BURYAT TÜRKLERİNDE HALK İNANÇLARI
Türkçü Turancı Otağ, Kurt ini
 
*
Esenlikler, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. 21 Ekim 2019, 04:08:39


Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Otağ Kuruluş Tarihi: 10 Ekim 2008


Random Image
Sayfa: [1]
  Yazdır  
Gönderen Konu: BURYAT TÜRKLERİNDE HALK İNANÇLARI  (Okunma Sayısı 2791 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
Buga Yaktu
Türkçü BOZKURT

ileti Sayısı: 4.112


Türk var oldukça,Türkçülük ateşi de yanar durur.


« : 29 Kasım 2013, 11:40:57 »

    Bu bilgiler 13–16 Kasım 20 tarihleri arasında Bakû-Azerbaycan’da Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Folklor Enstitüsü’nün düzenlemiş olduğu Ortak Türk Geçmişinden Ortak Türk Geleceğine konulu III. Uluslar arası Folklor Konferans münasebeti ile tanıştığımız Rusya Federasyonu Bilimler Akademisi’nde görevli Buryat Türkü Dr. Bair Balyınımaeviç Dasşibalov’dan yaptığımız görüşmeler sonucunda derlenilmiştir. Görüşmelerimizde tercümeyi Ukrayna Milli Bilimler Akademisi A. Kırımskı Şarkiyat Enstitüsü Öğretim üyelerinden Doç. Dr. İrina Driga yapmıştır. İnanç karılaştırmaları ve ara açıklamalar tarafımızdan yapılmıştır. Birkaç görüşme ile Buryat Türklerini tanıtmak ve onların halk inançlarını tespit edip karşılaştırmak elbette mümkün değildi. Ama diğer bazı çalışmalarımızda olduğu gibi bir başlangıç yapılabilirdi Biz de onu denedik.   

   Buryatlar, Doğu Buryatlar ve Batı Buryatlar olarak bilinirler. Doğu Buryatlar Moğol karakterli olarak tanınırlarken, Batı Buryatlar Türk karakterli bir toplumdurlar. Buryatlar’da yer adları ikili bir karakter arz ederler. Yer isimlerinde Türkçe ve Moğolca kelimeler bir aradadır. Manhoy Kutsal Dağı, Baytılı Kutsal Dağı, Taşhoy (Taş-Kaya)/ Haşhoy, Baykül/Baykal, Hupsi Kül/Hupsi Kölü/Hupsi Gölü, Kaz Kölü/Kaz Gölü,  Nur Kölü/Kül Nur. Kul, Kül Türkçe, Nur Moğolcadır.

  Buryat halkları Horıdaylardan türemişlerdir. Buryatlar kendilerine Hori Buryatları derler Horıdaylar 11 soydan oluşurlar. Bunlardan 5’i Türk kökenlidirler. 6’sının kökeni Moğol’dur. Türk olanlar; Huvasaylar, Hutdutlar ve diğerleridirler.
  Buryatların inanç hayatında iki din hâkimdir. Batı Buryatlar büyük çoğunlukları ile Şamanist inançlı bir toplumdur. Doğu Buryatlarda ise hâkim dini inanç Budizm’dir. Buryatlar arasında Ortodoks Hıristiyanlık faaliyetleri başlamış olup bilinçli bir misyonerlik yürütülmektedir.
    Misyonerlerin Buryat Türk kültür coğrafyasındaki etkinliklerini izleyebilmek, “kilise yaptırdı, papaz gönderdi, dolar harcadı” mantığı ile izlenmez. Çağdaş Türk misyonu ve onun temsilcisinin vizyonu belirlenemeden, bu gelişmenin önlenilmesi mümkün değildir. Klasik İslamı yalın halde tebliğ etmek de şüphesiz gelişmeği durdurmaya yetmeyecektir. Belirlenecek görevli aydın tiplemesinde bu coğrafyada yaşayan inançlara dair bilgi de aranılmalıdır. Türklüğü sadece Muhammedî anlamda İslam algılayışına hapis etmemek mecburiyeti vardır. Yeni Türk aydınlatıcı tiplemesi kültür coğrafyamızın dinler tarihi kadar, konuşulmakta olan dilleri de bilmek durumundadır.

          Doğu ve batı Buryatların yani Buryatlardan Türk ve Moğol olanların toplam miktarları 400–500 bin çıvarındadır. Buryat Otonom Cumhuriyeti’nin Kuzeyinde Tunguzlar/Evenkler, güneyinde Moğollaştırılmış Darhat Türkleri, Batısında Sayan sıra dağlarında yaşamakta olan Buryatca konuşan Soyot Türkleri, aynı bölgede eski isimleri Karakas Türkleri olan Tofo Türkleri ki Tofolar halen Türkçe konuşurlar. Ayrıca şimdilerde asiline olup eriyip giden Somodiler yaşamaktadırlar. Somodilerin dilleri Somodice iken, sonradan Türkçe konuşmaya başlayıp ana dillerini unutmuşlardır. Buryatları doğusunda ise, yer yer Evenkler yaşamaktadırlar
 
        Buryatlarda, Türkiye Türkçesindeki kurt, Bortocono olarak bilinir. Börte kelimesi kurt anlamında Türkçe bir kelimedir. Çono ise Moğolca Kurt demektir. Buryatlar Bortocono/Börtecine’yi ataları, Ala Geyik’i de anaları olarak bilirler. Mihail Haritonov, Kurt Kültü konusunda doktora yapmıştır. Kurt Buryatlar’da hem korkulduğu ve hem de koruduğuna inanıldığı için mistik gücü olan bir varlıktır. Buryat inanç kültüründe de kurt donuna girme inancı vardır. Buryatlar geyik demez “Geyik Ana” derler.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Türkçülük, din gibi derin, tasavvuf gibi mistik bir sistemdir. Ondaki ihtişamı ve bu uğurda ölmekteki ululuğu ancak ruhunda istidat olanlar duyabilir.
Buga Yaktu
Türkçü BOZKURT

ileti Sayısı: 4.112


Türk var oldukça,Türkçülük ateşi de yanar durur.


« Yanıtla #1 : 29 Kasım 2013, 11:45:47 »

Zaman zaman Türk basınına, kurdun hangi mitolojinin malı olduğuna dair tartışmaların tutarsızlığını Buryat misalinden hareketle görebilmek ve izah edebilmek zor değildir. Medeniyetlerin geçmişlerinden hareketle izahları yapılacak ise, dar anlamda halk kesimlerinden yola çıkılamaz. Bozkır Medeniyeti bozkır halklarının ürünüdür. Bozkıra hâkim olan din veya dinler bozkır halklarının dinidirler. Bazen farklı inançlar yeni sentezlere gidebilirler. Bozkıra hâkim olmuş mitolojik değerlere etnik kimlik aramayı gerektirmez. Nitekim “Kurt Kültü” bozkır mitolojisi ile kimliğini bulmuştur. Bu kimlik Anadolu Türklüğünde;
 
                        “Börtecine Kurdun adı
                        Ergenekon yurdun adı
                        Bunca sene durdun hadi
                        Çık ey kırk bin mızrağımız”
 
Şiirleşirken kelimenin bir yarısının Çince ve diğer yarısının Türkçe olduğuna bakılmaksızın,  doğasına uyulmuş ve kültürde devamlılık esas alınmıştır
 
     Aynı tahlil Geyik, Ala Geyik, Ana geyik için de yapılabilir. Batı Türklüğünde yaşamakta olan sözlü kültürde geyikten ve geyik - kurt mistik mahiyeti arasındaki paralellikteki birçok soru Buryatlardan hareketle cevabını bulabilir.
 
   Kurt, batı Türklüğünde de, Türk kültürlü halkların genelinde olduğu gibi bir kült oluşturmuştur.[1] Kurt donuna girilmesi inancı, Anadolu Türk halk tefekküründe de yer almaktadır.[2]  Keza Kurt, Oğuz Türk coğrafyası mistik folklorunda, hem kendisinden çekinilen ve hem de desteğinin sağlanılması istenilen bir külttür.  Adeta ak ve kara iyeleri bir arada bulundurur.
 
   Şahin ve Kartal imgeleri Moğol kültüründe büyük önem arz eden önemli yer tutan unsurlardır. Şahin hızlılık ve atılganlık özellikleri itibariyle Moğol kültüründe kartaldan daha önemli bir yer tutar. Yırtıcı kuşların mistik mahiyetleri itibariyle Kızılderililer, Moğollar ve Buryatlar arasında özel ortaklıklar vardır. Bu özelliğin varlığını diğer kuşlar bakımından da söylemek mümkündür. Kızılderililer ile Moğollar ve bu arada Buryatlar arasında, gökyüzü, yeraltı, insanoğlu ilişkisi, Şaman Sistematiği itibariyle aynıdır. Şahin ile Kurt arasında özel bağlantıyı vurgulayan inanç ve uygulamalar vardır.
 
  Türk halk inançlarında hayvan konusu akademik çalışmalara girmeğe başlamış olsa da, henüz mitolojik mahiyetleri netlik kazanmamıştır. Kızılderili Şamanlığı ile Altay Şamanlığı da izleyebildiğimiz kadarı ile yeterince irdelenmemiştir. Hal bu olunca Buryat Türk Şamanlığının bu arayışa malzeme verebilme şansı oldukça sınırlıdır.

   Buryatlar da Moğollar gibi Göçebe Bozkır Medeniyeti/Kültürü’nün geçmişteki temsilcileri olmalarına rağmen, bu kültürdeki bütün hayvan isimleri tamamen Türkçedir. Sadece domuz karşılığında kullanılan Gahhe kelimesi Moğolcadır. Buryat Türkçesinde de doğal olarak domuzla türetilmiş birçok kelime vardır. Domuz Moğol kültüründe bu derece önemli yer alınca, yani yapılan arkeolojik kazılarda ve Moğolcada domuz böylesi yer tutunca, doğal olarak Moğol folklorunda de yaşayacaktı. Domuz kültü, hem Moğol ve hem de Buryat kültüründe vardır. Domuz Buryat halkta kurttan daha evvel ana olarak bilinirken, kurdun ana oluşu daha sonraki dönemlere rastlamaktadır. Buryatlarda Domuz kültünden koyun kültüne geçişi mezar baş taşlarında, nadiren de ayak kısmında koç ayağının kemiği bulunuşundan izleyebiliyoruz. Koyun kaburga kemiği de ölünün altında oluyordu. XI-XV. yy. koç ayağı kültürü batıya doğru yayılırken, doğu’ya Çin’e gitmemiştir.
 
   Köpek, Buryatların bazı boylarında ata olarak bilinir. Mesela Ekizler/Ekiziti boyu köpeği ataları olarak bilirler Kinadiler, bu boyda köpeğe yükündü veya onu kutsalları saydı. Bu kesimdeki Buryatların inancına göre Köpek ölüyü ahrete götürüyordu. Evcil hayvanların Buryatlardaki ortak adı köpek-domuzu’dur. Makro Polo hatıratında; Moğollarda at ve köpek ile domuz bir arada tüketilir, demektedir. At farklı bir yemek kültürünün ürünü ve domuz ile köpek ise farklı, başka bir kültürün ürünü iken bir araya gelmişler demektedir.
 
   İt/Köpek konusu, Türk kültürlü halklarda veya Türk kültür coğrafyasının inancında gerektiği kadar incelenip açıklık kazandırılamamış bir konudur. Nogay Türklerinde Kanatlı göksel varlık İti biliyoruz. Bahaeddin Ögel merhum hocamızın aktardığı çalışmalardan İt barakları da biliyoruz. Anadolu’da geniş yayılma alanı bulan Baraklar ve Menkıbeleriyle Barak Baba malumdur. Doğu Anadolu aşiret kültürümüzde Şafii inancında köpeğin yeri de malumdur. Biz halk inançları çalışmalarımızda inanç indeksi çıkarırken inançta köpeğin yerini belirlemeğe çalışıyoruz, ancak mevcut veriler kült oluşturuyor mu sorusu itibariyle yeterli değillerdir
 
     Buryat halk inançlarında tırnak yere atılmalı doğru bir hareket değildir. Tırnak bir şeye sarılmalı ve toprağa gömülmelidir. Buryatlarda bebeğin ilk saçı bebek bir yaşına girince kesilir. Bu saç ve kesilme olayı çok önemsenir. Anneler bebeklerinin bu ilk saçını saklarlar. Kesim esnasında ilk saç töreni yapılırdı. Buryat halk inançlarında saç ile tırnak arasında inanç içerikli bir bağ vardı.
 
  Tırnak ve saça gösteren bu özel itina bize göre genel insan artığı ile ilgilidir. İslam Türk halk tefekküründe de “insan artığı kutsaldır.” Bu konuya biz müstakil yazılarımızda yer vermeğe çalıştık. İnsan artığı ifadesine bebeğin eşi, sünnetin parçası, göbek bağının ucu gibi aksamlar da dâhildir.
 
       Buryat halk kültüründeki ayla ilgili bir efsaneye göre, iki güneş anlayışı vardır. İki güneş olunca birisi toprağı yakmaktadır. Toprağın yanmasını önlemek için, birisinin okla vurulması gerekir. Bölgenin ortak kültür ürünü olmakla beraber bu anlatı Moğol kökenli olarak kabul edilir. Moğollar ve Buryatların anneannesinin güneşten hamile kaldığına inanılır
 
     Buryat halk kültüründe erkek evlat daha makbuldür: Aileler erkek çocukları olsun istenir, ocak sahibinin erkek evlat olduğuna inanılır. Bir Buryat ailede ilk evlat kız olunca bu durum üzüntüye yol açar. Erkeklerin sözü aile içerisinde daha etkili, daha geçerlidir. Kızların da ailede rolleri önemlidir. Bir aile kızı evlenmek üzere istenilince kızlarına sorarlar ve kızlarının kanaatini de alırlar. Buryat aile hayatında da kızlar için çeyiz dizilir gelinlikleri için hazırlık yapılır. Buryat ailede küçük erkek kardeş, ağabeyisi ölünce eskiden onun eşini alır, yengesi ile evlenebilirdi.
 
     Buryatlarda zaman zaman inançları gereği kutsal dağlara çıkarlar bu dağlara çıkış kadınlara yasak iken kızlar bu dağlara çıkabilirler. Bu durumun izahı yapılırken kadınlar bulundukları aileye dışardan gelerek o ailenin ferdi olmuşlardır. Kızlar ise dünyaya geldikleri günden itibaren o ailenin bir ferdidirler. Kızlar kutsal dağlara babaları ile birlikte onların yanında çıkabilirler zira onlar babalarının zürriyetidirler
 
     Buryatlarda bir yerleşim yerinde mesela bir köyde farklı aileler veya aile grupları var ise farklı dağlara çıkılır. Zira her ailenin farklı kutsal dağı vardır. Ziyaretler yaz aylarında muhtemelen Haziran ayında olur
 
      Her ailenin farklı kutsal dağları olduğu inancını, Sarıkamış’taki Kafkas göçmenlerinden de biliyoruz. Bu dağlardan Ağbaba Dağı, Arpatlar’a aitti. Kafkasya Osetleri’nin  % 25 kadarı Macar kökenli iken, Arpat ailesi de bu yüzdenin kapsamında idi. Diğer taraftan Haziran ayı Hun Türklerinde ata mezarlarını ziyaret edip yıllık kurban merasimlerini yaptıkları aylardı.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Türkçülük, din gibi derin, tasavvuf gibi mistik bir sistemdir. Ondaki ihtişamı ve bu uğurda ölmekteki ululuğu ancak ruhunda istidat olanlar duyabilir.
Buga Yaktu
Türkçü BOZKURT

ileti Sayısı: 4.112


Türk var oldukça,Türkçülük ateşi de yanar durur.


« Yanıtla #2 : 29 Kasım 2013, 12:01:52 »

 Buryatlarda da kurban kültü vardır. Buryatlar kurban olarak kestikleri hayvanlarının etlerinden kendileri de yerler. Koyun eti ayak ve kellesi hariç bir kazan da pişirilip birlikte yenilir. Bu törendir ve bu törenin adı Obo Tahkiko’dur. Obo taş yığını, Tahkiko ise ibadet, yükünmek, tapınmak demektir. Obo’ya ve Taşa tapınmak anlamına gelir. Buryatlarda “Herkes kendi Obo’suna tapar” diye bir söz vardır. Batı Buryatlar kutsal dağ Kurban Merasimleri’nde kurbanlık hayvan olarak at keserler Bu merasime şamanı da davet ederler.
 
     Kelle-Paça Türk halk inançlarında bir motiftir. Hamile kadın kelle paça yemez, kellenin ziyafet sofralarında özel onumu vardır gibi. Buryatlardaki kazana kelle paçanın konulmaması da bu tespitlerden birisidir.
 
     Koşağaç El-Oyunları’na katıldığımızda Nadya Yoğuşova ve oğlunun Hakasya’da Obolara Buryatlar’da olduğu gibi saçılar yaptığına şahit olduk, Bu tetkik gezisinde Arjanları resimledik.
 
   Buryatca’da,  man, çevirmek ve hay, kaya demektir. Manhay ise kaya çevirmektir. Buryatlar yemin ederlerken “Manhay hakkı için” veya “Manhay çarpsın ki” gibi sözler söylerler. Şamanın kutsal saydığı dualarda da bu tür sözler geçer. Bunlar kutsal dağda yapılan ibadette, dağın ruhuna seslenme türünden uygulamalardır. Buryat inancına göre ölen insanların ruhları dağlara gider dağlarda saklanırlarmış. Buryat inançlarında dağlardan taleplerde bulunulur. Buryatlar’da da yağmur duası vardır ve bu dualar dağların tepelerinde yapılırlar
 
        Hırık, Buryatlar’da dilekte bulunma, dua edip isteklerini dile getirme işlemine verilen isimdir. Çocuğu olmayan kadın bu ihtiyacı için Hırık yapar, yaptırır, imtihanda girecek öğrenci başarı için Hırık yapar. Yola çıkmadan evvel kazaya belaya karşı korunmak için Hırık yaptırılır. Hırık dağların tepelerinde Şamanın dertlinin veya ihtiyaçlının maruzatını dağa/dağın ruhuna anlatıp ondan yardım istemesidir.
     Buryatlarda, Arşan/Arjan kutsal şifalı su anlamına gelir. Bu kutsal şifalı sudan alınarak yaralara veya tedavi olunacak yerlere sürülür ve şifa bulunacağına inanılır Arşan/Ajanların bulundukları yerlerdeki ağaçlara bez parçaları çaputlar bağlanır.
 
         Buryatlarda suyu az olan bir yerde bir su gözesine rastlanılsa, buda laması çağırılır, yapılan merasimden sonra oraya tatlı yiyecekler bırakılır ve Çeşme/su iyesine dua edilir. Daha sonra burada bir patates alınır, onun üzerine yağ sürülür, bu hazırlanan nesne mum gibi yapılarak orada yakılır.
 
         Kuzey ve güney Kafkasya, İran, Mezopotamya Balkanlar Türk kültür coğrafyasında izleyebildiğimiz kutsal su gözeleri, bunların etraflarındaki ağaç ve çalılara, giderek türbelerin civarındaki ağaç dallarına ve parmaklıklara adak bezi bağlanması inancı, bu kültürün bu günkü temsilcilerinin ataları tarafından Bozkır Türk Kültür Coğrafyasından birliklerinde taşınarak getirilmiştir. Bu teşhisi Kırgızistan ve Kazakıstandan yapılmış alan çalışmalarımızdan sonra kısmen ve Dağlık Altay, Hakasya ve Buryatya’dan edinilen bulgulardan sonra rahatlıkla koyabiliyoruz. Taş Çevirme inancı şüphesiz taş kültü ile ilgilidir. Bu uygulama şeklinin farklı biçimlerini biz Gregoryen inançlı Türklerde de tespit etmiş Kars ve diğer yörelerimizdeki Müslüman Türk halktaki benzerleri ile karşılaştırmıştık. İzlenilebilen kadarı ile taş kültü, taşın içerdiği kuvve itibariyle yükünülen obje olabildiği gibi saçı da olabilmektedir. Hatta Sürmene’nin Karakaya Köyündeki Gelin Kayaları aynı ilçenin Soğuk bölgesindeki Ebeler-Kocakarı taşlarında olduğu gibi, taş kesilme motifi de bu bütünün bir parçası olarak düşünülebilir. Sürmene, Pazar ve Ardeşen yörelerinde yaylaya çıkılırken veya dönülürken halkın bazı maslahatları için belirli yerlere taş atmayı ihmal etmemesi,  taş çevirme inancının veya taş kültünün yansımalarıdırlar. Karakalpakistan’ın ünlü tarihi mezarlığında adak niyetine 3, 7 ve 9 taşın üst üste konulduğu tespit ve dökümante edilmiştir. Keza Türkmenistan’daki bazı türbelerde dış bükey ve bazılarında da iç bükey, 7 veya 9 kademeli olarak yapılmış dairelerin, kademelerine adak taşı konulduğunu da çalışmalarımızdan biliyoruz. Doğubayazıt’taki Ahmet Hani Türbesinde bulunan niyet taşı yapıştırma mahallinde 40 dan fazla taş oyuğu vardır.
 
         Buryatlarda kadın ve erkekten şamanlar olabilir. Buryatlarda Ak Şaman ve Kara Şaman vardır. Ak Şamanlar saflıkları ile bilinirler. İyi fonksiyonları olur. Kara Şamanlar ise kötülükleri ile bilinir. Buryat bölgesinde yapmacık sahte şamanlar da vardır. Bunlar din bilginlerinin ilgili eserlerini okuyarak Şamanizm ile Budizm’in karışımını yaparlar. Ak Din Altay’da vardır. Buryatlar da Ak Din yoktur. Buryatlar da şamanın çocuğu şaman olur. Doğuştan şaman olan bir kimse, Şamanlığın dışında farklı bir işle uğraşmaz, uğraşır ise yeteneklerini yitireceği inancı vardır. Buryatlarda şamanın bütün çocukları şaman olmazlar. Bunlardan Allah vergisi olanlar şaman olurlar.

 Yaşar Kalafat, Türk Kültürlü Halklarda Halk İnançları I Türk Halk İrfanında Kurt, Lalezar Yayınları, Ankara, 2007
[2] a.g.e.
[3] Yaşar Kalafat, Balkanlar’dan Uluğ Türkistan’a Türk Halk İnançları, Berikan yayınları, Ankara, 2006, s.211–2   
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Türkçülük, din gibi derin, tasavvuf gibi mistik bir sistemdir. Ondaki ihtişamı ve bu uğurda ölmekteki ululuğu ancak ruhunda istidat olanlar duyabilir.
Buga Yaktu
Türkçü BOZKURT

ileti Sayısı: 4.112


Türk var oldukça,Türkçülük ateşi de yanar durur.


« Yanıtla #3 : 29 Kasım 2013, 12:14:19 »

Bir kaç gündür aranizda yoktum sağlik sorunlarimdan dolayi , umarim bu paylasimlarla kendimi affettirmişimdir.
Facebook'a Ekle
Kayıtlı

Türkçülük, din gibi derin, tasavvuf gibi mistik bir sistemdir. Ondaki ihtişamı ve bu uğurda ölmekteki ululuğu ancak ruhunda istidat olanlar duyabilir.
Sayfa: [1]
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

|Harita | Arşiv | 1 | 2 | 3 | 4 | XML | Rss
PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.20 | SMF © 2006-2009, Simple Machines

Google'a ekle
BOZKURT FM*
XHTML 1.0 Uyumlu! Dilber MC teması HarzeM tarafından
Bu Sayfa 0.06 Saniyede 22 Sorgu ile Oluşturuldu (Pretty URLs adds 0.01s, 2q)


Türkçü Turancı Otağ
Otağımıza üye olarak Türklüğe ve Türkçülüğe katkıda bulunabilirsiniz.
10 saniyede üye olmak için tıklayın.