TELEUTLAR
Türkçü Turancı Otağ, Kurt ini
 
*
Esenlikler, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. 18 Ekim 2019, 18:16:29


Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Otağ Kuruluş Tarihi: 10 Ekim 2008


Random Image
Sayfa: [1]
  Yazdır  
Gönderen Konu: TELEUTLAR  (Okunma Sayısı 6428 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
Buga Yaktu
Türkçü BOZKURT

ileti Sayısı: 4.112


Türk var oldukça,Türkçülük ateşi de yanar durur.


« : 01 Aralık 2013, 15:06:45 »

TELEUT ADI
Teleut ve Telengitler, Çin kaynaklarında T’ieh-le olarak belirtilen Tölöslerin
torunları kabul edilirler.
Bir görüşe göre: Teleut ve Telengit etnonimleri aynı kökten gelmektedir.
Teleut etnonimi “Tele” köküne Moğolca “+ut” çoğul ekinin getirilmesi sonucu
oluşmuştur ve Tele’ler anlamına gelmektedir. Genel karakter özellikleri, yaşam
biçimleri ve dil yapıları itibariyle de bu iki topluluk birbiriyle aynı sayılabilecek
ölçüde benzerlik gösterirler.
Teleutlar kendilerini Teleut etnonimi haricinde Teleŋet, Payat ve Tadar
etnonimleriyle de adlandırırlar.
Bunlardan Teleŋet: Teleut ve Telengitlerin kendileri için kullandıkları ortak
etnonimdir.
Payat; Teleut Türklerinin yoğun olarak yaşadıkları Kemerovo bölgesinde
bulunan Baçat Nehri’nin Teleut Türkçe’sindeki karşılığı.
Sovyetler ve öncesinde bu bölgede yaşayan Türk toplulukları için yaygın
olarak Tatar etnonimi kullanılmıştır. Söz konusu Tadar etnonimi ise Teleut
Türkçe’sinin yapısı gereği iki ünlü arasındaki sert sessizin yumuşaması ile oluşan
bir etnonimdir.

2 TELEUT TÜRKLERİNİN TARİHİ
Teleut tarihini incelerken yine tüm Türk tarihinde olduğu gibi eski Çin
kaynaklarından yararlanılmıştır. Örneğin bunlardan Çin’deki Suy Hanedanının
Salnamesi Teleutların ataları için “Hunların torunlarıydı” demektedir. Teleutların
6-8. yüzyıllarda Kök-Türk Kağanlığına bağlı olan ve hayvancılıkla uğraşan
Tölöslerin (~Tölös~ Tölis ~Töliş, Çince’de T’ieh-le) torunları olduğu
sanılmaktadır. Yine başka bir Salname Vey Salnamesine göre “Telelerin dili
Hunların diline yakındır.” Teleut Türkleri ile Telengitler akraba iki topluluktur.
Bunun için M.S. 49’de kurulan Telengit Hanlığıbu topluluğa ait ilk özel yönetim
yapısı olarak değerlendirilir. Kısa bir süre sonra bu hanlık 495-496 yılları arasında
Eftalitlerin işgaline uğrar. İşgale uğramasına rağmen hanlık, 492-540 yılları
arasında ayakta durmayı başarabilir. 550-604 yılları arasında Kök-Türk
kağanlığının tebasıdırlar 604-630 yılları arasında ise, Doğu Türk Kağanlığına bağlı
olarak yaşarlar. Bu tarihten sonra ise (630-1207 yılları arasında) Teleutlar için uzun
süren bir bağımsızlık dönemi başlar. Tabiki bunda bölgedeki siyasi irade boşluğu
etkili olmuştur. Teleutlar için 1207 yılından itibaren, yine işgal ve bağımlılık yılları
başlar. Cengiz Han’ın oğlu Cüci tarafından toprakları işgal edilir. Cengiz
İmparatorluğunun dağılmasıyla, Ügedey ulusunun içinde kalırlar. Bu durum 1368
yılına kadar devam eder. 1368’ise merkezi Asya’da en güçlü siyasi-idari yapı
olarak Oyrat Hanlığı kurulur. Oyrat Hanlığının kurulmasıyla birlikte Teleutlar bu
hanlığa bağlanırlar. Oyrat Hanlığı da her siyasi idari yapı gibi zayıflar ve bir süre
sonra dağılır. 16. yy. ikinci yarısı Teleutlar yine bağımsızlık çabası içine girerler.
Mundus boyunun başçısı Könay Telenget ulusu adlı bir devlet kurar. Bu devletin
kuruluş tarihi tam olarak belli değildir. Teleutlar 1609-1717 yılları arasında Ruslara
karşı başarılı bir direniş göstermişlerdir. 1717’de ise kendi istekleri ile Congar
Hanlığına katılırlar. Bu yüzyılda Congarlar, Teleutların büyük bir bölümünü
Moğolistan’a (Congarya) göç ettirmişlerdir. Teleutlar, bu topraklarda elli yıl kadar
göçmen olarak yaşamışlardır. 1756 yılı ise Teleutlar için bir dönüm noktası
olmuştur. Çünkü 1756^da Congar Hanlığı, Tsin İmparatorluğu tarafından büyük bir
katliam yapılarak ortadan kaldırılır. Ve bunun devamında Teleutlar 21 Haziran
1756 yılında Rusya’ya bağlanırlar. Bir zorunlu göç olayı da Rusya’ya katıldıktan
sonra görülmüştür. Ruslar, Teleutların bir kısmını Volga Kalmuklarının oldukları
bölgeye gönderirler. O bölgeye göç ettirilen Teleutların torunları ise hala bahsi
geçen yerde yaşamaktadırlar. 1757-1760 yılları arasında gerçekleşen zorunlu göçe
direnerek Altay Dağlarına kaçıp sığınan bir gurup Teleut, Volga’ya gitmemiştir. Bu
tarihten sonra Altaylara, Rus Kazaklarının akınları başlar ve Kazak Atamanları
‘Tölengit’ adlı köle-asker gurupları oluştururlar. Bunların torunları da, hala Kuzey
Kazakistan eyaletinin içlerinde yaşamaktadırlar. 1763-1765 yılları arasında ise Çine
sınır bölgelerde yaşayan Teleutlara, Çin akınları başlar. Bu olaya bağlantılı olarak
Teleutların bir kısmı 20.yy. başına deyin çift tabiiyetli, yani hem Rus hem Çin
vatandaşı olarak yaşamışlardır.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Türkçülük, din gibi derin, tasavvuf gibi mistik bir sistemdir. Ondaki ihtişamı ve bu uğurda ölmekteki ululuğu ancak ruhunda istidat olanlar duyabilir.
Buga Yaktu
Türkçü BOZKURT

ileti Sayısı: 4.112


Türk var oldukça,Türkçülük ateşi de yanar durur.


« Yanıtla #1 : 01 Aralık 2013, 15:09:22 »

Rusya’ya bağlı olarak yaşayan Altay, Hakas ve şorlar 1917-1921 yılları
arasında G.İ. Çoros-Gurkin ve S.Komıçakov önderliğinde “Oyrat-Hakas
Cumhuriyeti’ni” kurmak için çaba göstermişlerse de bu hareket başarılı
olamamıştır. Bunun ardından 1922 yılında Rusya tarafından Altaylarda “Oyrat
Özerk Bölgesi” kurulmuştur. Şor ve Hakaslar bu yapının dışında kalmışlardır. 1948
yılında ise Oyrat Özerk Bölgesinin adı “Dağlık-Altay Özerk Bölgesi” olarak
değiştirilmiştir. Kemerovo bölgesinde yaşayan Teleutlar bu özerk yapının dışında
bırakılıp, doğrudan Moskova’ya bağlanmıştır.

3-NÜFUS, SOSYAL YAŞAM, EKONOMİ
Bugün Teleutların nüfusu 2000-2500 civarındadır. Sayıları gittikçe azalan
Teleutların ataları, bir zamanlar Sibirya tarihinde çok önemli roller oynamışlardır.
18. yy. başlarında Rusların hakimiyeti altına giren Teleutların 4000 çadırlık
nüfusları vardır.
1600’lü yılların hemen başında Teleutlardan bahseden kaynaklar, bu
topluluğu büyük göçmen bir gurup olarak göstermişlerdir. Yine bu yy.da küçük

Teleut boy ve gurupları, oturdukları topraklardan Ruslarla meskun yerlere
göçmüşler ve yavaş, yavaş yerleşik hayata geçmeye başlamışlardır.
Teleutların iki önemli ekonomik hayat tarzı vardı. Bunlardan birincisi, dağlık
bozkır bölgelerinde göçebe hayvancılık ikincisi ise, steplerdeki ormanlarda yaya
olarak yapılan avcılık idi. 17. yy.da Rusların etkisiyle çiftçilik ve hayvancılık
başladı.
19. yy. sonu ve 20. yy. başlarında dağlık Altay bölgesinde at sürüleri, inek,
domuz ve keçi yetiştiriciliği yaptılar.
Geleneksel uğraşlarından biride avcılık idi. At ile; tavşan, tilki, kurt, kızak
ile; ayı, gelincik, samur, geyik, yaban keçisi avlıyorlardı.
El sanatları içerisinde ağaç işlemeciliği, metal işçiliği, kumaş, örme ve dikiş
gelmişti.
Geçmişe ait karakteristik ev tipi, “alancık” diye adlandırılan ev tipi idi. Bu
evler sırık ve ak ağaç kabuğundan yapılan, hunik iskeletli evlerdi.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Türkçülük, din gibi derin, tasavvuf gibi mistik bir sistemdir. Ondaki ihtişamı ve bu uğurda ölmekteki ululuğu ancak ruhunda istidat olanlar duyabilir.
Buga Yaktu
Türkçü BOZKURT

ileti Sayısı: 4.112


Türk var oldukça,Türkçülük ateşi de yanar durur.


« Yanıtla #2 : 01 Aralık 2013, 15:11:07 »

4-ÇAĞDAŞ TELEUT COĞRAFYASI
Günümüzde Teleutlar, yoğun olarak Kemerova bölgesinin Bekova,
Çeluhoeva, Balşoy-Ulus, Novo-Baçatı köylerinde, Belovsk şehrinin Certa ve
Verhovskaya beldelerinde, Gruyeskiy semtinin şanda bölgesinde ve
Novo-Kuzentsk kasabasının Teleut köyünde, ayrıca Altay Eyaletinin Zarinsk
Şehrinde, Şebalinskiy semtinin Ulus-Cerga köyünde ve Altay Özerk Bölgesinin
Gorno-Altay şehrinde yaşarlar.
Ekonomik durumları çok iyi olmayan Teleutlar, yerleşik hayata geçmiş olup,
daha çok çiftçilik ve hayvancılıkla uğraşmaktadırlar. Ayrıca bölgedeki kömür
madenlerinde de çalışırlar.
5- TELEUT TÜRKÇE’Sİ
Türk dilinin doğu koluna bağlı Altay şivesinin güney ağızlarından biridir.
Altay Türkçe’sinin güney ağızları içersinde Teleutçanın yanı sıra Altay kījī ve
Telengit ağzlarıda bulunmaktadır.
Teleut ağzı, eski dönemlerden beri, dil bilimcilerin ilgisini çekmiştir. 18. yy.
ikinci yarısında Altay misyon okulu kurulunca Altay misyonerleri bu ağız üzerine
çeşitli çalışmalarda bulunmuşlardır. Misyoner V.İ. Verbitskiy, Teleut ve Altay
Türkleri için özel bir alfabe oluşturmuştur. Teleutlar, bölgedeki diğer halklardan
önce Hıristiyanlığı (yüzeysel olarak ta olsa) kabul ettikleri için, Teleut ağzı, özel
bilimlik eserlerin yayımlanmasında resmi dil olarak kullanılmıştır. Bu ağzın
incelendiği eserler arasında ‘Grammatika Altayskogo Yazıka (Kazan 1896)’,
‘Slovar Altayskogo : Aladagskogo Nareçiy Tyurkskogo Yazıka (V.İ.
Verbitskiy,Kazan 1884)’, ‘Opıtı Slovarya Tyurskih Nareçiy (V.V.Radlof
1893-1911)’ vb sayılabilir.
Ayrıca, o dönemde kilise kitaplarının basımında da Teleut ağzı
kullanılmıştır.
Altay ruhani misyonunun ilk talebesi Teleut M.V. Çevalkov (1817-1901) çok
ünlü bir eser olan ‘Çöbölköptün Türümü’(Çevalkov’un Yaşamı) gibi eserler
bırakmıştır. 19. yy. sonunda Kemerova bölgesinin Belova ilçesindeki Çeluhoevo
köyünde bir kilise inşa edilir ve bu okulda eğitim-öğretim Teleut Türkçe’siyle
yapılır.
Daha sonraki dönemlerde Dağlık-Altay özerk Bölgesi kurulunca, ekseriyetle
Dağlık-Altay ön plana çıkarılmış ve bunu sonucu olarak Altay-kījī ağzını esas alan
bir edebi dil oluşturulmuştur. Altay-kījī ağzıyla eser verilmeye başlandıktan sonra
yeni yeni şekillenmekte olan Teleut ağzı esaslı edebi dil geri planda kalmış ve tam
bir edebi dil safhasına ulaşamamıştır.
Günümüzde ise Teleut Türkçe’si sadece, Teleut köylerinde konuşulan bir
ağız haline gelmiştir.

Fatih Başkapan
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Türkçülük, din gibi derin, tasavvuf gibi mistik bir sistemdir. Ondaki ihtişamı ve bu uğurda ölmekteki ululuğu ancak ruhunda istidat olanlar duyabilir.
Buga Yaktu
Türkçü BOZKURT

ileti Sayısı: 4.112


Türk var oldukça,Türkçülük ateşi de yanar durur.


« Yanıtla #3 : 01 Aralık 2013, 15:31:25 »


Teleüt soyları hangileridir?

“a)Telenget: Toro, Oçu, Mürküt, Ak-Tumat, Kara-Tumat, Çoros, Kıpçak, Sart, Nayman, Tölös, Torgul, Mundus, Koçkor-Mundus, Totoş, Purut, Çalman;

b) Aç-Keştim:Yûtı, Tört-As (Dört kakım). Çügüs, Ang.”

(W.Radloff, Sibirya’dan 1.Cilt, S.205)

Teleutlar yerleşik yaşam şekline nispeten kısa bir zaman önce, yani 400 yıl önce geçtiler. O tarihte Rusya vatandaşlığına almışlardı. Bugün Sibirya’nın batısında bulunan Kemerova Bölgesi’nde yaklaşık 2500 Teleut yaşamaktadır.

Teleutlar Altay dilinin diyalektlerinden birinde konuşmaktadırlar. Yazı dili Kiril Alfabesi esas alınarak oluşturulmuştur. Büyük bir kısmı Ordodoks, ama bazıları geleneksel dini inanışlara sadıktır. Teleutlar’da yaygın olan bir efsane şunları anlatıyor:
        Teleutlar hakkında bir efsane
Çok eski zamanlarda Altay’ın merkezi sanılan Aarça Dağı’nda tüm dağların sahibi Altay Ruhu ve karısı Doğa  Ruhu  Umay yaşıyormuş. Onların altı oğlu ve iki kızı varmış. Çok samimi bir aileymiş bu. Altay Sahibi’nin yönettiği dağların ruhları baş tanrısı Ulgen’e bilge ve iyi kalpli hükümdar için hep teşekkür edermiş.

Günlerden bir gün Yeryüzü Kötü Ruh Dyer Dütpa Altay Sahibi’nin çocuklarının büyüdüğünde kendisini öldüreceklerini, onların çocukları ve torunlarının Dünya’da kötü ne varsa her şeyi ortadan kaldıracaklarını, kötülüğe son vereceklerini öğrenmiş. Kötü Ruh telaş içine düşmüş ve önce davranıp Altay Ruhlarını öldürmeye karar vermiş.

Ama Altay Sahibi Kötü Ruh’un bu korkunç planlarını öğrenmiş, ve çocuklarını güvenli bir yere saklamış. Çok sevdiği oğullarının ruhlarını iki taş anıt içine saklayıp anıtları kendisine yakın mesafede sağına yerleştirmiş. Hiç kimsenin, Kötü Ruh’un bile mezar taşlarını yıkma hakkı yokmuş. Büyük kızlarını da Altay Sahibi taş heykellere dönüştürmüş ve sol tarafına dikmiş.

Altay Sahibi’nin karısı Umay ise iki küçük kızını kurtarmış. Kendisi kocasının onu öpmesinden sonra Katun Nehri’ne, kızları da bu nehrin kollarına dönüşmüşler. O günden beri Altay Sahibi’nin yaşadığı dağdan ayrılmadığı, ailesinin güvenliğini koruduğuna inanılmaktadır. Altay Sahibinin yaşadığı Beluha Dağı kutsal sanılmaktadır: insanların ona tırmanması ve yakından bakması yasaklı.

Modern Teleutların hayatında ulusal geleneklere her zaman yer vardır. Bazı geleneklere büyük bir ciddiyetle uyarlar. Örneğin emegender denilen bezden kült kuklaları kimsenin göremeyeceği yerlere yerleştirilir. Hristiyanlardan alınan Kutsal Üçlü bayramında her aile, evinin avlusunda somdor denilen ve kuru beryoza dallarından inşa edilen ritüel bir yapı kurarlar. Bu yapı soyun koruyucu ruhları şerefine kurulur. İnsanlar somdorların hastalıktan koruyucu olduğuna inanırlar. Eğer ailede biri hastalanırsa somdora süt dökülür.

Eski Alas geleneğinin inceliklerini ise sadece yaşlılar hatırlamaktadırlar. Buna göre beryoza yongaları bir tabak içinde çevrilerek yakılır ve eski zamanlardan kalma büyüler okunur. Ardından el hastanın alnına dayanır, böylece hastalığa neden olan kötülüğün bedenden çıkması sağlanır.

Tarih-Etnografya müzesi ‘Çolkoy’ müdürü Vladimir Çepuhayev, Kemerova Bölgesi’nde son gerçek şaman 20.yy’ın 30’lu yıllarında yaşamıştır diyor. İnsanlar daha sonra aşama aşama tıbba inanmaya başlmışlardır.

Çolkoy müzesinde, açık havada eski zamanlarda kullanılan ulusal ev örneği durmaktadır. Bu evlerin bazıları silahlarla, eski ev eşyaları, hayvan postları ile donatılırdı. Hemen etrafında ise modern, ahşaptan evler yeralır, bunların içinde o eski ulusal renkler hemen hemen unutulmuş gibidir.

Ancak Teleutların hepsi eski geleneklerden vazgeçmiş değildir. Örneğin, kendine saygılı her Teleut kadınının dolabında bir kaç elbise, eski dikim teknolojileri ile yapılmış ipek palto asılıdır. Bir çok evde hala koyun postu, çarık, kenarları kürkle süslenmiş şapkalar bulunur.

Teleut dili Dünya’nın en eski Türk dillerinden biridir. Teleutlar dillerine büyük saygı duyarlar ve gelecek nesiller için özenle muhafaza ederler. Teleut ailelerinde Rusça ve anadilin ortaklaşa kullanılması sık görülen bir olaydır.

Kemerova Bölgesi’nde çocuklara Teleut dili ve yazısını öğreten tek bir okul bulunmaktadır. Bu okulun müdürü Tamara Yakuçakova, bazı çocukların ana dillerine son derece alıştıklarını ve hikayeler, şiirler yazmaya başladıklarını anlatıyor. Bu çocuklar için özel bir sözlük, alfabe ve diğer kitaplar bastırılmıştır.

Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Türkçülük, din gibi derin, tasavvuf gibi mistik bir sistemdir. Ondaki ihtişamı ve bu uğurda ölmekteki ululuğu ancak ruhunda istidat olanlar duyabilir.
Buga Yaktu
Türkçü BOZKURT

ileti Sayısı: 4.112


Türk var oldukça,Türkçülük ateşi de yanar durur.


« Yanıtla #4 : 01 Aralık 2013, 15:39:22 »





















ALTAY DAGLARI VE TELEUTLAR
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Türkçülük, din gibi derin, tasavvuf gibi mistik bir sistemdir. Ondaki ihtişamı ve bu uğurda ölmekteki ululuğu ancak ruhunda istidat olanlar duyabilir.
Alp77
YörükoğluYörük
SOYSUZ BİR PİÇ OLDUĞUNDAN ATILDI
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 990



« Yanıtla #5 : 01 Aralık 2013, 20:52:27 »

Teleutlar kendilerini Teleut etnonimi haricinde Teleŋet, Payat ve Tadar
etnonimleriyle de adlandırırlar.

Acaba "Payat" ile Oğuz'un "Bayat" boyunun bir ilgisi olabilir mi!
Birebir ilgileri olmasa da, yine de ad olarak bir bağ kurmak mümkün gibi geliyor bana.
Paylaşım için teşekkürler kandaşım.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Nihal Atsız Ata'dır, Türkçülüğün kapısı,
O'nun mahiyetinde, çizilmiştir yapısı,

Nihal Atsız atmıştır, davaya son temeli,
Turan Yurt kurulması, O'nun birtek emeli,

Gökbilge'dir davada, bu yüzden Atsız Ata,
Tanrı her doğan Türk'e, O'nun ruhundan kata...


Alp
Dedem Korkut
Normal Üye
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 143


Türkçemizi koruyalım.


« Yanıtla #6 : 01 Aralık 2013, 22:41:01 »

"Payat" ve "Bayat" arasındaki yakınlık benim de dikkatimden kaçmadı. Payat sözcüğü Teleüt Türkçesinde, köy veya ırmak anlamında da kullanılır. Bildiğim kadarıyla Bayat sözü ise, "devletli" manasına geliyor. İlk bakışta pek bir benzerlik yok gibi görünüyor. Eski TDK Başkanı Şükrü Haluk Akalın'ın "Teleüt Ağzı Sözlüğü" eseri, ilgililerine Teleütlerle ilgili bilgiler verebilir.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

İttiñ iyesi bolsa, Böriniñ Teñirisi bar.

İtin sahibi varsa, Kurt'un Tanrısı var.
Sayfa: [1]
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

|Harita | Arşiv | 1 | 2 | 3 | 4 | XML | Rss
PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.20 | SMF © 2006-2009, Simple Machines

Google'a ekle
BOZKURT FM*
XHTML 1.0 Uyumlu! Dilber MC teması HarzeM tarafından
Bu Sayfa 0.062 Saniyede 22 Sorgu ile Oluşturuldu (Pretty URLs adds 0.019s, 2q)


Türkçü Turancı Otağ
Otağımıza üye olarak Türklüğe ve Türkçülüğe katkıda bulunabilirsiniz.
10 saniyede üye olmak için tıklayın.