koyun
yününden yapılan kara keçe, keçe ile kaplanan kara otağ, misafirin altına
döşenen kara keçe, kara Dervend, kara kaygulu, kara ahşam, kara koç at,
kara süzme gözler, kara bağır, kara gün, kara bulut, kara saç, kara kaş, kara
sakallu, yilisi kara kazıluk at, kara şiven, kara tonlu derviş, kara çekik gözler,
kara baş, kara polad öz kılıç, kara kaplan, kara ölüm, kara tağ, kara touz,
kara buğa, kara buğra, kara inek buzağusu, kara pusarık (koyu renkli duman),
garalı göylü otag, kara dinli/donlu kâfir (Hristiyan keşişler) gibi adlandırmalara
başvurulduğunu görürüz. Kâfirlerin evleri için ise “Kara tonguz
damı” ifadesi kullanılır (Heyet 1996: 57). Kâfirler ve dervişler genellikle
kara tonlu, Oğuzlar ağ tonlu olarak nitelendirilirler. Matem esnasında Oğuzlarda
ağ ton çıkarılır kara ton giyilir. Beyrek öldüğünde Ak-Boz atının kuyruğu
kesilir, kırk elli yiğit ak giysilerini çıkarıp gök sarınırlar, sarıklarını yere
vururlar, nişanlısı Banıçiçek de ak kaftanını çıkarıp karalar giyer (İnan 1987:
470). Oğuzlar, Kazaklar ve Kırgızlarda atın kuyruğunun kesilmesi aynı zamanda
yas belirtisidir (Zaripova Çetin 2009: 90). Bunun gibi Beyrek öldükten
sonra çadırının kara ve gök renklerle örtülmesi de matemi simgeler
(Seyidov 1988: 35).
Dede Korkud hikâyelerinde Oğuzların başlarına sarık sardığı, kâfirlerin ise
kara şapka giydikleri ve Oğuz beylerinin kulaklarına alp ve yiğit olmanın
sembolü olarak altın küpe taktıkları görülür (Kaplan 1958: 157, Ögel 1991:
367). Dede Korkud hikâyelerinde saadeti temsil eden ağ/ak/ağca rengiyle
ilgili olarak ak otağ, ak meydan, ak elbise, ak gümüş, ak tağ, ağ yüz, ağ alın
(temiz, iyi insan, saf kişi), ağ sakallu kocalar, ağ koyunlar, ağ pürçekli, ağ
kaftan, ağ sunkun kuşu, ak/ağ eller, akça yüzlü, ağ boz at, ağ otağ, ağça koyun,
ağça ten, ağçam yüzlü, ağca koca gibi adlandırmalar karşımıza çıkar.
Hikâyelerde ak bürçekli ana ifadesi de sıkça tekrarlanır.
Bayındır Han bir yere ağ otağ, bir yere kızıl otağ, bir yere kara otağ kurdurur.
Kimin oğlu kızı yoksa kara otağa alınmasını, altına kara keçe döşenmesini,
önüne kara koyun yahnisinden konulmasını emreder. Oğlu olanın ak otağa
alınmasından, ak rengin erkek çocuğunu; kızı olanın kızıl otağa alınmasından
kızıl rengin kız çocuğunu; çocuğu olmayanların yani bedbahtların kara otağa
alınmasından, kara rengin bahtsızları sembolize ettiğini anlarız (İnan 1987:
173, Zhussipbayev 2001: 34). Beyrek’in beşik kertmesi nişanlısı Banı Çiçek
kızıl otağda oturur. Beyrek esir olduğu ve ölüm haberi geldiği zaman matem
belirtisi olarak ak çadır terkedilerek kara çadıra geçilir (Kaplan 1958: 149).
Kan Turalı kırk yiğidi ile Trabzon tekfurunun kızını istemeye gittiğinde kendi
sini ağırlamak için ak çadır dikerler ve altına ala halı döşerler (Kaplan 1958:
151).
Dede Korkud hikâyelerinde en çok sevilen renk, ergenliğin, mutluluğun ve
muradın simgesi olan kırmızıdır (Ögel 1991: 385). Banı Çiçek’in otağı ve
Beyrek’in giydiği güveyilik kaftan, kırmızıdır. Aynı şekilde Kazak, Kırgız hikâyelerinde
kızıl kaftan; eski Başkurtlarda ise kızıl cepken, güveylik alameti
olarak karşımıza çıkar (İnan 1987: 189). Banıçiçek’in Yalançıoğlu Yaltaçuk’la
düğünü olurken giydiği gelinlik kaftan da kırmızıdır. Dolayısıyla kırmızı renk,
Oğuzlarda olumluluğun simgesidir ve gelin/güvey elbiselerinde ve otağlarda
kullanılır. Beylerden bir çoğunun çadırı ve evi aladır (Kaplan 1958: 149,
Yılmaz 2003: 134-135). Yine güzellik unsuru olan yanağın rengi, duvak,
şarap ve şarabın keskini al renklidir. Deli Dumrul, kılıç ile üzerine yürüdüğünde
al kanatlı Azrail güvercin olur ve pencereden uçar gider (Kaplan 1958:
150). Kız çocuğu olanların gireceği otağın rengi kızıldır. Develerin tüyü kızıldır.
Bay Püre’nin evine şiven girince kızı, gelini ak ellerine kızıl kına yakmaz
olurlar. Beyrek’e nişanlısından ergenlik bir kırmızı kaftan gelir, Beyrek giyer.
Oğuz Türkleri’nde güveyiler, nişanlılar kırmızı/kızıl kaftan giyerken bekârların
beyaz kaftan giydiği görülür (Heyet 1996: 58, Yılmaz 2003: 136).
Hikâyelerde al/ala/alaca rengiyle ilgili olarak al kanatlı Azrail, al aygır, al duvak,
al yanak, al şarab, al şarabun itisi, al duvaklı gelin, ala göz (ela göz), ala
tağ, ala geyik, ala şayvan, ala kollu, ala evren, ala gözlü kız, ala yılan, ala at,
ala kaz, alaca kaz, alaca at, alaca atlu karaca kâfir, alça kan, alça kopuz; kızıl/
kırmızı rengiyle ilgili olarak kızıl otağ, kızıl deve, kızıl kaftan, kızıl kına, kızıl
altun, kızıl yanaklı, kızıl ala gerdek, göksi kızıl dügmeli kâfir kızları, kan yaş,
kırmızı otağ, kırmızı kaftan gibi adlandırmalara rastlarız. Boz rengiyle ilgili
olarak ağ boz at, bozca çayır kuşu; mavi rengiyle ilgili olarak karalı mavili
otağ, göklü, gök sakallı, gök çayır, gök demirli; sarı rengiyle ilgili olarak sarı
elbiseli Selcen Hatun, saru yılan, saru gibi renk ifadelerine başvurulur (Burdurlu
1972, Defne 1988, Sepetçioğlu 1990, Karabaş 1996, Sakaoğlu 1998,
Ergin 1999, Gökyay 2000, Tezcan 2001, Ertop 2002, Sakaoğlu ve Duymaz
2003, Yılmaz 2003).
Kırgızların Ak Koyon (Ak Tavşan) adlı hikâyesinde bir kızın ölen kardeşini
geçici olarak bir yere gizlemesi sonra erkek gibi giyinerek yolda rastladığı iki
hanın kızlarıyla evlenip onları alıp gelişi ve sonunda kardeşini diriltip kendinin
ak tavşan donuna girişi anlatılır. Yine Kırgızların Ak Maktım (Ak Pamuk),
Ak Köbök gibi efsaneleri de önemlidir (Moldobayev 2001: 34).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #2 : 25 Ekim 2010, 21:38:15 »

Türk Lehçelerinde Renk Anlayışı
Şamanizmde gök-ak-kızıl-kara temel renklerdir. Gökhan, Akhan, Kızılhan,
Karahan gibi adlandırmalar da buna örnektir (Kaşgarlı 1984: 32, 35, 40).
Gök Tanrı dinine inanan Türkler için gök mavidir. Şamanlar ululuğu temsil
eden mavi rengi, gök kelimesiyle adlandırmışlardır. Ancak gök rengi aynı
zamanda yeşili de karşılar. Orhun kitabelerinde yeşil karşılığı olarak yaşıl
geçmekle beraber Gök-Irmak isimlendirmesinde gök, yeşil karşılığı kullanılmıştır
(Kafalı 1996: 50). Orhun kitabelerinde yağız yer ifadesiyle kara toprak
kastedilmiştir. Aynı şekilde beyaz ile siyahın karışımından ibaret boz da toprak
rengi olarak karşımıza çıkar (Kafalı 1996: 52).
Göktürklerde al renk aynı zamanda hakanlık simgesidir. Göktürk Kağanı,
Mohan Kağan’ın ve Oğuz Kağan’ın gözlerinin al olması bu mânâdadır (Ögel
1991: 404). “Türk lehçelerindeki çok sayıda renk adları arasında ancak kara,
ak, kızıl, yaşıl (yeşil) ve sarının her yerde yaygın olduğu ve her şey için kullanılabileceği
ifade edilmektedir. Buna karşılık ala, kök, boz ve kır göze çarpan
anlam genişlikleri ile belirli nesneler için sınırlı renk ifadeleridir.” (Özkan
2002: 429).
Destanlar döneminden başlayarak kullanılan çeşitli isimlere bakıldığında
tarihte ak ve kara kelimelerinin yoğun olarak kullanıldığını görürüz. Örneğin;
Ak Han-Kara Han, Kır Han, Gök Han, Kök-Katay, Ak Koyunlular-Kara Koyunlular,
Ak Tatarlar-Kara Tatarlar, Ak Hazarlar-Kara Hazarlar, Ak
Kalmuklar-Kara Kalmuklar, Akşitler, Ak Süyek (ak kemik=asiller), Kara Süyek
(kara kemik=avam, halk), Kara Kırgız, Ak Hunlar, Kara Hunlar, Kara
Boğdan, Kara Bodun, Karahanlılar gibi (Gabain 1968: 107-108, Sertkaya
1992: 12, Kafalı 1996: 49-50, 51). Yine tarihte Altun Orda Hanlığı’nın batı
kanadı Ak-Orda, doğu kanadı Gök-Orda olarak isimlendirilmiştir (Kafalı
1996: 50).
Oğuz Türklerinde, Dede Korkud’da yasın karşılığı beyaz çıkarıp siyah giyinmektir.
Bu nedenle Oğuzlarda, Kırgızlarda, Azerilerde ve Altaylarda ak, gök
ve kara renkleri bazen ayrı, bazen de birlikte matemin, kederin ve yasın
simgesi olmuştur (Seyidov 1988: 35, 48). Bir diğer yas davranışı ise kara
giyinip gök sarınmak şeklinde karşımıza çıkar. Nitekim yas belirtisi olarak
eskiden bazı yerlerde gök bayrak asılıyordu (Ögel 1991: 463). Abdülkadir
İnan’a göre şehit bayrakları beyaz idi (Ögel 1991: 434).
Azerbaycan hikâyelerinde gök renk kederin, matemin belirtisidir. Azerbaycan’ın
Cebrayıl, Sabirabad, Ağdaş, Gence gibi bölge ve şehirlerinde tabutun
üstüne gök ve kara örtülmesi geleneği bugün de devam etmektedir (Seyidov
1988: 36).
Türkmenlerde ak, çok sevilen renklerden biridir. Yolun ak bolsun “yolun açık
olsun veya işin iyi olsun”, ak zat alnıŋa yağşı “beyaz şey kadere iyi gelir”, ak
süyt emen oğlan “sevgiyle, mehirle büyüyen oğlan”, ak öy “bereketli ev,
devletli ev”, aksakal “lider, düşünür”, ak düyäni gördüŋmi? “olan şeyden
haberin var mı?”, ak goynuŋı bermek “63 yaşına yani Hz. Muhammed’in
yaşına geldiğinde beyaz koyun kurban etmek”, ak cüyce dälsin “sen de tam
suçsuz değilsin” gibi ifadelerde bunun örneğini görmek mümkündür. Kara
renk ise Türkmenlerde genellikle olumsuz şeyleri nitelemek için kullanılmıştır.
Maskara, yüzü kara, kara gün, kara yer, kara geyinmek, karabaht, kara ter
olmak gibi (Nurmemmet 1996: 81).
İdil-Ural Tatarları’nda samimi kişi Manasına ak yüzlü kişi, ak gönüllü kişi
tabiri vardır. Ak yol sözü ise sağlığı ve iyiliği anlatır. Ak kilet; yazlık ev, ak
munça; ak hamam, ak ev; misafir evi demektir. Düğünden önce kız tarafından
damada ve akrabalarına verilen hediyeye ise ak veya ak verme, akkel
seki, aklaşu gibi adlar verilir. Kumuk Türkleri buna aklık, Türkmenler akılık
derler. Bunlara ek olarak Tatar edebiyatında ak böri “ak kurt”, akbüz at,
aksakallı kurt motiflerine rastlanır (Nadirof 1996: 297). Tatar Türklerinde
Bäbi Tuyı (Bebek Düğünü: Kundak, minder), Nikah Tuyı (Evlilik Düğünü: Ak
Börkänçek; Ak Duvak, gelini kayınbaba evi eşiğinden geçirmek için kullanılan
minder) ve Däfin Tuyı’nda (Defin Düğünü: Ahirät Külmäge=Kefen) ağırlıklı
olarak aklığı, temizliği, iyiliği simgeleyen ve Tatar Türklerince kutsal renk
sayılan beyaz renk kullanılır (Zaripova Çetin 2009: 57-58, 125, 130). Kereşin
Tatarları’nda kızın çeyizinden düğün yapıldığı gün uygulanan beyaz renkte
olan işlemeli havlu, masa örtüsü vb.lerini sergilemeye Ak Çığaru denir
(Zaripova Çetin 2009: 90). Astrahan Tatarlarında kız damat evi tarafından
özel gönderilen ve nihak şäle denilen beyaz renkte ince şalı örtünür
(Zaripova Çetin 2009: 95). Tatarlarda gelin ve güvey için hazırlanan evin
özel bölümüne Ak Kelät (Ak Otağ) adı verilir (Zaripova Çetin 2009: 96).
İstisna olarak sadece Astarahan Tatarlarında kadınlar siyah elbise giyer, yas
tutarlar ve eğlence olan yerlere gitmezler. Bir yıl sonra yasın bittiğini ilan
etmek için yas tutan kadınlara beyaz kumaş hediye ederler. Aynı geleneğe
Kazaklarda da rastlama mümkündür (Zaripova Çetin 2009: 131). Milli renkleri
açık mavi, beyaz ve sarı olan ve Türkçe konuşan Musevi dinine mensup
Kırım Karaylarında düğünlerde mutlaka sağlık ve mutluluğu ifade eden beyaz
keçe veya post bulundurulurdu (Altınkaynak 2006: 1, 65). Ölüm halinde ise
yere siyah keçe veya deri serilir ve akrabalar bu siyah keçenin üzerine çıkarlardı.
Tabutun üzerine siyah bir örtü örtülür. Yas süresince kadınlar başlarına
siyah örtü örterler ve siyah giysiler giyerlerdi. Aynı şekilde erkekler de siyah
kuşak ve siyah giysiler giyerlerdi. Yasın bittiği yedinci gün tekrar siyah keçe
üzerine çıkarlardı (Altınkaynak 2006: 83, 85, 86). Ana dilleri Türkçe olan
Ortodoks mezhepli Hristiyan Urum Türklerinde ise kadınlar 40 gün veya bir
sene boyunca yas işareti olarak siyah baş örtüsü takarlardı (Altınkaynak
2008: 240).
Gagavuzlara ait türkülerde Gagavuz kızlarının yüzlerinin beyaz, yanaklarının
pembe, kaşlarının ince ve siyah, gözlerinin menekşe (menevişe) renginde
tasvir edildiğini görürüz (Stamova 2007: 61).
Beyaz, siyah ve mavinin özel bir anlamı olan Kazaklarda kara renk soğuğu,
rahatsızlığı, ağır başlılığı; kırmızı ateşi, sıcaklığı; yeşil diriliği, gençliği; beyaz
temizliği, saflığı; mavi göğe bağlı inancı, ebedîliği ve uzun yaşamı simgeler
(Kadaşeva 1996: 95).
Karlı dağlar Manasına ala-dağ “ala-too” tabirini kullanan hayvancı ve köylü
Kırgızlar çakır gözlü ve gözünde leke bulunanlar için közü çekir; sarı kızıl saçlı
insanlar için bıştaktay sarı; çiçek bozuğu veya beyaz benekli fonlar için çaar;
beyaz benekli şeyler için alamık kelimelerini kullanmış ve morarma karşılığı
kök-ala/gök-ala kelimesini tercih etmişlerdir (Ögel 1991: 455-456, 471, 491).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #3 : 25 Ekim 2010, 21:44:46 »

Coğrafya ve Renkler
Şaman inancına göre Şamanizmde koyu mavi doğuyu, kızıl (kırmızı) güneyi,
beyaz batıyı, siyah ise kuzeyi simgeliyordu (Ziyai 2007: 46-47). Hun imparatoru
Mete’nin Çin imparatorunu kuşatırken beyaz atların hepsinin Batı yönünde;
Mavi (kır) atların doğuda; siyah atların kuzeyde; kırmızı yani doru
atların ise güneyde yer aldığını ve ordunun at renklerine göre düzenlendiğini
görürüz (Ögel 1991: 177). Buna göre; Hunlarda “Dinî değeri çok yüksek olan kır
atlar, doğuyu sembolize ederken batıyı, boz atlar güneyi, doru atlar ve kuzeyi de
yağız atlar sembolize etmektedir.” (Özkan 2002: 430).
İ.Ö. 206-İ.S.221 yılları arasında yaşayan Han zamanından beri Çinliler doğu,
batı, güney ve kuzey karşılığı olarak mavi/yeşil, ak, kızıl, kara renklerini
kullanmışlardır. Buna sonradan toprak unsuru orta kavramının ifadesi için
sarı/yaldız rengini eklemişler ve bu sistemi Wu-lun beş dolaşanlar olarak
adlandırmışlardır (Gabain 1968: 107). Bu kozmik görüş Türk ve Moğollar
tarafından da bilinmektedir. Türklerde yön ve renk kavramını
Nerimanoğlu’nun (1996: 72) verdiği bilgilerden yola çıkarak bir tablo ile
şöyle gösterebiliriz:

Tablo 1: 11. Yüzyıla Kadar Türklerde Yönler ve Renkleri
                     Kuzey               Güney              Doğu               Batı

  Hunlar           Kara                   Al                Kır (Boz)             Ak

  Köktürkler  Yağız (Konur)    Doru (Koyu-Boz)    Kır-Boz               Ak

Uygurlar          Kara               Kırmızı           Kök-Yeşil (Mavi)       Ak

Buna göre içerisinde Türk adının geçtiği ilk Türk devleti olan Göktürklerde
kuzey-kara, güney-kızıl (al), doğu-gök (yeşil) ve batı-ak’tır (Genç 1996: 41,
Genç 1997: 5). Göktürk ve Ötüken Uygur Kağanlığı yazıtlarında geçen Ak
Sub, Ak Termel, Kara Sub, Kara Yotulkan, Kök Öng ve Yaşıl Ögüz birer
ırmak adıdır. Kara Köl ise bir gölün adıdır (User 2009: 143, 144, 146, 147).
Yine Altay dağları çevresindeki ırmaklardan bazılarının Ak-Buura, Aksuğ,
Karasuğ, Kızılsuğ; bazı dağların ise Kara Kurum, Karadağ, Kızıldağ, Gök
Dağ, Gökçe Dağ, Akdağ, Akkaya, Boz Dağ, Ak-Boz, Ala Dağ, Kızıldağ,
Kızılkaya, Or Tağ, Kür Tağ gibi adlar taşıdıklarını ve bu adların mitolojiyle de
uygunluk gösterdiğini görürüz (İnan 1987: 50, Ögel 1995: 430, 446).
Karahanlı dönemi eserlerinden Kâşgarlı Mahmud’un Divanü Lûgati’t-Türk adlı
eserinde yer alan ilk Türk Dünyası Haritası’nda ise yönler renklerle belirtilmemiştir.
Haritada kullanılan kırmızı, dağları; sarı, yerleşim yerlerini, kumsal, sahra
ve bozkırları; boz (gri), ırmak ve nehirleri; yeşil, denizleri, siyah ve kırmızı,
coğrafî sınırları ifade eder (Nerimanoğlu 1996: 73, Çitgez 2008: 55-60).
Osmanlı tarihinde Bogdan’ın kuzeyi Kara Bogdan olarak nitelendirilmiştir.
Gök Deniz (Hazar Denizi), Akdeniz, Karadeniz, Karabağ gibi isimlendirmelerde
renklerin ön plana çıktığını görürüz. Gökçedağ, Gökçeada, Gökçedeniz,
Göksu gibi coğrafik isimlendirmelerde de gök kelimesine sıkça yer verildiğini
görürüz. Yine Türkler doğuda bu isimle adlandırılacak deniz bulunmadığı
için büyükçe bir gölün adını Gökçe Göl koymuşlardır (Kafalı 1996: 49). Kızıldeniz
ve Karadeniz gibi adlandırmalarda yalnız Türkler, Bulgarlar ve Yunanlılar
Kızıldeniz’e Akdeniz demişlerdir.
Özcan Başkan (1970: 240, 241, 243) tarafından Türkiye’de yapısında kale,
hisar, konak, höyük ibarelerini taşıyan köy adları üzerine yapılan kapsamlı
bir araştırmada en fazla kara (2500) rengin kullanıldığı, bunu ak (800), gök
(400), sarı (400), kızıl (400) ve boz (200) gibi renklerin izlediği ve genel olarak
kara, siyah, ak, beyaz, boz, al, kızıl, pembe, sarı, yeşil, mor ve gök gibi
renk adlarına yer verildiği görülmüştür. Bayraktar (2005, 2006a, 2006b:
215, 2009: 109, 115) tarafından renklerin anlam ve kavram boyutu üzerine
yapılan çalışmalarda Türkiye Türkçesinde 180 yer adında sarı, 99 yer adında
boz, 42 yer adında kızıl, 40 yer adında kır, 28 yer adında ak, 4 yer adında
kırmızı, 1 yer adında al rengin kullanıldığı tespit edilmiştir. Muğla’daki yer
adlandırmaları üzerine Ali Akar (2006: 54) tarafından yapılan benzeri bir
çalışmada da en çok kara (353), kızıl (153), ak (145), sarı (61), boz (47), gök
(43), akça (38), ala (23) gibi renklerin kullanıldığı belirlenmiştir. Buna göre
Türkçede dağ, tepe, deniz, ırmak, göl ve yerleşim birimlerinin adlandırılmasında
genellikle Türkçe renk adları kullanılmıştır.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #4 : 25 Ekim 2010, 21:46:38 »

Bayraklar ve Renkler
Egemenliğin ve millet olmanın göstergelerinden biri de bayraktır. Bu bakımdan
bayraklardaki renkler, Türk millî düşüncesinde renk kavramının oluşumu
hakkında bize önemli ipuçları verir. Eski Türkler devleti, halkı koruyan koru
yucu ruhun aynı zamanda devlet olmanın işareti olan bayrakta olduğuna
inanırlardı (Bayat 1993: 152). Bayrak rengiyle, şekliyle etnik yapıyı, halkın
düşüncesini, psikolojisini, gelişmişlik seviyesini, devletin ve kağanın gücünü
yansıtan bir araç konumundaydı.
Hükümdarın çadırının karşısındaki bayrak sayısı aynı zamanda devletin
azametini gösteriyordu. Göktürklerin hükümdarlık çadırında dört bayrak
asılıydı. Tarihte dokuz bayraklı Türk ve Moğol hükümdarlarının da olduğu
bilinmektedir (Bayat 1993: 153).
Eski Türklerde şaman törenlerinde ak-kızıl-gök olmak üzere üç bayrak veya
tuğ kullanılmıştır (Ögel 1991: 429). Cengiz Han’ın tuğu ile bayrağı beyazdı
(İnan 1987: 158, Ögel 1991: 377). Göktürklerin bayrağı ise maviydi (maviyeşil
turkuaz karışımı). Manas’ın alplerinin bayraklarının çoğu kızıldı. Nogay
ve Kazak destanlarında da ala ve benekli bayraktan söz edilmektedir. Nogay
destanlarında bayrak yerine al bayrak, sarı tu, ala tu, al calav gibi ifadelerin
kullanıldığını görürüz.
Çin kaynaklarına göre Göktürk ve Uygurlar döneminde kuzeydeki Kırgız
hakanlarının otağında kırmızı bayrak bulunuyordu ve halk, buna saygı gösteriyordu.
Kırgız Türklerinde kırmızı bayrak, yerini 11. yüzyılda yeşil kumaştan
yapılmış bayrağa bırakmıştır (İnan 1966: 71, 75, Köprülü 1992: 248). Uygur
ve Moğollarda Al Kaftan veya Al Damga hakanlık sembolü sayılıyordu. Bu
konuyla ilgili olarak İnan (1968: 265) Türklerin al bayrak kullanmasını al
ruhunun ateş tanrısı veya hami ruh sayıldığı devirden kalma bir hatıra olduğunu
belirtir. Karahanlılarda hükümdarların bayrakları al renkli turuncu ipektendi
(Köprülü 1992: 247). Aynı şekilde Kıpçak ve Kumanların da kırmızı ve
beyaz bayrakları vardı (Köprülü 1992: 248).
Ak renk bazı boylarda matemin belirtisi olmuştur. Örneğin; Kırgızlar ve Kazaklar
savaşırken ak bayrak asarlar ve yas tutan çadırlarda da kara bayrak
olurdu (Ögel 1991: 227). İskender’in cenazesinde de kırmızı, gök, ak ve kara
renkli bayrakların taşındığı bilinmektedir (Seyidov 1988: 36).
Dokuz Oğuzların ve İran-Turan mücadelesinin kahramanlarından
Efrasiyab’ın (Alp Er Tonga) bayrağı siyahtı. Selçuklular, Anadolu Selçukluları
ile Harezmşahlarda ve Abbasoğullarında da hükümdar sancakları ve bayrakları
siyahtı (Ögel 1991: 31, Genç 1997: 28). Harezmşahlarda bayrak ve
çetrlerin siyah olması aynı zamanda bir resmiyet göstergesiydi. Tolunoğulları
ve Gazneliler de bayrak ve hilatlarında siyah rengi tercih etmişlerdir.
Kumuklar bayraklarında Türklerin en çok kullandıkları mavi, yeşil ve kırmızı
renge yer vermişlerdir. Büyük Selçuklu Devleti’nin bayrak ve sancaklarının
tamamı sarı, kırmızı ve yeşil renklerden oluşmuştu. Şia hükümdarları yeşil,
beyaz ve her renk bayrağa sahiptiler (Genç 1997: 46). Saka Türklerinin bay
raklarının kenarında ise sarı, kırmızı ve yeşil üç çizgi mevcuttu (Genç 1996:
48).
Peygamber soyundan geldiğine inanılan Safevî Türkmen devletinin kurucusu
Şah İsmail’in bayrağı yeşil idi (Genç 1997: 28). İlhanlıların Timurlu devletinde
Babür Şah’ın ordusunun sarı, kırmızı bayraklara sahip olduğunu biliyoruz.
Aynı şekilde Memlüklerde ve Candaroğullarında da sarı, kırmızı bayraklar
kullanılmıştır. Anadolu beyliklerinin bayraklarında da kırmızı, beyaz, sarı
ve yeşil renkler görülür. Örneğin; Germiyanoğulları beyliğinin bayrağı kırmızıydı.
Orhan Gazi de savaşlarda kırmızı sancak kullanmıştır (Genç 1997: 19).
Akkoyunlu ve Karakoyunlulara ait bayraklar beyaz olup, ortalarında ak ve
kara koyun resimleri bulunuyordu (Ögel 1991: 391). Osmanlılarda Yıldırım
Bayezid’den beri kullanıldığı tahmin edilen ak alem yani beyaz sancak başta
olmak üzere kırmızı, yeşil ve sarı renkte çeşitli sancak ve bayraklar kullanılmış
ve bu renkler, Osmanlı Devlet Arması’nın yanında pek çok sancak ve nişanda
yer almıştır (Genç 1997: 47, 49, 51). Osmanlılarda saltanat sancaklarının
sayısı başlangıçta dört iken 16. yüzyılda yediye (biri beyaz, ikisi kırmızı, biri
yeşil, ikisi yeşil-kırmızı, biri sarı-kırmızı) çıkmıştır (Köprülü 1992: 252). “Osmanlılar
döneminde padişaha mahsus bayrağın II. Mehmed döneminde ak
olup, II. Bayezid, I. Selim ve Kanûnî devirlerinde de aynı kaldığını çeşitli
kaynaklar nakletmektedir.” (Köprülü 1992: 253). Yavuz Sultan Selim’in
Mısır’ı fethettiği zaman otağının önüne ak ve kızıl olmak üzere iki sancak
diktirdiği ve yine Çaldıran Muharebesi’nde kızıl ve beyaz olmak üzere iki
saltanat sancağına sahip olduğu rivayet edilir (Ögel 1991: 427, Köprülü
1992: 253, Genç 1997: 21). III. Selim ve II. Mahmud zamanlarında kalelere
çekilen Osmanlı bayrağı ise beyaz ay-yıldızlı al bayraktı (Genç 1997: 22). II.
Mahmud Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye ordusuna mahsus olarak üzerinde
kelime-i şehâdet veya fetih âyetleri bulunan siyah bayrak yaptırmıştı. II.
Abdülhamid devrinde kırmızı atlas zemin üzerine etrafı beyaz kılaptanla işlenmiş
bir sancak kullanılırken, 19. yüzyılın ilk yarısında üzerinde hilal ve
yıldız işareti bulunan kırmızı bir sancak Osmanlı bayrağı olarak kullanılmıştır
(Köprülü 1992: 253). Buna göre Türkler eski çağlardan günümüze bayraklarında
beyaz, kırmızı, mavi, sarı, siyah ve yeşil gibi renklere yer vermişlerdir.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #5 : 25 Ekim 2010, 21:48:33 »

Giyim-Kuşam, Eşya ve Renkler
Altay ve Sayan dağları bölgesindeki kazılarda 7. veya 8. yüzyıla ait soylu bir
erkeğe ait mezarda üç kat elbiseye rastlanmış ve en dışta koyu kırmızı ipek,
onun altında yeşilimsi ipek, ve en altta altın sarısı ipek giysinin olduğu görülmüştür
(İnan 1987: 499, Genç 1996: 44, Gömeç 2000: 63).
Eski çağlardan günümüze Türklerin kıyafetlerinde kırmızı, yeşil ve sarı renklerin
hâkim olduğu görülür. Bunlardan özellikle kırmızıyı Türklerin rengi olarak
nitelendirebiliriz. Göktürklerde al kaftan ve cübbe hakanlık simgesiydi. Kızının
adı Al-Altun olan Cengiz Han’ın da al bir kaftana sahip olduğu görülür
(Ögel 1991: 401, 403). Ancak Cengiz Han’ın kaftanın rengi Türk hakanlarınınki
gibi turuncu değil bir çeşit koyu kırmızıydı (Ögel 1991: 407). Karahanlı,
Selçuklu hükümdarlarının bayrakları, tuğları, saltanat şemsiyeleri (çetr), otağları
ve giydikleri çizmeler hep kırmızıydı. Eski Türk çadır ve halılarının nakışları
da hep kırmızı ve sarı renklerden oluşmuştur. Bu sebepledir ki Türk tarihinde
kırmızı, hem saltanatın hem de halkın çok sevdiği renklerden biri olmuştur
(Koca 2002: 55).
Karahanlı ve Selçuklu hükümdarlarının tuğra, otağ ve giydikleri çizmelerin
kırmızı olduğu bilinmektedir (Başlangıçtan Günümüze Kadar Büyük Türk
Klasikleri, Tarih-Antoloji-Ansiklopedisi 1985: 120, Koca 2002: 55). Dede
Korkud’ta Müslüman kızların kırmızı, siyah elbiseler giydikleri görülürken
kâfir kızlarının Selcan Hatun örneğinde olduğu gibi sarı giysi giydikleri görülür
(Ögel 1991: 487).
“Türkün gözü aldadır” sözünün gereği olarak 11. yüzyılda Kaşgarlı
Mahmud’un verdiği bilgilere göre Türk kızlarının “ya al, ya yeşil “ elbise
giydikleri görülür (Ögel 1991: 406). Kaşgarlı Mahmut’a göre hizmet, saygı,
ağırbaşlılık göstermek isteyen kızlar kırmızı giyerken; kırıtmak, cilve yapmak
isteyen kızlar ise yeşil elbise giyiyorlardı (Ögel 1991: 413). Türkler için al,
kutsal ve tanrısal bir renktir. Bu nedenle Oğuz Türkmen boyları börk adı
verilen şapkalarının tepe kısmında Tek Tanrı ve Gök Tanrı inancına bağlı
olarak al rengi kullanmışlardır. Dede Korkud hikâyelerinde gerdek elbisesinin,
gerdek ve hakan otağının kırmızı, gelin duvağının ise al olduğu görülür
(Ögel 1991: 409, 420). Kırmızının Türklerdeki bilinen yaygın adı kızıldır.
Kırmızı, kızılın karşılığı olarak Türkçeye sonradan girmiş bir kelimedir. Kırmızının
çeşitli tonlarını anlatmak için bağırca, bağırza, yağal, yanal gibi kelimelerin
kullanıldığı görülür (Ögel 1991: 417).
Türkmenler göğü tutan al rengin simgesi olarak kafalarına kızıl keçeden yapılmış
külah, baş örtüsü; ayaklarına Ülgen’in sarayının ve tahtının sembolü
olan sarı renkli çizme giymişlerdir (Sümer 1976: III, Ögel 1991: 420, Genç
1996: 43). Bu gelenek bugün efelerin, zeybeklerin, seymenlerin kıyafetine
yansıdığı gibi çeşitli folklorik giysilerde de yaşatılmaktadır. Nitekim Anadolu’yu
gezen Bertrandon de Broqiére, Anadolu’daki Türkmenlerin kızıl börk,
siyah elbise ve sarı çizme giydiklerini yazmaktadır (Ögel 1991: 433). Kırgızlarda
gelinin en kıymetli eşyalarından biri ala kiyiz adı verilen bir çeşit kilimdir
(Karadavut ve Aksoy 2001: 61).
Padişah otağlarının kırmızı olduğu Osmanlılarda vezir, içoğlan başçavuşu,
vezir baş tebdili, vezir tatar ağası, kolbaşı, defter emini, şâtır, saka, aşçı ustası
gibi görevli bazı devlet memurlarının kıyafetleri neredeyse tamamen sarı,
kırmızı ve yeşil renklerden oluşmuştur (Genç 1996: 47).
Beyaz, Türkler için temizlik, arılık, ululuk, yaşlılık, tecrübe, büyüklük ve kutsallık
demektir. Beyaz elbise giyme, Mani dininin bir özelliğidir. Rahiplerin
elbiseleri ile baş örtüleri hep beyazdı (Ögel 1991: 377, Ögel 1998: 87, 555).
Türk mitolojisinde Ak Şaman ve Kara Şaman olmak üzere iki tür şamana
rastlanır. Geçmişte iyi ve aydınlık ruhlar şerefine kansız kurban ve ayin törenlerini
idare eden Ak Şamanlar kuş, geyik ve ayı biçimindeki beyaz elbiseler
giyer, başlarına beyaz kuzu derisinden yapılmış külah takar, uğurlu ve kutsal
olan ak renkli atlara biner ve gökyüzüne çıkmayı sembolize eden hareketler
yaparlardı (Bayat 1993: 56, Ögel 1998: 29, Güngör 2002: 267, Kim 2004:
47, 50). Kara Şamanlar ise kötü ve karanlık tanrıların ruhuna ayinler düzenlerlerdi
(Güngör 2002: 267). Hıtay Efsanesi’nde rüyada görülen Tanrılar,
beyaz elbise giyer ve beyaz çelenk takarlardı. Yine Hıtaylarda törenlere katılan
kabileler, elbiselerini bayraklarının rengine göre seçerlerdi (Ögel 1991:
177, Ögel 1998: 550).
Cengiz Han’ın çadırında ak bayrak dalgalanması ve hükümdarın halktan
ayrılmasının, matemin bir belirtisi olarak savaşa giderken beyaz giymesi,
Malazgirt savaşından önce Alparslan’ın, Balak Gazi’nin, Osmanlılarda I.
Murat ve Fatih Sultan Mehmet’in, üst rütbeli komutanların savaşa giderken
beyaz elbise giyip, beyaz ata binmeleri, yine Türkmenistan’da Göktepe savaşında
Karabatır’ın beyaz elbise giyip, beyaz atla düşmânâ saldırıp şehit olması,
beyaz renkle ilgili geleneksel davranışlardandır (Ögel 1991: 383, Ögel
1995: 93, Heyet 1996: 56, Nurmemmet 1996: 81, Genç 1997: 9).
Kara renk toprak, güç, kuvvet, bazen de keder, yas ve alt tabaka Manasına
gelir. Türk hükümdarlarının tahta çıkma töreninde üzerinde oturacağı seccade
veya halının siyah renkte olması bu bakımdan önemlidir. Bu nedenle olsa
gerek hükümdarlık ifadesi biçiminde değerlendirilen kara renk, 11. ve 13.
yüzyıllarda sıkça kullanılmıştır.
Osmanlılar döneminde Müslümanların ayakkabıları sarı, Ermenilerin kırmızı,
Yahudilerinki ise mavi olarak belirlenmiş ve III. Selim zımmîlerin evlerinin
siyaha boyanmasını istemiştir (Saydam 1999: 194-195).
Ülkemizin muhtelif yörelerinde özellikle Güneydoğu Anadolu bölgesinde
bugün kadın kıyafetlerinde sarı, kırmızı ve yeşil renk sıkça karşımıza çıkar.
Alevî-Bektaşî geleneğinde de bu üç renk kadın kıyafetlerinde yaygın bir şekilde
kullanılır (Genç 1997: 62). Yörüklerin ise ağırlıklı olarak yeşil, mor,
kırmızı, sarı ve pembe rengi kullandıkları bilinmektedir.
Mavi ve yeşil ise günümüzde tarikatlarda yaşatılmaktadır. Tarikatlerin tümü
yeşil renge bağlıdır. “Ulu peygamberimizin ehl-i beyti ve evlâtlarının da alâ
met ve simgeleri yeşil olmuştur; ve bu günde peygamber evlâdı sayılan
seyyidlerin şah ve alameti yeşildir.” (Heyet 1996: 59, Genç 1996: 42). Türk
kültüründe gerek yeşil cübbe, yeşil sarık ve türbelerin genellikle yeşile boyanması
gibi uygulamalardan dolayı yeşil ruhanî bir renk olarak kabul edilmiş
ve genellikle islamiyetin rengi olarak düşünülmüştür (Genç 1996: 42,
Lings 2003: 48).
Hakas Türklerinde padişahlar genellikle kırmızı yüzük takar ve kırmızı tahta
oturmayı tercih ederlerdi. Kazaklarda eskiden henüz evlenmeyen kızlar, kırmızı
takı veya kırmızı başörtüsü kullanırlardı. Kazaklarda gelin olmanın işareti,
beyaz başörtüsüdür. Beyaz, siyah ve kırmızı Kazaklarda aynı zamanda yas
rengidir. Kazak kadını kocası öldüğünde siyah giyinir, kızı ise beyaz elbise
giyer, kırmızı şapka takardı. Oğlu ölen kadın ise beyaz baş örtüsü takardı.
Güney Kazakistan’da erkeklerin bellerine beyaz kumaş parçası bağlamaları
yas belirtisidir (Kadaşeva 1996: 96). Eski Kırgızlarda da beyaz baş örtüsü,
yas alametiydi. Anadolu’da da yas elbisesi olarak beyaz giyinen insanlara
rastlanmıştır (Ögel 1991: 145). Azerbaycan’a bağlı Nahcıvan Özerk Cumhuriyeti’nde
beyaz renk hâlen matem rengi olarak kabul edilmektedir
(Nerimanoğlu 1996: 69). Burada yaslı kadınlar ak tülbentten başörtüsü örter
ve ak renkli elbiseler giyerler. Ak renk matem belirtisi olduğundan uyuyan
çocuğun üstüne ak renkli örtü örtülmez (Seyidov 1988: 27).
Eski Türklerde de rastladığımız Aksakallılar geleneğinin devam ettirildiği ve
ak-kızıl sözüyle saf beyazı kasteden Kırgızlarda geline verilen otağa boz üy
(çadır) deniyordu (Moldobayev 2001: 35). Eski Türkler buna ak otağ veya
ak çadır diyorlardı. Dede Korkud’da ak ev yalnızca temizliği simgelemez,
aynı zamanda erdem dolu ev Manasına gelir. Cengiz Han’ın mezarının yanına
onun hatırasına 5 ak ev yapılır. Manas’ın otağı için ak-otağ, ak-çadır, akev
deyimlerinin kullanıldığını görürüz. Bok-Murun’un otağına ise boz-otağ
deniliyordu (Ögel 1998: 522). Ak ev deyimine Er-Töştük destanında da
rastlarız (Ögel 1995: 28).
İdil-Ural Tatarlarında evli bayanların ak gömlek, ak sitsa (basma) gömlek, ak
alyapkıç (önlük), ak kalfak, ak uka, ak yünşel, ak yavluk, ak perçatka (ak
eldiven) adını verdikleri giysilerde genellikle beyaz rengi tercih ettikleri görülür
(Nadirof 1996: 297). Vambery’nin tespitine göre Türkmenistan’da kadınlar
ve erkekler genellikle kırmızı renkte gömlek giyinmekte ve altına da uygun
kırmızı veya sarı renkte çizme giymektedirler (Genç 1997: 67, Koca 2002:
55). Orta Asya’daki Türk köylü kıyafetlerinde ağırlıklı olarak mavi, kırmızı ve
yeşilin hâkim olduğunu, aynı şekilde Hakas, Başkurt, Kırgız ve Azerî Türklerinin
millî kıyafetlerinde de bu üç rengin kullanıldığını görürüz (Genç 1997:
66, 69). Fransız Hendi de Couliboef De Blocqueville, Türkmen kadınlarının
elbiselerinde daha ziyade kırmızı, sarı ve koyu kırmızı rengin hâkim olduğu
nu bildirmektedir (Nurmemmet 1996: 80). Kırım Türkleri ise 1960’lı yıllara
kadar gömleklerinin veya pantolonlarının üzerine şifa niyetine yeşil ve kırmızı
renkte kemer takıyorlardı. Kemerlerin rengi yaşlı erkeklerde beyaz, orta yaşlılarda
lacivert, gençlerde ise kırmızı, pembe veya sarıydı (Altınkaynak 2008:
262).
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« Yanıtla #6 : 25 Ekim 2010, 21:52:10 »

Nevruz ve Renkler
Osmanlılarda hekimbaşılar her sene Nevruz’da özel bir karışımla hazırlanmış
Nevruziye adı verilen üzerine altın tozu dökülmüş kırmızıya çalan koyu renkte
ve kokulu bir çeşit macun yaparlar ve bunları tüllerle bağlı kâseler içerisinde
padişah, şehzade ve sultanlarla kadın efendilere, veziriâzama ve devletin
ileri gelenlerine sunarak karşılığında çeşitli hediyeler alırlardı (Halaçoğlu
1996: 185, Tepekaya 2002: 605).
Hristiyanlara özgü Paskalya geleneğinde olduğu gibi Iğdır’da Nevruz’da
yumurtaların kırmızıya; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde yeşil, sarı ve
siyaha boyanarak piknik alanına gotürüldüğünü ve yine Mart Dokuzunda
renkli yumurtaların kırılmak suretiyle oyun oynandığını veya çocukların kırmızı
yumurta toplayarak mutlu olduklarını görürüz (Bozyel 1996: 112).
Kars civarında Nevruzda bir evde toplanan genç kızlar ve genç erkekler erkek
bir çocuğu suya gönderirler. Çocuk hiç konuşmadan ve arkasına bakmadan
bir kova su getirir. Evdekiler kovanın içerisine kendilerini temsil eden renkli
iplikler ve iğneler atarlar ve birbirleriyle birleşen iğne ve ipliklerden sahiplerinin
evleneceklerine inanırlar (Tutar 2002: 613).
Yugoslavya’daki Türk gruplarında ve Gagavuz ile Çuvaş Hristiyan Türk
gruplarında, Doğu Avrupa Türk gruplarında Nevruzda, geleneksel olarak bir
gece öncesinden çocuklara sarı kurdele takılır. Nevruz sabahı, bu kurdele
kırmızı kurdele ile değiştirilir. Böylece kötülüğü temsil ettiğine inanılan sarı
renk atılır, yerine sağlığı temsil eden kırmızı kurdele takılarak yeni yıla girilir
(Tutar 2002: 618). Gagavuzlarda Nevruz öncesinde Mart ayının başlarında
küçük çocuklara ve genç kızlara kırmızı yün ipliğinden bilezikler örülür ve
kollarına takılır. Yine küçük çocuklar ve gençler sabah kış aylarında dünyaya
gelmiş işaretlenmiş kuzularının boyunlarına akşamdan hazırladıkları kırmızı ipliği
takarlar. Eğer sürüde alaca bir kuzu varsa nazar değmesin diye ona iki kat kırmızı
iplik takılır (Arnaut 1995: 10).
Saha Türklerinin Nevruz’u olan Isıakh Bayramı’nda genç kızlar ve genç erkekler
tören alanına yarım Ay şeklinde dikilmiş ak ağaçlara dilek tutarken bez
parçası bağlarlar (Deliömeroğlu 1996: 132).
Özbekistan’da Nevruz’un sembolik kahramanı olan Baba Nevruz, baharı
sembolize eden yeşil bir kıyafet giyer. Nevruz Baba’nın Özbekistan’daki adı
Baba Dehkan yani çiftçi babadır (Güzel 1996: 173).
Kazaklarda Nevruz gününde sabah erkenden kalkan Kazak kadınları, güneşe
selam verdikten sonra ilk iş olarak pınarlara yağ döküp ardından yeni dikilen
ağaçlara ak boya sürerler. Kesilen at ve öküzün başı yenildikten sonra Aksakallar
Nevruz duası (bata) okurlar (İbrayev 1996: 190, 193). Hıdırellez ve
Nevruz’un aynı anda kutlandığı Kazaklarda Kızır gecesi yani 22 Mart gecesi
yemek kaplarının hepsine yıl yağışlı olsun diye, süt, ayran kımız gibi süt ve
sütten yapılmış ak renkli yiyecekler konur ve sofrada kırmızı et yemekleri
bulunur (Turan 1996: 342-343).
Aladağlara yerleşmiş olan Kırgızlar bugün resmî tatil olan ve bahar, yeni yıl
veya yılbaşı bayramı olarak nitelendirdikleri Nooruz Bayramı’nı Ala Too
(Kızıl/Kırmızı Dağ) denilen meydanda coşkulu bir şekilde kutlamaktadırlar
(Unan 2002: 31).
Afganistan Türkleri, Nevruz kutlamalarında mezar ziyaretinde Cende adı
verdikleri beyaz, yeşil ve kırmızı renkte kumaşlardan yapılmış bayrakları
göndere çekmekte, aynı uygulamayı Hz. Ali’nin mezarı olan Mezar-ı Şerifte
de gerçekleştirmektedirler. Mezar-ı Şerifte’ki kutlamaya Gülsurh yani “Kırmızı
Gül” denilmektedir (Nazar 1996: 299, 300).

  Köklü bir geçmişe sahip olan Türk kültüründe renk kavramı, geçmişten günümüze
kadar tarihsel, kültürel, demografik, siyasî ve coğrafî gelişmelere bağlı
olarak birtakım değişikliklere uğramıştır. Bunlardan mitolojiyle ilgili olanlar –
Şaman, Kam, Baksı geleneği hariç- geçmişte kalırken, geniş bir coğrafyaya
sahip 220 milyonluk Türk dünyası küreselleşmeye bağlı olarak şehirleşme,
sanayileşme ve modernleşme çabaları çerçevesinde renklerle ilgili bir takım
geleneksel değerlerini korumayı ve günümüze ulaştırmayı başarabilmiştir.
Renk anlayışı yönünden bazı farklılıklara rastlanan Türk lehçelerinde yerleşim
birimi, devlet adı, ırmak, göl ve dağ adlarında renk adlarının kullanımı, bugün
de devam ettirilmekte ve geçmişteki adlandırmaların büyük ölçüde korunduğu
gözlenmektedir. Devlet olmanın göstergelerinden biri sayılan bayraklarda
kullanılan renkler ve yer verilen kimi simgeler kısmî değişikliklerle
birlikte eskiye sadık kalınarak korunmakta ve yaşatılmaktadır. Buna karşılık
giyim-kuşam ve kullanılan çeşitli eşyalardaki renk anlayışında modernleşmenin
bir gereği olarak bir takım farklılıklar göze çarpmaktadır.
Geleneksel halk sağlığı uygulamaları arasında sayabileceğimiz Al basması ve
Nevruz ile ilgili ritüel niteliğindeki bir takım davranışların sürdürülmesi ve
korunması ise Türk dünyasında kültürel bağların kuvvetli olduğunu ve bunların
devam ettirildiğini kanıtlamaktadır.

                   Kaynaklar
Akar, Ali (2006). “Renge Bağlı Yer Adlandırmalarında Muğla Örneği”. Erciyes Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (Prof. Dr. Tuncer Gülensoy Armağanı)
1(20): 51-63.
Altınkaynak, Erdoğan (2006). Tozlu Zaman Perdesinde Kırım Karayları. Haarlem:
Türkistan ve Azerbaycan Araştırma Merkezi.
---- (2008). Urum Folklor ve Halk Edebiyatı. Ankara: Kültür Ajans Yay.
Arnaut, Tudorka (1995). “Gagauzlarda İlk Yaz Bayramı”. Bilge 4: 8-13.
Bang, W. ve G.R. Rahmeti (1970). Oğuz Kağan Destanı. İstanbul: Milli Eğitim
Basımevi.
Başkan, Özcan (1970). “Türkiye Köy Adları Üzerine Bir Deneme”. TDAY. Belleten:
237-251.
Başlangıçtan Günümüze Kadar Büyük Türk Klasikleri, Tarih-Antoloji-Ansiklopedi
(1985). C. I. İstanbul: Ötüken-Söğüt Yay.
Bayat, Fuzuli (1993). Oğuz Epik En’enesi ve Oğuz Kağan Dastanı. Sabah: Azerbaycan
Elmler Akademiyası.
Bayat, Fuzuli (2002). “Oğuz Kağan Destanı Üzerine Yeni Düşünceler”. Türkler. Ed.
Hasan Celâl Güzel vd. C. 3. İstanbul: Yeni Türkiye Yay. 520-526.
Bayraktar, Nesrin (2005). “Kavram ve Anlam Boyutunda Al, Kırmızı ve Kızıl”.
International Journal of Central Asian Studies (Mustafa Canpolat Armağanı)
10(1): 145-165.
---- (2006a). “Kavram ve Anlam Boyutunda Türkçede Ak ve Beyaz”. Dilbilim, Dil
Öğretimi ve Çeviri Bilim Yazıları I-II. Haz. Cemal Yıldız ve Latif Beyreli. Ankara:
Pegem-A Yay. 35-50.
---- (2006b). “Kavram ve Anlam Boyutunda Sarı ve Tonları”. Erciyes Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (Prof. Dr. Tuncer Gülensoy Armağanı) 1 (20):
209-218.
---- (2009). “Boz ve Kır Renk Adlarının Kavram, Anlam ve Biçim Boyutu Üzerine”.
International Journal of Central Asian Studies 13: 101-121.
Boratav, Pertev Naili (1931). Köroğlu Destanı. İstanbul: Evkaf Matbaası.
Bozyel, İbrahim (1996). “Iğdır, Nahçıvan ve Tebriz Üçgeninde Nevruz Gelenekleri”.
Nevruz ve Renkler. Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 111-116.
Burdurlu, İbrahim Zeki (1972). Dede Korkud Hikâyelerinde Sıfatlar ve Sıfat Takımları,
Dilbilgisi Sorunları. C. 2. Ankara: TDK Yay.
Çitgez, Muhammed (2008). “Kâşgarlı Mahmud’un İlk Türk Dünyası Haritasına Adbilimsel
Bir Yaklaşım”. Uluslararası Kâşgarlı Mahmud Sempozyumu. 17-19 Ekim.
Rize: Rize Üniversitesi.
Defne, Zeki Ömer (1988). Dede Korkud Hikâyeleri Üzerinde Edebi Sanatlar Bakımından
Bir Araştırma. Ankara: TDK Yay.
Deliömeroğlu, Yakup (1996). “Saha Türklerinde Isıakh Bayramı”. Nevruz ve Renkler.
Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 130-137.
Demir, Necati (2001). “Altay Destanı ‘Maaday Kara’ Üzerine”. Türk Yurdu. 169 (21):
54-56.
Dilâçar, Agop (1988). Kutadgu Bilig İncelemesi. Ankara: TDK Yay.
Doğan, Ahmet (2002). “İslâmiyet’ten Önceki Türk İnancına Dair”. Türkler. Ed. Hasan
Celâl Güzel vd. C. 3. İstanbul: Yeni Türkiye Yay. 305-319.
Ergin, Muharrem (1999). Dede Korkud Kitabı. İstanbul: Boğaziçi Yay.
Ertop, Konur (2002). “Dede Korkud Kitabı”. Bütün Dünya. Ankara: Başkent Üniversitesi
Kültür Yay.
Gabain, Annemarıe von (1968). “Renklerin Sembolik Anlamları”. DTCF Türkoloji
Dergisi 1 (3): 107-113.
Genç, Reşat (1996). “Türk Düşüncesi, Davranışı ve Hayatında Renkler ve Sarı, Kırmızı,
Yeşil”. Nevruz ve Renkler. Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay.
41-48.
Genç, Reşat (1997). Türk İnanışları ile Millî Geleneklerinde Renkler ve Sarı-Kırmızı-
Yeşil. Ankara: TDK Yay.
Gökalp, Ziya (2002). “Türklerde Ahlâk”. Türkler. Ed. Hasan Celâl Güzel vd. C. 3.
İstanbul: Yeni Türkiye Yay. 283-289.
Gökyay, Orhan Şaik (2000). Dede Korkud Hikâyeleri. Ankara: İmge Yay.
Gömeç, Sadeddin (2000). “İslâm Öncesi Türk Tarihinin Kaynakları Üzerine”. DTCF
Tarih Araştırmaları Dergisi 20(31): 51-92.
Güngör, Harun (2002). “Eski Türklerde Din ve Düşünce”. Türkler. Ed. Hasan Celâl
Güzel vd. C. 3. İstanbul: Yeni Türkiye Yay. 261-282.
Güzel, Abdurrahman (1996). “Türk Kültüründe Nevruz ve Millî Birlik-Beraberlik”.
Nevruz ve Renkler. Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 166-181.
Halaçoğlu, Yusuf (1996). “Osmanlılarda Nevruz Kutlamaları”. Nevruz ve Renkler.
Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 183-188.
Heyet, Cevad (1996). “Türklerin Tarihinde Renklerin Yeri”. Nevruz ve Renkler. Haz.
Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: TDK Yay. 55-61.
İbrayev, Şakir (1996). “Kazak Folklorunda Nevruz”. Nevruz ve Renkler. Haz. Sadık
Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 89-198.
İnan, Abdulkadir (1966). “Tuğ-Bayrak (sancak)”. Türk Kültürü 46: 71-75.
---- (1987). Makaleler ve İncelemeler. C. 1. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yay.
Kadaşeva, Karlıgaş (1996). “Kazak Medeniyeti’ndeki Semboller”. Nevruz ve Renkler.
Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 95-97.
Kafalı, Mustafa (1996). “Türk Kültüründe Renkler”. Nevruz ve Renkler. Haz. Sadık
Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 49-54.
Kaplan, Mehmet (1958). “Oğuz Kağan Destanı İle Dede Korkud Kitabında Eşya ve
Aletler”. Jean Deny Armağanı Mélanges Jean Deny. Haz. Janos Eckmann vd.
Ankara: Türk Tarih Kurumu Yay. 135-161.
Karabaş, Seyfi (1996). Dede Korkud’da Renkler. İstanbul: YKY.
Karadavut, Zekeriya ve Mustafa Aksoy (2001). “Kırgız Gelenekleri ve Abramzon”.
Türk Yurdu 171 (21): 58-61.
Kaşgarlı, M. Aktok (1984). Doğu ve Güneydoğu Anadolu Uygarlığına Giriş. Ankara:
Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü Yay.
Kırımhan, Nazan (2001). “Türk Kültüründe Yedi Rengin Anlamı”. Türk Dünyasında
Nevruz Uluslar Arası Dördüncü Bilgi Şöleni Bildirileri. Haz. Şebnem Ercebeci.
Ankara. Atatürk Kültür Merkezi Yay. 107-111.
Kim, Hyo-Joung (2004). “Baraba Türklerinin Jestey Möngkö Masalındaki Mitolojik
Motifler Üzerine”. Bilig 28: 43-57.
Koca, Salim (2002). “Eski Türklerde Bayram ve Festivaller”. Türkler. Ed. Hasan Celal
Güzel vd. C. 3. Ankara: Yeni Türkiye Yay. 51-57.
Köksal, Hasan (2002). “Türk Destanlarında Bazı Ortak Motifler”. Türkler. Ed. Hasan
Celâl Güzel vd. C. 3. İstanbul: Yeni Türkiye Yay. 584-596.
Köprülü, Orhan F. (1992). “Bayrak”. İslam Ansiklopedisi. C. 5. İstanbul: Türkiye
Diyanet Vakfı. 247-254.
Lings, Martin (2003). Simge ve Kökenörnek Oluşum Anlamı Üzerine. Çev. Süleyman
Sahra. Ankara: Hece Yay.
Moldobayev, İmel (2001). “Kırgız Halk Kültürünün Kaynağı”. Türk Yurdu 171 (21):
34-36.
Nadirof, İlbaris (1996). “İdil-Ural Tatarlarında Nevruz Kutlamaları”. Nevruz ve Renkler.
Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 293-298.
Nazar, Khudai (1996). “Afganistan Türklerinde (Güney Türkistanlılarda) Nevruz
Kutlamaları”. Nevruz ve Renkler. Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM
Yay. 299-301.
Nerimanoğlu, Kâmil Veli (1996). “Türk Kültüründe Renkler”. Nevruz ve Renkler.
Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 63-73.
Nurmemmet, Annagulu (1996). “Türkmenlerde Renk Dünyası ve Nevruz”. Nevruz ve
Renkler. Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 75-83.
Ögel, Bahaeddin (1991). Türk Kültür Tarihine Giriş. C. VI. Ankara: Kültür Bakanlığı
Yay.
---- (1995). Türk Mitolojisi. C. II. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yay.
---- (1998). Türk Mitolojisi. C. I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yay.
Özkan, Ali Rafet (2002). “Türk Kültüründe Yönler”. Türkler. Ed. Hasan Celâl Güzel
vd. C. 3. İstanbul: Yeni Türkiye Yay. 427-433.
Sakaoğlu, Saim (1998). Dede Korkud Kitabı. C. I-II. (İncelemeler-Derlemeler-
Aktarmalar). Konya: Selçuk Üniversitesi Yay.
Sakaoğlu, Saim ve Ali Duymaz (2003). İslamiyet Öncesi Türk Destanları. İstanbul:
Ötüken Yay.
Saydam, Abdullah (1999). Osmanlı Medeniyeti Tarihi. Trabzon: Derya Kitabevi.
Sepetçioğlu, Mustafa Necati (1990). Dedem Korkutun Kitabı. İstanbul: Akran Yay.
Sertkaya, Osman Fikri (1995). “Oğuz Kağan Destanı Üzerine Bazı Mülahazalar”.
TDAY. Belleten (1992): 9-27.
Seyidov, Mireli (1988). “Gök, Ak ve Kara Renklerinin Eski İnançlarla Alakası”. Çev.
Orhan Yavuz. Türk Dünyası Araştırmaları. İstanbul: TDAV. 33-52.
Stamova, Stefanida (2007). “Gagauz Türkülerinin Estetik Görünümleri”. Aktaran:
Valentina Tabunşik. Kardeş Kalemler 3 (1): 61-63.
Sümer, Faruk (1976). Safevî Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin
Rolü. Ankara: Selçuklu Tarih ve Medeniyet Enstitüsü.
Tepekaya, Muzaffer (2002). “Türk Kültüründe Tarihinde Nevruz”. Türkler. Ed. Hasan
Celâl Güzel vd. C. 3. İstanbul: Yeni Türkiye Yay. 600-610.
Tezcan, Semih (2001). Dede Korkud Oğuznameleri Üzerine Notlar. İstanbul: YKY.
Turan, Ahsen (1996). “Kazakların Millî Bayramı Nevruz”. Nevruz ve Renkler. Haz.
Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 341-344.
Tutar, Hasan (2002). “Tarihte ve Mitolojide Nevruz”. Türkler. Ed. Hasan Celâl Güzel
vd. C. 3. İstanbul: Yeni Türkiye Yay. 611-621.
Unan, Fahri (2002). “Kırgızistan’da Bayramlar”. Türk Yurdu 179 (22): 29-33.
User, Hatice Şirin (2009). Köktürk ve Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtları. Konya:
Kömen Yay.
Yılmaz, Engin (2003). “Dede Korkud Kitabı’nda Tasvir Dünyası”. TDAY Belleten I:
123-150.
Zaripova Çetin, Çulpan (2009). Tatar Türklerinin Gelenek ve Görenekleri. Ankara:
Karadeniz Dergisi Yay.
Zhussipbayev, Nurgali (2001). “Kazak Anonim Halk Edebiyatında Koç-Koyun Unsurunun
Yeri: Tespitler ve Genel Değerlendirmeler”. Türk Yurdu 170 (21): 33-40.
Ziyai, Alimcan (2007). “Eski Türk (Hun) İnançlarına Göre Yılbaşı Kutlamaları”. Kardeş
Kalemler 3 (1): 42-48.
   Salim Küçük*
* Ordu Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, TDE Bölümü, Perşembe/ORDU
sakucuk@hotmail.com
          
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
turatbek_aytmatov
Normal Üye
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 703


KIRGIZ TÜRK


« Yanıtla #7 : 26 Ekim 2010, 01:29:10 »

Emeğiniz için çok teşekkürler andam.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

KIRGIZ TÜRK
KUDAY TÜRKÜ KORGOSUN!!!
LAİKLİK TÜRKÇÜLÜĞÜN DİREĞİDİR!!!
Kaan Ulas
OTAĞ BEKÇİSİ
Türkçü BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 5.536


Madem ki Türküz; o halde Türk gibi yazarız.


« Yanıtla #8 : 12 Kasım 2016, 14:06:07 »

Türkler ve renkler..
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

ATSIZCA, ATSIZCILIK
Sayfa: [1]
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

|Harita | Arşiv | 1 | 2 | 3 | 4 | XML | Rss
PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.20 | SMF © 2006-2009, Simple Machines

Google'a ekle
BOZKURT FM*
XHTML 1.0 Uyumlu! Dilber MC teması HarzeM tarafından
Bu Sayfa 0.068 Saniyede 22 Sorgu ile Oluşturuldu (Pretty URLs adds 0.01s, 2q)


Türkçü Turancı Otağ
Otağımıza üye olarak Türklüğe ve Türkçülüğe katkıda bulunabilirsiniz.
10 saniyede üye olmak için tıklayın.