KIRGIZLARIN MİLLÎ OYUNU KÖKBÖRÜ
Türkçü Turancı Otağ, Kurt ini
 
*
Esenlikler, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. 21 Kasım 2019, 16:44:57


Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Otağ Kuruluş Tarihi: 10 Ekim 2008


Random Image
Sayfa: [1]
  Yazdır  
Gönderen Konu: KIRGIZLARIN MİLLÎ OYUNU KÖKBÖRÜ  (Okunma Sayısı 5176 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
K A L K A N
Türkçü - Turancı BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 1.927


YAŞAMIMIZI DÜŞÜNCELERİMİZ YÖNETİR


« : 23 Temmuz 2011, 23:59:02 »

KIRGIZLARIN MİLLÎ OYUNU KÖKBÖRÜ

Kökbörü oyunu Kırgızların millî oyunudur. Nesilden nesile miras olarak
aktarılan bu oyun, Kırgızların en çok rağbet ettiği ve heyecan duyduğu
oyunlardandır. Kökbörü oyunu, Kırgızların yanı sıra başta Kazaklar ve Özbekler
olmak üzere Asya’daki pek çok boyun da vazgeçilmez oyunları arasında olup
bugün hâlâ, bütün canlılığıyla yaşatılmaktadır. Anadolu’daki Öndül Kapmaca
diye bilinen oyun kısmen bu oyunun izlerini taşımaktadır.
Kırgızlar bu oyuna Kökbörü, Kazaklar Kökpar, Farslar ise Boz kaşi derler.
Bunun yanında Farsça’dan girmiş olan çabandes sözü de Kırgızca kökbörüçü
kelimesiyle karşılarmıştır. Kırgızlar buna ulak çekme de derler. Orta Asya’nın bazı
bölgelerinde Kökperi veya Köpkeri şeklinde söylendiği de olur.
Türkiye’de bu oyundan ilk söz eden; “… eski Türklerde totem sayılan
bozkurt (gökbörü) ile bağlı bir anane mahsulüdür. Kurt menkıbesi, Kırgızların gökbörü
tesmiye ettikleri oyunda tecelli eder.” diyen Ziya Gökalp’tir. Dr. Rıza Nur da Türk
Tarihi adlı eserinde kısaca bahsetmiştir.
Kökbörü kelimesinin nereden çıktığı konusunda şu görüşler ileri
sürülür.:

   1. Çok eskiden bir savaş olur ve köyün silah tutan bütün erkekleri savaşa
gider. Neredeyse köyde kalanları koruyacak kimse kalmaz. Köye kurtlar gelir ve
hayvanlara zarar verir. Geçimini büyük oranda hayvancılığa bağlayan halk,
bundan büyük oranda etkilenir. Bu arada savaştan dönen erler köye dadanan
kurtları görünce hemen onlara saldırır. Bazılarını bıçakla, bazısınıi okla,
bazılarını da ezerek öldürür. Hatta canlı kalan kurtları, at üzerinde birbirlerine
atarak eğlenmeye başlar. Bu o kadar hoşlarına gider ki, kalan diğer kurtları da
birbirlerine atarak oyun oynarlar. Zamanla canlı ele geçirdikleri kurtlarla
oynamayı gelenek haline getirirler. Oyadıkları bu oyunun adına kökbörü
“bozkurt” derler. Oyun böylelikle ortaya çıkar.Ama gittikçe kurtların azalmaya
başlaması üzerine yiğitler kurt yerine tekeyi oyun aracı olarak kullanırlar. Daha
olgunlaşmamış yiğitler ise teke yerine ulak “oğlak” ile oynarlar ve ulak çekerler.

    Bundan dolayı kökbörünün bir diğer adı da ulak çekmedir. Kökbörünün ikinci
adlandırılması olan ulak çekme ortaya çıkmış.
Kökbörü sözüyle ilgili olarak diğer bir görüşte şöyledir:
Halk, bu oyunu oynayan kişilerin kahramanlığına, atikliğine ve
yiğitliğine bakarak onlara kökbörüler demiş. Kökbörü ile Köktürk sözü arasında
sıkı ilişki vardır.. Bilindiği gibi kurt, Göktürklerin sembolü idi. toteminin ve
Türklerin de diğer adının kökbörüler olduğunu dikkate aldığımızda bu oyunun
Türklere ait olduğunu söyleyebiliriz. Göktürkler bundan dolayı bahadır ve cesur
erkekleri kökbörü olarak görürlerdi. Muhtemelen Göktürk devletinin
dağılmasıyla onlara ait olan bu olun Asya’daki diğer boylara kökbörü adıyla
kalmıştır.

  Kırgızların Manas destanında da kökbörü oyunundan söz edildiğine
göre, bu oyunun geçmişinin çok eskilere dayandığını söyleyebiliriz.
Ömürlerinin büyük bölümü savaşla geçen Türkler, bir bakıma atın
üzerinde uyuyup atın üzerinde can vermişlerdir. Gece gündüz silahlarını
yanından ayırmamışlar, atlarını ağılda hazır tutmuşlardır. Ata çok önem
vermişler. At adamdın kanatı “At adamın kanadıdır.”, At sıylagan cöö baspayt “Ata
değer veren yaya kalmaz.” demişler. At göçebe kültürün bir parçasıdır. Atın
yoksa atlı düşman senin evini yama eder, kaçan düşmanı yakalayamazsın.
Bundan dolayı at, Kırgız için her şeyden önemlidir ve en yakın dosttur. Manas’ı
Akkula’sız, Semetey’i Taybuurul’suz, Töştük’ü Çalkuyruk’suz, Kurmanbek’i
Teltoru’suz hatırlamak mümkün değil. Sözgelişi; Manas Akkula’dan, Kurmanbek
de Teltoru’dan ayrıldığı zaman yenilgiye uğramıştır.
Askere gönderme zamanı pek çok yerde askerlikle ilgili çeşitli oyunlar
oynanır, yarışmalar yapılır ve eğlenilir. Bu oyunlardan birisi de kökbörüdür.
Çünkü bu oyun bir askerde olması gereken bütün özellikleri ihtiva eder. Şayet
askerin kendisi iyi olup da atı ona uygun değilse, o zaman böyle askerler iyi
çobandes (kökbörücü) olamaz. Sadece hem oyuncu hem de at birbirine uyuştuğu
zaman ortaya iyi bir oğlakçı çıkar. Kökbörü oyununda savunma ve saldırmada
oğlakçıların birliği ve birbirlerini anlayabilmeleri çok önemlidir. Kökbörü oyunu
böyle özellikleri ile halkı, kötü niyetli düşmanlara karşı daima hazır olmalarını
sağlamıştır.

  Kırgızistan, Rusya yönetiminde iken bu başta bu oyun olmak üzere başta
kökbürü olmak üzere cambı atmay, kılıç çalmay, nayza salış, er eniş gibi halkın millî
duygularını ayakta tutan oyunlar yasaklanmıştır.
Halk, değer verdiği bu oyuna sık sık düğün ve törenlerinde de yer
vermiştir. Bu gelenek hala Çuy, Talas ve Oş bölgelerinde yaşatılmaktadır.
Kökbörü oyununun XIX. yüzyılda Kırgızların hayatında önemli yeri
vardır. Bunu K. Cantöşev’in Kanıbek romanında daha iyi görmekteyiz. Kanıbek”
romanında K. Cantöşev büyük bir toy (düğün) oyunlarının başlama sırasını şöyle
anlatır. “Bugün sabah namazından sonra halk toplanmaya başladı, at koşturmaya,
pehlivan güreştirme, attan devrilme, süngü vurma, tıyın eğme oldu. Öğleden sonra
bütün halk oğlak çekmeye gitti.” Bu cümleden kökbörünün XIX. yüzyılda bütün at
oyunlarından daha çok sevildiği hükmünü çıkarabiliriz. Romanın bir başka
yerinde de şu ifade yer almaktadır: “Bir yaşındaki buzayı kesip, dört bacağını kesip
atıp bağırsaklarını çıkarıp içini diktikten sonra buzağı çekmeye başladılar.”
Kökbörü oyununa hemen her boydan insanlar iştirak edebilirler. Bu
konuda hiçbir ayrım yapılmaz. Her boyun veya beyin kendi kökbörücüleri,
yorgacıları “iyi at ustaları” pehlivanları, külük “çevik, hızlı” atları, kahraman
güçlü yiğitleri olur. Halk da yiğitleri, atları; filanın yiğidi, filanın atı diye
değerlendirir.
Oğlağı rakip yiğitlerin elinden kaptıktan sonra götürüp belirlenen yere
koymak çok zordur. Ortaya konulan ödül, bunu başaran kişiye ve gruba verilir.
Kökbörü oyununun en heyecanlı ve en tehlikeli kısmı o zaman yaşanır. Kendini
böyle bir durum için hazırlamış olan oyuncu, ölümü dahi düşünmeden, atıyla
kurşun gibi kalabalığın içine dalar. Kalabalıkta oğlağa ulaşıp onu aradan çıkarıp
oğlağı belirtilen yere bırakır. Oğlağı belirlenen yere kimin bıraktığı değil, hangi
tarafın bıraktığı önemlidir. Bunun da sebebi kişilerin birlikle zorlukları aşabildiği
esprisidir. Oyun sırasında bir kişi, diğerinin önünü açar, bir başkası
karşısındakini etkisiz hale getirir. Bu da yetmez eğer onların bindiği atlarla
yiğitlerin uyumlu bir birlikteliği olmazsa başarıya ulaşılmaz. Üstün gelen grup,
oğlağın sahibi olur. Oğlağı elde edenler, onu orada hemen keser ve etini kavurup
orada bulunanlara ikram eder. Bu oğlağın etinin her türlü hastalığa ve derde şifa
olduğuna inanılır. Oğlu olmayan kişiler de oğlağın etinden bir parça alır ve evine
götürüp pişirip karısına verir. Eğer o eti yedikten sonra erkek çocuğu olursa, o
insan büyük oğlak vermek zorundadır. Bu gelenek Fergana vadisinde hâlâ
yaşamaktadır.
Halim Baki Kunter, Philipp Borchers’in aldığı bilgileri bize şöyle
anlatmaktadır:
“Kesilen hayvanın (yani oğlağın) içi çıkartıldıktan sonra karnı dikilir, başı ve
ayakları kesilir. Bu şekilde yine çok kere elli kiloyu bulur. Şikâr (av, oğlak) yol üzerine
bırakılır. Atlılar ona doğru koşarlar. İçlerinden birisi atın üzerinden uzanarak yerdeki
kesilmiş hayvanı alır. Eyerinin önüne yerleştirir. Ayaklarıyla sımsıkı tutar. Sol elinde
dizgin, sağ elinde kamçı olduğu halde dörtnala uzaklaşır. Atlının bu vaziyette eyer
üzerinde durması çok güçtür. En önde bacağının altında yavru olan atlı (oyuncu) koşar,
diğerleri şikârı onun elinden almak için takip ederler. Herkes şikârı ele geçirmek çalışır.
Ellerin serbest kalabilmesi için kamçılar dişler arasına sıkıştırılır. Şikârı ele geçirmek için
herkes çeker, sıkar, iter. İnsanların ve hayvanın dişleri sırıtır; çok çetin bir boğuşma olur.
Nihayet şikârı birisi ele geçirir ve öne atılarak kafileden uzaklaşır. Kovalama ve çetin
mücadele başlar. Öğleden evvel erkenden başlamış olan oyun, öğleden sonra sona erer.
Kesilmiş hayvan kızartılır ve yenilir.”
Atlı, sınırlandırılan meydanı (kimseye kaptırmamak üzer) şikârıyle
beraber bir defa dönebilirse bir puan kazanmış olur. Sonra o şikârı yere atar. Kim
en fazla puan kazanırsa günü galibi olur. Kafile, şikârı almış olan birinciye
yetiştiği vakit, her taraftan onu sararlar.
Kökbörü çekmenin kuralları genel olarak aynı olmasına rağmen, çeşitli
bölgelerde biraz farklılıklar göstermektedir. Güney Kırgızistan’da oğlak
çekmenin yanı sıra bir yaşındaki buzağı da çekilir. Buzağının ağırlığı 50-80 kg ,
oğlak; 15-30kg., teke; 25-30 kg. arasındadır.
Issık göl ve Tenir dağlarında ise dört kış yaşamış olan teke kesilir. Karnı
yarılıp bacağını çıkarıldıktan sonra, tekrar dikilir ve gece boyu soğuk suda
tutulur. Sabahleyin erkenden sudan çıkarılıp asılır. Öğlene kadar kuruyan teke,
oyun sırasında parçalara ayrılmaz ve ayakları koparılmaz.
Çüy ve Talas bölgesinde ise, oyunda başı ve ayakları kesilmiş ve iki kış
yaşamış teke kullanılır.

  Kökbörünün oynanışı bölgelere göre farklılık gösterir. Güney tarafta
oğlak eğilip bırakılan yerden alınır ve belli bir mesafe gittikten sonra bırakılır.
Dağınık oynamada, takım olarak oynanmaz herkes kendi kendine çeker ve oyun
sırasında dörder beşer olarak birbirlerine yardımlaşır ve kalabalıktan oğlağı
çıkarır. Kazanılan ödül paylaşılır. Oyuna isteyen herkes katılabilir. Bazı
durumlarda oyuna katılanların sayısı 500’ü dahi geçer. Böyle durumlarda en
güçlü yiğit ve at ancak kalabalığı yararak çıkabilir. Kuzey taraflarda ise takım
olarak oynama daha yaygındır.

  Kökbörü Oyunun Kuralları
I Genel kurallar
1. Yarışma özel olarak belirlenmiş alanlarda (sözgelişi; stadyumda)
gerçekleştirilir.
2. Oğlak çekilen sahanın etrafı yüksekliği 1,5 m.’lik bir duvarla çevrilir ve
buralar, atlarla oyuncuların zarar görmeyecekleri şekilde düzenlenir.
II Oyunun şartları
1. Oyunda her iki taraftan 4 kişi olmak üzere iki takım karşılaşır.
2. Oyun sahası iki takıma beraber paylaştırılır.
3. Her takımın kendi tay kazanı “kuyu” olur. Tay kazanının eni 3,5 m.,
yüksekliği 1,20 m., çapı 2 m, derinliği 0,5 m.’dir.
Oyun üç bölümden oluşur her bölüm 20 dakikadır. Toplam 60 dakika
oynanan oyunda, taraflardan hangisi karşı takıma çok oğlak bırakırsa, o takım
galip olur.
Oyun, kural gereği, karşılıklı olarak dörderden sekiz oyuncu ve sekiz at
ile oynanır. Yedekte dört at ve dört oyuncu vardır.
Oyuncuların seçiminde bazı esaslar vardır. Bunların başında da alkollü
içki alan ve uyuşturucu madde kullananlar oyuna alınmazlar.
III Oyunun Başlatılması
Oyuna başlamadan önce oyuncular temiz ve dürüst oynamaya ant
içerler. Oyuncular sahanın ortasına yuvarlak bir şekilde sıraya geçerler ve ortada.
orta hakem yönetimin söylediği sözleri tekrarlayarak herkes ant içer.

  Dedelerimizin, bize miras olarak bıraktığı kökbörü oyununa başlarken halkın
huzurunda bu kutsal oyunun kurallarını bozmadan temiz ve dürüst oynamaya ant
içerim!
Seyirciler:
Omin Allahu akbaru!
Kaptanlar, kendi taykazanlarını (kale) seçtikten sonra, oğlak, seyircilere
yakın yerde belirlenmiş yuvarlak içine bırakılır. Oyuncular oğlak bırakılan yerde
karşısında sıraya geçerler.
Oyun, orta hakemin düdük çalması ile başlar. At üzerinde iken,
oyuncuların oğlağı eğilip alması gerekir. İki takımdan birer kişi ortaya çıkar ve
yuvarlak çizelge içinde bulunan oğlağı eğilip kaldırmaya çalışırlar. Bu ikisinden
biri oğlağı kaldırıp çizgiden dışarı çıkarıncaya kadar diğerleri çizelge dışında
beklemek zorundadır.
Oyun bir kaleye oğlak düşmeyince veya kurallar bozulmadığı müddetçe
devam eder.
Puanın verme
Puanın sayılabilmesi için oğlağın net bir şekilde taykazanın içine
bırakılması gerekir.
*Oğlak kaleye düşürülemezse yani kenara bırakılırsa puan verilmez.
* Oyuncu kaleye atıyla girip oğlağı bırakırsa puan verilmez.
*Puan verildikten sonra hakemin işaretiyle oyun tekrar başlatılır.
*Oyun sırasında atlar saha sınırını geçtiği zaman oyun durdurulur.
*Eğer at sahanın ortasından dışarıya çıkmışsa, oğlak ortada bulunan çizgi
içine bırakılır ve oradan devam edilir.
*Her oyun 20 dakikadır ve üç devredir. Her devrenin arasında 10 dakika
dinlenilir.
*Oyun bittiği zaman, takımlar aynı puana sahip iseler, hakem 10
dakikalık ek süre verir. Eğer yine de galip olmazsa, o zaman, iki karşı taraftan
dört-dört olmak üzere sekiz kişi ortaya çıkar ve nöbetle biri diğerinin kalesine 30
m. mesafeden atını koşturarak gelip oğlağı fırlatıp bırakmaya çalışır. Oğlağı
bırakacak kişiye karşı savunma yapılır ve rakibi engel olunmaya çalışılır.
*Saldıracak olan 30 m. Mesafede, savunan ise, kale yanındadır. Hakem
düdük çalınca harekete geçilir.
*Eğer saldıranla savunan yan yana gelmişlerse, saldıran, atının hızını
yavaşlatmaz. Saldıran gelip oğlağı bırakmak mecburiyetindedir.
VI. Dikkat edilmesi gereken hususlar
*Her oyuncu, sadece birer kere saldırabilir.
*Herkese birer at verilir ve saldırma sırasında atlarını değiştiremezler.
*Oyuncular, orta hakemin izniyle değiştirilebilir ve sahaya oyuncular
dışında kimse giremez.
*Oyunu canlı göstermek için atlarla rakibinin atını ittirebilir ama atıyla
rakip oyuncunun atına vuramaz.
*Omuzla rakip itilebilir ama eli ile dokunulamaz.
*Bir oyuncu oğlağı kaldırırken, diğeri ona atıyla vurduramaz.
Yasaklar
*Ant içmeyen oyuncu oyuna giremez. Ant içerken samimi davranmayan
kaptana uyarı verilir.
*Rakibin eline ayağına vurmak ve kamçıyla dövüşmek yasaktır. Bu
kurallara uymayan oyuncu iki dakika ceza alır ve sahadan çıkartılır.
*Aşırı kaba oynayan oyuncular tamamen oyundan uzaklaştırılır.
*Ceza alanın ceza vakti bitene kadar, diğer üç oyuncu dört kişiye karşı
oynamak zorundadır.
*Cezanın süresi, ceza alan oyuncu ceza yerine geldikten sonra başlatılır.
Ceza alanın atı da cezalanır.
*Rakibi durdurmak için onun elinden ve atından çekmek yasaktır.
Rakibini attan düşüren de iki dakika ceza alır.
*Eğer böyle durum kaleye yakın yerde gerçekleşirse, o zaman kuralı
bozan takıma ceza verilir ve karşı taraf 30 m. mesafeden atı koşturarak gelir ve
oğlağı fırlatarak bırakmaya çalışır.
*Oğlağı, üzengi, kayış ve yulara bağlayarak oynayan oyuncuya, iki kere
sarı kart verildikten sonra, üçüncüsünde 2 dakika ceza verilir.
*Oğlak oynarken vakit geçirmek ve karşı tarafın temposunu bozmak için,
oğlağı özellikle saha dışına bırakan oyuncu, iki kere uyarılır üçüncüsünde 2
dakika ceza alır.
*Orta hakemle tartışan ve onula kavga eden oyuncu iki kere uyarılır.
Üçüncüsün de kırmızı kart gösterilerek oyundan uzaklaştırılır. Bu durumda
takım oyunun sonuna kadar üç kişi oynamak zorunda kalır.
*Oyun sırasında küfür edene sarı kart ,kavga çıkarıp aşırı kural bozana
kırmızı kart verilerek oyundan uzaklaştırılır.
*Oğlağı kaldırırken ona atla saldırana, ilk iki defa sarı kart, üçüncüsünde
kırmızı kart gösterilir.
*Oyun sırasında rakibinin bedenine zarar getiren oyuncuya kırmızı kart
gösterilir.
*İki oğlakçı, oğlağı kaldırmaya çalışırken, çizelge içine giren diğer
oyuncu da iki kere uyarılır, üçüncünde kırmızı kart gösterilir.
*Orta hakemin kararına karşı çıkarak vakit geçiren oyuncuya sarı kart,
üçüncüsünde kırmızı kart gösterilir.
*Orta hakemin kararına baş eğmeyip oyunu durduran takım yenilmiş
sayılır.
*Kural bozmalarda, oğlak, ceza alan taraftaki çizelgeye bırakılır ve orada
sadece iki oyuncun meydana çıkarak çekişir.
Kökbörü Marşı

Söz : Ş. Duyşeevdiki

Altay Too’don Ala Too’don adırdan
Ak kalpakçan Kırgız ünü canırgan
Şuuldagan buruttardın urpagı
Şumkar bolup köktön cerge sayılgan

Colborstor tartkan kökbörü
Cogotpoy kelgen er Kırgız
Coo kelse Ata Mekenge
Colotpoy kelgen er Kırgız

Kıraandar tartkan Kök börü
Kırgızday tiygen er Kırgız
Kıykırıp atka mingende
Kılımdı bilgen er Kırgız

Atan Kırgız tenirdegi köktögü
Arbak bolup tiktep turat közdörü
Ezelteden emdigige kaluuçu
Erenderdin er oyunu Kök börü

Men Manas’tın tukumdagı turasın
Kalka kalgan babalardın murasın
Kırgız barda kökbörünün kök tusun
Kılımdardın kılımdarga ulantsın
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

SEN  TANRI   DEĞİLMİSİN ,  ADINI    YARGILATMA
SANA   TANRI   DEYİNCE ,  DİNİMİ     SORGULAMA
YA  ADAM  ET  BUNLARI , YA  BERABER  YAŞATMA
KANI  BOZUK  OLANLAR  "TÜRK'ÜM" DİYEMESİNLER
𐱃𐰀𐰴𐰾𐰃𐰤 𐰴𐰀𐰞𐰴𐰀𐰣
TanrıKurt
Normal Üye
*
Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 48


Gönülleri Birleşenler Selam Sizlere..!


« Yanıtla #1 : 28 Aralık 2011, 20:48:28 »

post kapmaca oyunu, ciriti andırıyor sağolun Gülümseme
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Irkımızın gençleri kavgamıza koşuyor meydanı boş bulanlar sıra size geliyor !

Gökkurtlar Her yerde
Kaan Ulas
OTAĞ BEKÇİSİ
Türkçü BOZKURT

Cinsiyet: Bay
ileti Sayısı: 5.045


Madem ki Türküz; o halde Türk gibi yazarız.


« Yanıtla #2 : 28 Ocak 2016, 06:11:16 »

Köprülerin (Linklerin) Görülmesine İzin Verilmiyor.
Köprüleri (Linkleri) Görebilmek İçin Üye Olun veya Giriş Yapın

10 bin Türk atlının katıldığı Gökbörü oyunundan öz çekim.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

ATSIZCA, ATSIZCILIK
Sayfa: [1]
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

|Harita | Arşiv | 1 | 2 | 3 | 4 | XML | Rss
PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.20 | SMF © 2006-2009, Simple Machines

Google'a ekle
BOZKURT FM*
XHTML 1.0 Uyumlu! Dilber MC teması HarzeM tarafından
Bu Sayfa 0.049 Saniyede 23 Sorgu ile Oluşturuldu (Pretty URLs adds 0.007s, 2q)


Türkçü Turancı Otağ
Otağımıza üye olarak Türklüğe ve Türkçülüğe katkıda bulunabilirsiniz.
10 saniyede üye olmak için tıklayın.